William Wordsworth kimdir? Devrim, doğa ve Romantik şiir

William Wordsworth, Coleridge ile 1798’de yayımladığı Lyrical Ballads’ın ilk baskısında adını belirtmeyen İngiliz Romantik şairdir. Fransız Devrimi’nden beslenen özgürlük arayışıyla, gündelik dili ve sıradan insanları şiirine taşıdı. Doğa deneyimlerinin hafızada yeniden canlanmasını işlemesi, duygu ve hayal gücüne dayanan şiirini biçimlendirdi. [1][4][9][10]

1791’de Paris’te Bastille’in yıkıntılarından aldığı bir taşı hatıra olarak cebine koyması, devrim heyecanını somutlaştırır. Siz bu yazıda devrim düşüncesinin, Coleridge ortaklığının ve doğa hatıralarının şiirindeki karşılıklarını öğreneceksiniz. Göller Bölgesi’nden nergislere uzanan örnekler, gündelik bir yürüyüşün şiire nasıl dönüşebildiğini gösterecek. [6][12]

Wordsworth’ün yaşadığı dönemde Romantizm neden ortaya çıktı?

William Wordsworth, 7 Nisan 1770’te Cumberland’daki Cockermouth’ta doğdu. Cambridge Üniversitesi St John’s College’da öğrenimine 1787’de başladı; 1791’de onur derecesi almadan mezun oldu. İlk şiir kitapları An Evening Walk ve Descriptive Sketches, 1793’te yayımlandı. Bu başlangıç, siyasal ve toplumsal dönüşümlerle birlikte gelişen Romantizmin tarihsel ortamına denk geldi. [1][2][3][4]

Wordsworth Grasmere Müzesi, Romantizmi siyasal, toplumsal ve endüstriyel devrimlerle birlikte açıklar. Müzenin çerçevesi, 18. yüzyıl sonuyla 19. yüzyıl başındaki sanat dönüşümünü kapsar. Dolayısıyla Wordsworth’ün doğaya yönelişini değerlendirirken, yaşadığı dönemin değişimlerini de hesaba katmak gerekir. Romantik şiirin kişisel sesi, bu tarihsel hareketlilik içinde anlam kazanır. [4]

Müzeye göre belirgin değişimlerden biri, akıl ve düzenden duygu ve hayal gücüne yönelişti. Wordsworth’ün 1800 önsözünde hatırlanan duyguyu öne çıkarması, bu yönelişin somut bir örneğidir. Şairin yaşadığı deneyim kadar, o deneyimi sonradan nasıl düşündüğü de şiirin konusu olur. [4][11]

British Library, Wordsworth’ün bulunduğu ilk kuşağı özgürlük arayışı ve yoksulların sömürülmesine karşı çıkışla ilişkilendirir. Onun şiirindeki kırsal yoksullar, çocuklar ve terhis edilmiş askerler bu çerçeveyi görünür kılar. Siz Romantizmi yalnız doğa sevgisiyle tanımlarsanız, Wordsworth’ün ilgilendiği insanların toplumsal koşullarını gözden kaçırabilirsiniz. [5]

Fransız Devrimi’ne yönelik düşünceleri zamanla nasıl değişti?

Wordsworth, 1790 yazında Robert Jones ile Fransa ve Alpler’i kapsayan yürüyüşe çıktı. Kasım 1791’de Fransa’ya yeniden giderek Ulusal Meclis ve Jakoben Kulübü oturumlarını izledi. Böylece devrimle ilişkisi, seyahat sırasında gördüklerinin yanında doğrudan siyasal gözlemler de içerdi. [2][7]

1792 başlarında dost olduğu subay Michel Beaupuy ile yaptığı tartışmalar, demokratik inançlarını güçlendirdi. Wordsworth, 1793’te Richard Watson’a karşı yazdığı A Letter to the Bishop of Llandaff metninde cumhuriyetçiliği savundu. Ancak Llandaff Piskoposu’na yönelttiği bu metin, yazıldığı sırada yayımlanmadı. Devrime bağlılığını değerlendirirken, yayımlanmayan bu siyasal müdahale de dikkate alınmalıdır. [7][8]

British Library, 1793–1794 Terör Dönemi’nin ilk kuşak Romantiklerde sarsıntı yarattığını belirtir. Aynı anlatı, Wordsworth’ün devrimcilerden uzaklaşmasını zaman içinde gelişen bir süreç olarak sunar. Bu nedenle düşüncelerindeki değişimi tek bir olayla açıklamak, söz konusu aşamalılığı örter. [5]

Cambridge University Press’teki Wordsworth’s Insurgency bölüm özeti, bu konuda farklı bir vurgu yapar. Özete göre XVI. Louis’nin 1793’te idamı, Wordsworth’ü başlangıçta daha radikal bir konuma yöneltti. Bu yorum, devrimci şiddetin onu hemen muhafazakârlaştırdığı açıklamasına açıkça karşı çıkar. İki yaklaşımı birlikte okumak, değişimin hızı hakkındaki tartışmayı anlamayı kolaylaştırır. [13]

Wordsworth, The Prelude’un 11. kitabında başka bir kırılmayı özellikle öne çıkarır. Fransızların savunma savaşından fetih savaşına geçmesini, devrimci özgürlük umutlarının boşa çıkışıyla ilişkilendirir. Burada belirleyici mesele, özgürlük adına başlayan hareketin savaşlarda aldığı yön olarak görünür. [14]

Zamanla muhafazakârlaşması, Byron, Shelley ve Keats gibi ikinci kuşak Romantiklerin eleştirisini çekti. British Library, onların Wordsworth’ü yerleşik düzene teslim olmakla suçladığını aktarır. Wordsworth’ün siyasal yolculuğu, böylece Romantik kuşaklar arasındaki anlaşmazlığın da konusu oldu. [5]

Coleridge ile hazırladığı Lyrical Ballads şiir anlayışına ne getirdi?

Wordsworth ile Samuel Taylor Coleridge, Lyrical Ballads’ı 1798’de birlikte yayımladı. İlk baskının yazar bilgileri arasında iki şairin adı da bulunmuyordu. Kitap, Coleridge’in The Rime of the Ancyent Marinere şiiriyle Wordsworth’ün Tintern Abbey şiirini buluşturdu. Ortak ciltteki bu birliktelik, farklı şiir örneklerini aynı okuma deneyimine yerleştirdi. [1][10]

1798 tarihli giriş yazısı, şiirlerin çoğunu konuşma dili üzerine deneyler olarak tanıtır. Sınanan dil, özellikle toplumun orta ve alt kesimlerinin gündelik konuşmasına dayanır. Böylece şiirin sözcük seçimi, sıradan insanların kullandığı ifadeler üzerinden yeniden düşünülür. Siz bu yaklaşımı, gündelik bir konuşmanın şiirde taşıyabileceği duygusal olanaklarla ilişkilendirebilirsiniz. [10]

Wordsworth, 1800 baskısına eklediği önsözde gündelik konuşmaya dayanan şiir anlayışını açıkladı. 1802’de genişlettiği bu metin, kitabın şiir anlayışını daha ayrıntılı biçimde ortaya koydu. Önsözdeki açıklamalar, 1798 girişinde tanıtılan dil deneyleriyle birlikte okunabilir. [1][10]

1800 önsözü, şiiri güçlü duyguların kendiliğinden taşmasıyla ilişkilendiren bir açıklama sunar. Wordsworth aynı zamanda şiirin kaynağını, dinginlik içinde yeniden hatırlanan duyguya bağlar. Bu iki vurgu, duygunun yaşanmasıyla sonradan düşünülmesi arasında bir ilişki kurar. Dolayısıyla şiirsel deneyim, hatırlama sırasında yeniden işlenen duyguları da kapsar. [11]

British Library’ye göre Wordsworth, kırsal yoksullara ve terhis edilmiş askerlere şiirinde ses verdi. Çocuklar ve toplumun dışladığı kadınlar da şiirinin konu alanını genişletti. Gündelik dile yönelmesiyle bu insanlara yer vermesi, birlikte değerlendirilebilecek iki tercihtir. Kullanılan dil ve anlatılan hayatlar, sıradan deneyimi şiirin merkezine yaklaştırır. [5][10]

Göller Bölgesi, doğa ve hafıza şiirlerinde nasıl bir yer tuttu?

William ve Dorothy Wordsworth, 1799’da Göller Bölgesi’ne dönerek Grasmere’deki Dove Cottage’a yerleşti. Bu yerleşim, şairin doğayla ilişkisini anlamak için somut bir coğrafi bağ sunar. Ancak doğa deneyimlerinin hafızadaki etkisi, daha önce yayımlanan Tintern Abbey’de de görülür. [10][12]

13 Temmuz 1798 tarihini taşıyan Tintern Abbey, Wye kıyılarına beş yıl sonra dönüşü anlatır. Şiirde doğa hatıraları, şehir yaşamının yorgunluğunu hafifleten bir kaynak olarak işlenir. Manzaranın etkisi, görüldüğü yerden ayrıldıktan sonra da zihinde varlığını sürdürür. Böylece doğa, geçmiş deneyimle şimdiki duygu arasında bağlantı kurar. [10]

Siz yoğun bir günün sonunda geçmiş bir yürüyüşü hatırladığınız anı düşünebilirsiniz. Tintern Abbey’deki doğa hatıraları, gündelik hayattaki bu deneyimle ilişki kurmayı kolaylaştırır. Şiirin somut örneği Wye kıyılarıdır; tartıştığı ilişki, hatırlanan manzaranın şehirdeki etkisidir. [10]

15 Nisan 1802’de William ile Dorothy, Ullswater çevresindeki yürüyüşlerinde nergisleri gördü. Dorothy’nin aynı tarihli günlük kaydı, gördükleri çiçekleri anlatan bir gözlem içerir. Bu kayıt, William’ın I Wandered Lonely as a Cloud şiirinin oluşumuna kaynaklık etti. Böylece şiirin arkasında, kardeşlerin paylaştığı bir yürüyüş ve yazılı bir gözlem bulunur. [12]

I Wandered Lonely as a Cloud, 1807’de Poems in Two Volumes içinde yayımlandı. Son kıtada nergislerin zihinde yeniden belirmesi, tekrar yaşanan sevinçle ilişkilendirilir. Tintern Abbey’deki hatırlama ilişkisiyle birlikte düşünüldüğünde, doğanın zaman içindeki etkisi belirginleşir. [12]

1800 önsözündeki dinginlik içinde hatırlanan duygu açıklaması, bu örneklerle birlikte anlam kazanır. Nergisleri görmek, gözlemin günlüğe geçmesi ve zihinde yeniden belirmesi farklı aşamalar oluşturur. Wordsworth’ün doğa şiirini okurken, hayal gücünün bu hatırlama sürecindeki yerini izleyebilirsiniz. [11][12]

Kısa kronoloji

Wordsworth’ün 1770’ten 1850’ye uzanan yaşamında öğrenim, seyahat ve yayın tarihleri birbirini izler. Aşağıdaki kronoloji, şiir anlayışıyla siyasal deneyimlerinin hangi dönemlerde yan yana geldiğini gösterir. [1][2][7][10]

1. 7 Nisan 1770 Cumberland’daki Cockermouth’ta doğdu. [1]
2. 1787 Cambridge Üniversitesi St John’s College’da öğrenime başladı. [2]
3. 1790 Robert Jones ile Fransa ve Alpler’de yürüyüş yaptı. [2]
4. 1791 Cambridge’den mezun oldu; kasımda yeniden Fransa’ya gitti. [2][7]
5. 1792 Michel Beaupuy ile dostluğu demokratik inançlarını güçlendirdi. [7]
6. 1793 İlk şiir kitapları yayımlandı; cumhuriyetçi Llandaff mektubunu yazdı. [3][8]
7. 1798 Coleridge ile hazırladığı Lyrical Ballads yayımlandı. [1][10]
8. 1799 Dorothy ile Grasmere’deki Dove Cottage’a yerleşti. [12]
9. 1800 Lyrical Ballads’a şiir anlayışını açıklayan önsöz eklendi. [1][11]
10. 15 Nisan 1802 Dorothy ile Ullswater çevresindeki nergisleri gördü. [12]
11. 1807 I Wandered Lonely as a Cloud ilk kez yayımlandı. [12]
12. 1843 Robert Southey’nin ardından Birleşik Krallık’ın resmî saray şairi oldu. [1]
13. 23 Nisan 1850 Rydal’da 80 yaşında öldü; saray şairliği görevi sona erdi. [1]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Wordsworth, The Prelude’da 1791 Paris ziyaretinden kalan küçük bir hatırayı anlatır. Bastille’in yıkıntılarından aldığı taşı cebine koyması, devrime ilgisinin maddi bir izidir. Bu ayrıntı, siyasal heyecanını somut bir nesne üzerinden düşünmeye olanak verir. [6]

1797 yazında Somerset’te Wordsworth ve Coleridge’in Fransız casusu olabileceğinden kuşkulanıldı. Onları araştırmak amacıyla bölgeye bir hükümet görevlisi de gönderildi. Şiir ortaklarının karşılaştığı bu soruşturma, yaşam öykülerindeki siyasal kuşkunun somut bir örneğidir. [14]

I Wandered Lonely as a Cloud’un başlangıcı, yalnızlık duygusunu öne çıkarır. Buna karşılık 15 Nisan 1802’deki esin verici yürüyüşte Dorothy de bulunuyordu. Şiirdeki anlatıcıyı doğrudan yürüyüşün bütün ayrıntılarıyla özdeşleştirmemek için bu bilgi yararlıdır. [12]

Nergis şiirinin 1807’de yayımlanan metni, toplam üç kıtadan oluşuyordu. Wordsworth, 1815’te şiire yeni bir kıta ekleyerek metni yeniden düzenledi. Bu değişiklik, hatırlama üzerine kurulan şiirin yayımlandıktan sonra da işlendiğini gösterir. [12]

Wordsworth’ün otobiyografik eseri The Prelude, 1850’de ölümünden sonra eşi Mary tarafından yayımlandı. Şair, daha önce Coleridge’e bu eserden Şiir diye söz etmişti. Bugün kullanılan başlığın bu yayın öyküsü, eserin yaşamıyla ilişkisine ayrı bir ayrıntı ekler. [1]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Wikipedia — William Wordsworth en.wikipedia.org
2. Toronto Üniversitesi, Jackson Bibliography — Wordsworth, William jacksonbibliography.library.utoronto.ca
3. Vikipedi — William Wordsworth tr.wikipedia.org
4. Wordsworth Grasmere — What is Romanticism? wordsworth.org.uk
5. British Library — The Romantics britishlibrary.cn
6. Wordsworth Grasmere — Wordsworth and the French Revolution wordsworth.org.uk
7. Poetry Foundation — William Wordsworth poetryfoundation.org
8. Oxford Dictionary of National Biography — Wordsworth, William academic.oup.com
9. Texas A&M Üniversitesi — Lyrical Ballads, 1800 Volume I cha.artsci.tamu.edu
10. Project Gutenberg — Lyrical Ballads 1798 gutenberg.org
11. Texas A&M Üniversitesi — Lyrical Ballads, 1800 Volume I cha.artsci.tamu.edu
12. British Library — William Wordsworth’s ‘I wandered lonely as a cloud’ britishlibrary.cn
13. Cambridge University Press — Wordsworth’s Insurgency cambridge.org
14. Wordsworth Grasmere — The French Revolution wordsworth.org.uk

Görsel: Wordsworth on Helvellyn by Benjamin Robert Haydon.jpg — Benjamin Haydon, Public domain