Pompeiopolis’te dev mozaik ve Eros başı ne anlatıyor?

Pompeiopolis bazilikasında bulunan mozaikler MS 4. yüzyıla, Eros başı daha erken bir döneme tarihleniyor. MS 2. yüzyılın ikinci yarısına ait baş, kentin Roma İmparatorluk Dönemi sanatını aydınlatıyor. Bakanlık, geometrik mozaikleri bazilikanın sonraki düzenlemeleriyle birlikte kentin Hristiyanlaşma süreciyle ilişkilendiriyor.

Taşköprü’deki aynı yapı kompleksinden çıkan bu eserler, farklı dönemlerin izlerini nasıl birleştiriyor? Siz bu yazıda mozaiklerin bezemesini, Eros başının bağlamını ve değişen alan ölçülerini öğreneceksiniz. Yaklaşık MS 150–160 yıllarına uzanan yapı geçmişi, buluntular arasındaki zaman farkını anlamayı kolaylaştırıyor.

Pompeiopolis nerede, nasıl bir Roma kentiydi?

Pompeiopolis, Kastamonu’nun Taşköprü ilçesi yakınındaki Zımbıllı Tepe’de, Gökırmak vadisinde bulunan bir Roma kentidir. Kentin adı, kurucusu Pompeius’a gönderme yaparak Pompeius’un kenti anlamına gelir. Böylece Pompeiopolis adı, yerleşimin kuruluşuyla bağlantısını doğrudan bugüne taşır. Konumu ve adlandırılması, yeni buluntuları değerlendirmek için başlangıç noktası oluşturur. Vikipedi — Pompeiopolis

Pompeius Magnus, Pontus’taki düzenlemeleri kapsamında MÖ 64–63 yıllarında Pompeiopolis’in kuruluşunu gerçekleştirdi. Pompeiopolis, bu düzenlemeler sırasında kurduğu yedi kent arasında yer alır. Kentin kuruluş tarihi, 2026’da duyurulan eserlerin tarihlerinden daha eskiye uzanır. Bu nedenle yerleşimin başlangıcıyla bazilikadaki mozaiklerin yapımını birbirinden ayırmak gerekir.

MS 2. yüzyılda önem kazanan Pompeiopolis’in yazıt ve sikkelerinde Paflagonya Metropolü unvanı kullanılmıştır. Bu unvan, kentin o dönemdeki konumuna ilişkin somut bir veridir. Bazilikanın önerilen ilk yapım tarihi de aynı yüzyılın içine yerleşir. Böylece yapı, Eros başı ve kent unvanı ortak bir dönem çerçevesinde değerlendirilebilir. Wikipedia — Pompeiopolis

Dev mozaik hangi döneme ait, desenleri ne anlatıyor?

Bazilikanın zemin mozaikleri, Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasında MS 4. yüzyıla tarihlendiriliyor. Bezemeler, farklı geometrik desenlerden oluşan kompozisyonlar şeklinde tanımlanıyor. Dolayısıyla burada açıklanan süsleme düzeninin temelini, zemine yayılan geometrik biçimler oluşturuyor. Eros başı ise aynı yapı kompleksinde bulunan ayrı bir buluntu.

Bakanlık, bazilikanın sonraki mimari düzenlemelerini, bezemelerini ve mozaiklerini Pompeiopolis’in Hristiyanlaşma süreciyle ilişkilendiriyor. Mozaiklerin anlattığı dönüşüm, desenlerle birlikte yapının geçirdiği değişiklikler üzerinden değerlendiriliyor. MS 4. yüzyıla yerleştirilen döşeme, bazilikanın daha sonraki kullanım evrelerini anlamaya yardım ediyor. Bu yorum, Bakanlığın yapı bütününe ilişkin değerlendirmesine dayanıyor.

Bazilikanın ilk yapım evresi için yaklaşık MS 150–160 yılları öneriliyor. Bu tarihlendirmede mimari özellikler, tabakalaşma ve kazı buluntuları birlikte değerlendiriliyor. Mozaiklerin MS 4. yüzyıla tarihlenmesi, yapıyla zeminin aynı tarihte oluşturulmadığını gösteriyor. Yapının ilk inşasıyla sonraki bezemeleri, böylece farklı zamanlara yerleşiyor.

Siz evinizdeki zemin kaplamasıyla binanızın yapım tarihinin farklı olabileceğini gündelik hayattan düşünebilirsiniz. Pompeiopolis bazilikasında da yaklaşık MS 150–160 tarihli ilk evreyle sonraki mozaikler ayrı değerlendiriliyor. Bu benzetme, yapı tarihini okurken zemin bezemesinin neden ayrıca tarihlendirildiğini anlamayı kolaylaştırır. Kültür ve Turizm Bakanlığı açıklaması

Mozaik 105 mi, 120 mi, 130 metrekare mi?

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, yaklaşık 105 metrekarelik zemin mozaiğinin açığa çıkarıldığını 7 Eylül 2026’da kamuoyuna duyurdu. Açıklanan mozaik alanı, bazilikanın orta nefinde yaklaşık 105 metrekareyi kapsıyordu. Bu alan, orta nefteki mozaik döşemenin tamamını kapsamıyordu. Dolayısıyla 105 metrekare, o aşamada açılan kısmın ölçüsüydü. Anadolu Ajansı — 7 Eylül 2026

Anadolu Ajansının 11 Kasım 2026 tarihli haberinde alanın yaklaşık 120 metrekareye ulaştığı bildirildi. Kazı başkan yardımcısı Ahmet Yasin Ekinci, üç nefli bazilikadaki mozaikli alanları anlattı. Ekinci’nin açıklamasına göre, orta ve doğu neflerde mozaikli alanlar tespit edildi. Bu bilgiler, kazıyla görünür hale gelen döşemenin eylül duyurusundan sonra genişlediğini gösteriyor.

Ancak 11 Kasım 2026 tarihli İHA kaynaklı haberde alan 130 metrekare olarak verildi. Aynı gün Anadolu Ajansının yaklaşık 120 metrekare bildirmesi, ölçülerin haberler arasında farklılaştığını gösteriyor. Kasım ayı için tek ve kesin bir toplam rakam söylemek mümkün değil. Ölçüyü aktarırken haberin tarihini ve kuruluşunu birlikte belirtmek gerekiyor.

Siz 105, 120 ve 130 metrekare ifadelerini karşılaştırırken açıklama tarihlerini de dikkate almalısınız. Eylül ile kasım arasındaki değişim, kazıyla açılan alanın büyümesiyle birlikte okunabilir. Kasım ayındaki iki farklı rakamsa aynı gün yayımlanan haberlerin ölçü uyuşmazlığıdır. Bu ayrım, kazının ilerlemesiyle haberler arasındaki farkı ayrı ayrı anlamanızı sağlar. Anadolu Ajansı — Kasım haberi, İHA / Son Dakika — 130 metrekare haberi

Eros başı neyi betimliyor, neden farklı tarihleniyor?

Pompeiopolis’te bulunan heykel başı, Yunan mitolojisinin aşk tanrısı Eros’u betimliyor. Buluntu, 2026 kazılarında bazilika kompleksinin pastoforion olarak adlandırılan bölümünde ele geçirildi. Bu konum, Eros başının buluntu bağlamını belirleyen somut bir ayrıntıdır. Orta nefte açıklanan mozaik alanıyla başın bulunduğu bölüm ayrı ayrı belirtilmiştir. HeritageDaily — Pompeiopolis buluntuları

Eros başı, MS 2. yüzyılın ikinci yarısına tarihleniyor. Bu tarih, MS 4. yüzyıla yerleştirilen zemin mozaiklerinden daha erken bir dönemi gösteriyor. Başın tarihi, bazilikanın ilk inşa evresi için önerilen dönemle de örtüşüyor. Ancak tarihlerdeki yakınlık, eserin yapı içindeki ilk kullanım yerini tek başına açıklamıyor.

Araştırmacılar Eros başını, Pompeiopolis’in Roma İmparatorluk Dönemi’ndeki sanatsal ve kültürel ortamıyla ilişkilendiriyor. Mozaikler ise Bakanlığın yorumunda bazilikanın sonraki düzenlemeleri ve Hristiyanlaşma süreci içinde değerlendiriliyor. Böylece buluntular, kent tarihinin farklı evrelerini incelemeye imkân veriyor. Aynı kompleksin araştırılması, bu dönemleri ortak bir yapı bağlamında buluşturuyor.

Siz Eros başıyla geometrik zemini birlikte düşündüğünüzde, önce tarihler arasındaki farkı görebilirsiniz. MS 2. yüzyılın ikinci yarısı ve MS 4. yüzyıl farklı dönemleri temsil ediyor. Eserlerin aynı komplekste bulunması, aynı anda yapılmış oldukları anlamına gelmiyor. Bu zaman ayrımı, Pompeiopolis’teki kültürel ve mimari değişimi anlamanın temel noktalarından biridir. Anadolu Ajansı — Mozaikler ve Eros başı

Kısa kronoloji

Pompeiopolis’in kuruluşuyla 2026 buluntuları arasındaki zaman çizelgesi, farklı tarihleri birlikte görmeyi sağlar. Aşağıdaki sıralamada yapı evresi, eser tarihi ve kazı duyurusu ayrı olaylar olarak yer alıyor.

1. MÖ 64–63 Pompeius Magnus’un Pontus düzenlemeleri kapsamında kurduğu yedi kentten biri Pompeiopolis oldu.
2. Yaklaşık MS 150–160 Bazilikanın ilk yapım evresi için mimari özellikler ve buluntular değerlendirilerek önerilen tarih.
3. MS 2. yüzyılın ikinci yarısı Bazilika kompleksinde bulunan Eros başının tarihlendirildiği dönem, mozaiklerden daha erken bir evreyi gösteriyor.
4. MS 4. yüzyıl Bazilikanın farklı geometrik desenlerden oluşan zemin mozaikleri, Bakanlık açıklamasında bu döneme tarihlendiriliyor.
5. 2006 Pompeiopolis’te kapsamlı uluslararası araştırma ve kazı projesi başlatılarak kentin incelenmesinde yeni bir aşamaya geçildi.
6. 2025 Bazilikada kazılara ilk kez başlandı ve çalışmalar sırasında yapının temel duvarları belirlendi.
7. 7 Eylül 2026 Yaklaşık 105 metrekarelik mozaik alanı, Bakan Mehmet Nuri Ersoy tarafından duyuruldu.
8. 11 Kasım 2026 Anadolu Ajansı yaklaşık 120 metrekare, aynı tarihli İHA kaynaklı haber ise 130 metrekare bildirdi.
9. 2027 için plan Mozaiklerin devamının açılması ve bazilikanın kalıcı bir koruma çatısıyla örtülmesi kazı ekibinin hedefleri arasında açıklandı.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Zımbıllı Tepe’de 2005 yılında yüzeyde görünür yapı kalıntıları bulunmuyordu. Buna karşılık jeofizik araştırmaları caddelerin, kamu yapılarının ve iki tiyatronun izlerini belirledi. Bu ayrıntı, yüzey görünümüyle araştırmaların ortaya koyduğu kent planı arasındaki farkı gösteriyor. Kapsamlı uluslararası araştırma ve kazı projesi ise 2006 yılında başlatıldı. Wikipedia — Araştırmalar

Bazilikada 2025 yılında temel duvarları belirlenirken, yapının planı 2026 sezonunda bütünüyle açığa çıkarıldı. Bu gelişme, yapının mimari düzeninin anlaşılması açısından somut bir çalışma aşamasıdır. Mozaiklerin devamının açılması ise kazı ekibinin sonraki çalışmalar arasında saydığı ayrı bir hedeftir. Yapı planının belirlenmesiyle bütün döşemenin açılması, aynı çalışma sonucunu ifade etmiyor.

Kasım 2026 itibarıyla mozaikli yapının üzeri, eserleri korumak amacıyla geçici çatıyla kapatılmıştı. Kazı ekibi, 2027 sezonunda bazilika üzerine kalıcı çatı yapılmasını planladığını açıkladı. Aynı sezon için mozaiklerin devamını açma hedefi de dile getirildi. Dolayısıyla geçici koruma uygulamasıyla kalıcı çatı hedefi farklı aşamaları oluşturuyor.

Kasım 2026 tarihli AA haberine göre kazılar, Bakanlık adına Mevlüt Eliüşük başkanlığında yürütülüyor. Karabük Üniversitesinden Doç. Dr. Mevlüt Eliüşük’ün ekibi, bazilikanın araştırma çalışmalarını sürdürüyor. Kazı başkan yardımcısı Ahmet Yasin Ekinci’nin açıklamaları da mozaikli alanların dağılımını ortaya koyuyor. Böylece buluntuların tarihleri kadar kazı sürecindeki aşamalar da takip edilebiliyor. Anadolu Ajansı — Kazı ve koruma çalışmaları

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Pompeiopolis tr.wikipedia.org
2. Wikipedia — Pompeiopolis en.wikipedia.org
3. Kültür ve Turizm Bakanlığı — Pompeiopolis’te 105 metrekarelik mozaik açıklaması engelsiz.ktb.gov.tr
4. Anadolu Ajansı — Kastamonu Pompeiopolis Antik Kenti’nde 105 metrekarelik zemin mozaikleri açığa çıkarıldı aa.com.tr
5. Anadolu Ajansı — Pompeiopolis Antik Kenti’nde gün yüzüne çıkarılan mozaiğin alanı büyüyor aa.com.tr
6. İHA / Son Dakika — Taşköprü’deki Pompeiopolis’te 130 metrekare mozaik sondakika.com
7. HeritageDaily — Large Roman mosaic discovered at ancient Pompeiopolis in Turkey heritagedaily.com

Görsel: Pomp-11.jpg — Toichobate, CC BY-SA 4.0