18 Haziran 1815 Pazar günü Waterloo’da yenilen Napolyon, dört gün sonra tahtından çekildi. Siz bu yazıda, şahsen komuta ettiği son muharebesindeki yenilginin birbirine bağlanan nedenlerini öğreneceksiniz. Fransız ordusunun karşısında Wellington’ın çok uluslu kuvvetleri ve Blücher’in Prusya ordusu bulunuyordu. Napolyon’un hedefi, birlikte kendisinden güçlü olan bu orduları birleşmeden ayrı ayrı yenmekti. Waterloo’daki gelişmeler, bu hedefin neden gerçekleşmediğini adım adım ortaya koyuyor. [1][2][3][6]
Yağmurla çamurlaşan zemin Fransız ilerleyişini geciktirirken, Wellington’ın savunması saldırılar karşısında dayandı. Gün içinde yetişen Prusyalılar, Napolyon’un kuvvetlerini farklı yönlere ayırmasını gerektiren baskıyı oluşturdu. Gündelik hayatta geciken işler nasıl birbirini etkiliyorsa, Waterloo’da da zamanlama sorunları birbirine bağlandı. Siz nedenleri birlikte izlediğinizde, sonucun tek bir yanlış kararla açıklanamayacağını görebilirsiniz. Son aşamada İmparatorluk Muhafızlarının püskürtülmesi, Fransız ordusundaki paniği ve genel geri çekilmeyi başlattı. [3][4]
Waterloo Muharebesi kimler arasında ve nerede yapıldı?
Waterloo Muharebesi, bugün Belçika sınırlarında bulunan Waterloo yakınlarında yapılan bir meydan savaşıydı. Savaş alanı, 1815 yılında Hollanda Birleşik Krallığı toprakları içinde yer alıyordu. Fransız ordusuna bizzat komuta eden Napolyon Bonapart’ın karşısında iki ayrı ordu bulunuyordu. Bunları Wellington Dükü Arthur Wellesley ile Prusyalı komutan Gebhard Leberecht von Blücher yönetiyordu. Bu nedenle savaşın taraflarını yalnızca Fransızlar ve İngilizler şeklinde düşünmek eksik kalır. [1][2]
Wellington’ın ordusunda Birleşik Krallık, Hollanda, Hannover, Braunschweig ve Nassau birlikleri bulunuyordu. Kuvvetler yaklaşık 72.000–73.000 Fransız askeri ve Wellington’ın komutasındaki 68.000 asker olarak verilir. Gün içinde yetişen yaklaşık 50.000 Prusyalı da muharebenin kuvvet dengesini etkiledi. Ancak bu sayılar, bütün askerlerin başlangıçtan itibaren aynı yerde bulunduğu anlamına gelmez. Prusya ordusunun gün içindeki gelişi, yenilginin nedenlerini anlamak açısından özellikle belirleyicidir. [1][2]
Napolyon’un sefer planı, Wellington ile Blücher’in ordularını birbirlerinden ayrı tutarak yenmeye dayanıyordu. Çünkü birlikte hareket ettiklerinde bu iki ordu, Fransız kuvvetlerinden daha güçlüydü. Dolayısıyla Waterloo’yu anlamak için yalnızca savaş alanındaki saldırılara bakmak yeterli değildir. Ligny’den sonraki Prusya hareketleri ve Wellington’ın savunmasının dayanması da aynı çerçevede değerlendirilmelidir. [3]
Kısa kronoloji
Napolyon’un Belçika seferi, 15 Haziran’daki Sambre geçişinden Waterloo yenilgisine uzanan gelişmeleri kapsadı. Aşağıdaki kronoloji, muharebe öncesindeki hareketlerle yenilginin ardından yaşananları birlikte takip etmenizi sağlar. [3][6]
- 15 Haziran 1815 Napolyon, Sambre Nehri’ni geçerek bugünkü Belçika topraklarına girdi.
- 16 Haziran 1815 Napolyon Prusyalıları Ligny’de yenerken, Wellington’ın ordusu Quatre Bras’da Fransız saldırılarını durdurdu.
- 17 Haziran 1815 Wellington, Prusyalıların çekilmesinin ardından Waterloo yakınındaki savunma sırtına geriledi.
- 18 Haziran 1815 Wellington ve Blücher’in orduları, Waterloo’da Napolyon’un Fransız ordusunu yendi.
- 22 Haziran 1815 Napolyon, oğlu lehine ikinci kez Fransız tahtından çekildi.
- 1821 Napolyon, Güney Atlantik’teki Saint Helena Adası’nda sürgündeyken hayatını kaybetti.
Ligny’deki Fransız zaferi, Prusya ordusunun Waterloo’ya ulaşmasını engelleyen kesin bir sonuç üretmedi. Wellington’ın 17 Haziran’da çekildiği savunma mevzisi, ertesi günkü muharebenin alanı oldu. Bu sıralama, önceki başarıyla son yenilgi arasındaki farkı açıkça görmenizi sağlar. Napolyon Ligny’de kazanmış olsa da, rakiplerini ayrı ayrı yenme hedefini tamamlayamadı. [3]
Yağmur ve Wellington’ın savunması Fransızları nasıl zorladı?
17–18 Haziran gecesindeki şiddetli yağmur, Waterloo çevresindeki zemini ağır biçimde çamurlaştırdı. Bu durum Fransız ilerleyişini geciktirdi ve Prusyalıların yetişmesine zaman kazandırdı. Yağmurun etkisini değerlendirirken, gecikmeyi Blücher’in yaklaşan ordusuyla birlikte düşünmek gerekir. Napolyon’un rakiplerini birleşmeden yenme planı açısından zaman, doğrudan askerî sonuç taşıyordu. [3][4]
Muharebenin başlangıç saati konusunda tanıklıklar farklı zamanları işaret ettiği için kesinlik bulunmuyor. Wellington yaklaşık 10.00’u belirtirken, başka anlatımlar başlangıcı yaklaşık 11.30 olarak veriyor. Bu nedenle savaşın neden kaybedildiğini tek bir kesin başlangıç saatine bağlamak doğru olmaz. Yağmurun ilerleyişi geciktirmesi ve Prusyalılara zaman kazandırması, açıklamanın daha sağlam dayanağını oluşturur. [2][4]
Wellington, birliklerinin büyük bölümünü Mont-Saint-Jean sırtının ters yamacına yerleştirerek Fransızların görüşünden sakladı. Burada arazinin biçimi, savunmadaki askerlerin konumunu gizlemek için doğrudan kullanılmıştı. Siz savaş alanını düşünürken, yalnızca asker sayılarını karşılaştırmakla yetinmemeniz gerektiğini görebilirsiniz. Aynı sayıdaki kuvvetin nerede bulunduğu, Waterloo anlatısında ayrıca dikkate alınmalıdır. Wellington’ın ters yamaçtaki düzeni, Fransızların karşısındaki savunmanın somut özelliklerinden biriydi. [2]
Hougoumont çiftlik kompleksine yönelik Fransız saldırıları da savunmayı aşmayı başaramadı. Çiftlik, gün boyunca Wellington’ın ordusunun elinde kalmayı sürdüren bir mevzi oldu. Böylece Fransızların bu noktadaki saldırıları, savunma hattını aşan bir sonuç vermedi. Waterloo’daki gecikmeyi açıklayan tabloya, Hougoumont’da gün boyunca süren bu direniş de eklenir. [3]
Waterloo Meydan Muharebesi’nde süvari hücumları neden sonuç vermedi?
Öğleden sonraki Fransız süvari hücumları, Wellington birliklerinin hareketinin geri çekilme sanılmasıyla başladı. Oysa yer değiştirme hareketi, Fransızların yorumladığı genel geri çekilme anlamını taşımıyordu. Hücum eden süvariler, karşılarında Wellington’ın piyade kareleri halinde düzenlenen birliklerini buldu. Bu olay, görülen bir hareketin yanlış yorumlanmasının savaş içindeki somut örneğidir. Fransız süvarisinin saldırıları, Wellington’ın savunmasını çözen bir başarıya bu aşamada dönüşmedi. [5]
Buna karşılık La Haye Sainte çiftliğinde Fransızlar akşama doğru bir başarı elde etti. Çiftlik, yaklaşık 18.00–18.30 arasında Fransız birliklerinin eline geçerek savunmadaki dengeyi sarstı. Bu kayıp, Wellington’ın merkez savunmasını tehlikeye sokan somut bir gelişmeydi. Dolayısıyla Fransız ordusunun Waterloo boyunca hiçbir ilerleme sağlayamadığını söylemek de yanlış olur. Asıl mesele, merkezde kazanılan bu başarının muharebenin sonucuna nasıl yansıyacağıydı. [5]
Mareşal Michel Ney, merkezdeki başarıyı genişletmek amacıyla Napolyon’dan ilave birlik istedi. Napolyon ise kuvvetlerini, Prusyalıların aldığı Plancenoit’yı geri almak için ayırdı. La Haye Sainte’deki ilerleme ile Plancenoit’daki baskı, aynı anda farklı ihtiyaçlar doğurdu. Fransızların merkezde yakaladığı fırsat, Prusya tehdidinden bağımsız biçimde değerlendirilebilecek durumda değildi. Böylece muharebenin farklı noktalarındaki gelişmeler, Napolyon’un kullanabileceği kuvvetler üzerinde birbirine bağlandı. [3][5]
Prusyalıların gelişi ve Grouchy’nin uzakta kalması neden belirleyiciydi?
Mareşal Emmanuel de Grouchy, Prusyalıları takip etmek üzere yaklaşık 33.000 askerle görevlendirilmişti. Ancak Grouchy’nin kuvvetleri Waterloo’ya yetişemedi ve muharebe sırasında Wavre’da savaştı. Bu nedenle yaklaşık 33.000 kişilik kuvvet, Napolyon’un Waterloo’daki ordusuna katılamadı. Buna karşılık Blücher’in Prusya ordusundan yaklaşık 50.000 asker gün içinde yetişti. Bir tarafta gelmeyen Fransız kuvveti, diğer tarafta muharebeye ulaşan Prusyalılar bulunuyordu. [1][2]
Bu durum, Grouchy’yi yenilginin tek sorumlusu ilan etmek için yeterli değildir. Wellington’ın savunması, sonuçsuz süvari hücumları ve yağmurun yarattığı gecikme de hesaba katılmalıdır. Grouchy’nin Wavre’da bulunması, bu etkenler arasındaki somut askerî koşullardan biriydi. Napolyon’un planı açısından belirleyici sonuç, Wellington ile Blücher’in ayrı ayrı yenilememesiydi. Waterloo’da Fransız ordusu, iki rakibinin baskısını aynı muharebe içinde karşılamak zorunda kaldı. [2][3][4][5]
Plancenoit’nın Prusyalıların eline geçmesi, bu baskının savaş alanındaki açık örneğini oluşturdu. Napolyon, Ney’in merkezde takviye istediği sırada kuvvetlerini buraya yöneltmek zorunda kaldı. Böylece Prusya ordusunun gelişi, yalnızca toplam asker sayısını artıran bir gelişme olmadı. Fransız kuvvetlerinin hangi noktada kullanılacağına ilişkin kararları da doğrudan etkiledi. Waterloo’nun neden kaybedildiği sorusunda, Prusyalıların rolü bu bağlantıyla daha açık anlaşılır. [3]
Waterloo Muharebesi kimin son muharebesi olmuştur?
Waterloo, Napolyon Bonapart’ın şahsen komuta ettiği son muharebe olarak tarihe geçti. Akşam saatlerinde İmparatorluk Muhafızlarının saldırısı püskürtülünce Fransız ordusunda panik ve genel geri çekilme başladı. Wellington aynı akşam genel ilerleme emri verirken, kaçan Fransızları Prusyalılar takip etti. Muhafızların başarısızlığı, gün boyunca biriken sorunların ardından ordunun çözülmesini hızlandıran son aşamaydı. [2][3][5]
Kayıp tahminleri, Fransızlar için yaklaşık 25.000 ölü veya yaralı olarak verilir. Ayrıca belirtilen 8.000 esir, bu sayıyla kısmen örtüştüğünden doğrudan üzerine eklenmemelidir. Wellington’ın ordusu için yaklaşık 17.000, Prusyalılar için 6.604–7.000 toplam kayıp aktarılır. Bu rakamlar tahmindir; farklı kayıp kategorilerini tek bir kesin toplam gibi okumamak gerekir. [2]
Napolyon, yenilgiden dört gün sonra, 22 Haziran 1815’te ikinci kez tahttan çekildi. Tahtı oğlu lehine bırakan Napolyon, daha sonra İngilizlere teslim oldu. Ardından Güney Atlantik’teki Saint Helena Adası’na sürüldü ve 1821’de orada öldü. Böylece Waterloo’daki askerî yenilgiyi, tahttan çekilme ve sürgün süreci takip etti. [6]
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Waterloo’da ele geçirilen bir Fransız kartal sancağı, sonradan paylaşılan bir başarı anlatısına dönüştü. Alexander Kennedy Clark ve Francis Stiles’ın sancağın ele geçirilmesindeki rolleri tartışma konusu oldu. Sonunda her iki askere de bu olayda pay verildiği kabul edildi. Ayrıntı, savaşın ardından kişisel katkıların nasıl değerlendirildiğine ilişkin somut bir örnek sunuyor. [3]
Mont-Saint-Jean’daki 2024 kazıları, muharebenin ardından kalan insan ve hayvan kalıntılarını ortaya çıkardı. Bir atın göğüs kafesinde, 6 libre ağırlığında bir top güllesi bulundu. Sahra hastanesinin atık çukurunda, cerrah testeresinin izlerini taşıyan kesilmiş insan uzuvları da vardı. Aynı çukurda mühimmat kutuları, insan ve hayvan kalıntıları arasında sınır oluşturacak şekilde yerleştirilmişti. [8]
Waterloo Uncovered ekibi, 2022 yılında Mont-Saint-Jean’da tam bir insan iskeleti buldu. Ekibin açıklamasına göre bu, muharebe alanında kazıyla çıkarılan ikinci tam iskeletti. Bu buluntuyu, Waterloo’daki bütün asker mezarlarının akıbetini açıklayan bir sonuç saymamak gerekir. Tony Pollard’ın 2022 tarihli kuramı, asker kemiklerinin gübre üretimi amacıyla toplanmış olabileceğini öne sürer. Ancak Pollard, kuramın kesinleşmediğini ve boşaltılan mezarlara ilişkin arkeolojik kanıtların aranması gerektiğini belirtir. [8][9]
Britanya Ulusal Arşivleri’ndeki MPH 1/387/3 numaralı kroki, muharebenin hareketlerini görsel olarak izletir. Krokide piyade kareleri, Muhafızların hücum düzeni ve Prusyalıların geliş yolları gösterilir. Fransızların çekiliş yolları da aynı belgede takip edilebilen ayrıntılar arasında bulunur. Siz bu belgeyi incelerken, saldırılarla geri çekilmeyi aynı alan üzerinde karşılaştırabilirsiniz. [7]
Elizabeth Butler’ın 1895 tarihli Dawn of Waterloo tablosu da farklı bir görsel anlatı sunar. National Army Museum koleksiyonundaki yağlıboya, 18 Haziran sabahı Scots Greys süvarilerinin uyanışını betimler. Tablo sabahı konu alırken, arşiv krokisi muharebedeki birlik düzenlerini ve hareketleri gösterir. Her iki eser de Waterloo’yu farklı ayrıntılar üzerinden inceleme olanağı verir. [4][7]
Sık sorulan sorular
Waterloo Muharebesi ne zaman ve nerede yapıldı?
Waterloo Muharebesi, 18 Haziran 1815 Pazar günü Waterloo yakınlarında yapıldı. Bugün Belçika sınırlarındaki savaş alanı, o dönemde Hollanda Birleşik Krallığı topraklarındaydı.
Waterloo Meydan Muharebesi’ni kim kazandı?
Waterloo’da Wellington’ın çok uluslu ordusu ve Blücher’in Prusya ordusu kazandı. Napolyon’un Fransız ordusu, akşam Muhafızların saldırısı püskürtüldükten sonra genel geri çekilmeye başladı.
Waterloo Muharebesi kimin son muharebesi olmuştur?
Waterloo, Napolyon Bonapart’ın şahsen komuta ettiği son muharebe olarak kaydedilir. Napolyon, yenilgiden dört gün sonra, 22 Haziran 1815’te ikinci kez tahttan çekildi.
Napolyon Waterloo’da yalnızca yağmur yüzünden mi yenildi?
Yağmur, Fransız ilerleyişini geciktirdi ve Prusyalıların yetişmesine zaman kazandırdı. Wellington’ın dayanan savunması, sonuçsuz süvari hücumları ve Prusya ordusunun gelişi de yenilgiyi belirledi.
Kaynaklar
- Vikipedi — Waterloo Muharebesi tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Battle of Waterloo en.wikipedia.org
- National Army Museum — Battle of Waterloo nam.ac.uk
- National Army Museum — Dawn of Waterloo nam.ac.uk
- Brown University Library — Waterloo 1815: The Battle library.brown.edu
- Brown University Library — Waterloo 1815: The Aftermath library.brown.edu
- The National Archives — Battle of Waterloo 1815 nationalarchives.gov.uk
- Waterloo Uncovered — Aftermath: Mont-Saint-Jean kazıları waterloouncovered.com
- University of Glasgow — Waterloo bodies study gla.ac.uk
Görsel: Bataille de Waterloo, 18 juin 1815 (par Clément-Auguste Andrieux).jpg — Clément-Auguste Andrieux, Public domain
