Vergilius kimdir? Aeneis’te Roma ve Augustus

Vergilius, Aeneis’te Troya’dan kurtulan Aeneas’ın yolculuğunu Roma’nın geleceğine ve Augustus’a bağlayan Romalı şairdir. Geleneksel tarihlendirmeyle MÖ 70–19 arasında yaşadı; Bucolica, Georgica ve Aeneis’i yazdı. Destanı, Roma’nın köken anlatısını işlerken savaşın, kaybın ve öfkenin bedelini de gösterir. [1][2][3]

Aeneis’in kahramanı, omzunda taşıdığı kalkandaki gelecek olayların anlamını kendisi bile bilmez. Siz bu yazıda Troya yolculuğunun Roma ve Augustus’la nasıl birleştiğini öğreneceksiniz. Vergilius’un iç savaş deneyimi, eserleri ve tartışmalı yaşam öyküsü bu bağlantıyı açıklayacak. [4]

Vergilius Roma iç savaşlarının hangi döneminde yaşadı?

Publius Vergilius Maro’nun geleneksel doğum tarihi, MÖ 70 yılının 15 Ekim günüdür. Doğum yeri, Kuzey İtalya’da Mantua yakınlarında bulunan Andes olarak kabul edilir. Geleneksel ölüm tarihi ise MÖ 19 yılının 21 Eylül günüdür. Şairin öldüğü Brundisium, bugün Brindisi adıyla bilinen yerleşimdir. [1]

Vergilius, Caesar ile Pompeius taraftarlarının MÖ 49–45 arasındaki savaşında yirmili yaşlarındaydı. Caesar’ın MÖ 44’te öldürülmesinden sonra başlayan yeni çatışmaları da yaşadı. Dolayısıyla eserlerindeki savaş ve yerinden edilme konuları, yaşadığı dönemin sorunlarıyla örtüşür. Şairin tarihsel çevresini anlamak, kırsal şiirlerindeki huzursuzluğu da görünür kılar. [2]

MÖ 42’deki Philippi Savaşı, Vergilius’un edebî kariyerinin arka planındaki dönüm noktalarındandır. MÖ 41’de İtalya’da gerçekleşen toprak müsadereleri de bu tarihsel çerçevede yer alır. MÖ 31’deki Actium Savaşı ise Octavianus’un Antonius ve Kleopatra karşısındaki zaferiyle sonuçlandı. Bu olay, daha sonra Aeneis’in kalkan betimlemesinin merkezine de yerleşecekti. [3][4]

Siz Bucolica’daki kırsal hayatı okurken, MÖ 41 müsaderelerini bu yüzden hatırlayabilirsiniz. Toprağını kaybetmek, yalnızca haritadaki bir mülkiyet sınırının yer değiştirmesi anlamına gelmez. Bucolica’nın birinci ve dokuzuncu şiirleri, müsaderelerin kırsal insanların hayatlarına etkisini işler. Ev, geçim ve yerleşiklik arasındaki bağ, gündelik hayatla kurulabilecek somut bağlantıdır. [5]

Bucolica, Georgica ve Aeneis hangi tarihsel koşullarda yazıldı?

Bucolica, diğer adıyla Eclogae, yaklaşık MÖ 42–38 arasında yazılmış kabul edilir. Bu tarihler, İkinci Triumvirlik döneminin iç savaşlarıyla doğrudan aynı zaman dilimine düşer. Eser, Yunan şair Theokritos’un pastoral şiirlerini örnek alan toplam on şiir içerir. Vergilius bu şiirleri daktilik heksametro adı verilen ölçüyle kaleme almıştır. [3][5]

Bucolica’nın kırsal dünyasında, toprak müsaderelerinin insan hayatındaki karşılıkları da görünür olur. Özellikle birinci ve dokuzuncu şiir, İtalya’daki bu sarsıntıları ele alır. Böylece çobanların dünyasıyla dönemin siyasal çatışmaları aynı eserde yan yana gelir. Kır hayatını anlatan şiirleri, iç savaşlardan bağımsız düşünmek bu nedenle eksik kalır. [5]

Georgica’nın yazımı ise yaklaşık MÖ 37–29 arasındaki yıllara tarihlenir ve Actium sonrasına uzanır. Bu dönem, Octavianus ile Antonius arasındaki iktidar mücadelesini de içine alır. Eserin dört kitabı sırasıyla tarla ürünlerini, ağaç yetiştiriciliğini, hayvancılığı ve arıcılığı işler. Başlıklardaki tarımsal düzen, eserin savaş deneyimiyle kurduğu bağı ortadan kaldırmaz. [3][5]

Georgica’nın birinci kitabındaki 461–514. dizeler, Caesar’ın öldürülmesinden sonraki kargaşayı doğadaki düzensizlikle birlikte anlatır. Böylece tarım şiiri, iç savaşın ardından yaşanan sarsıntıları da içine alır. Siz gündelik hayatınızda bahçeyi veya üretimi düşünürken, Georgica’ya buradan yaklaşabilirsiniz. Toprağı işleme konusu, bu dizelerde insanların kurduğu siyasal düzenle birlikte okunur. [2]

Aeneis yaklaşık MÖ 29–19 arasında yazılırken, yeni yönetim düzeni de şekilleniyordu. Octavianus, MÖ 27’de Augustus unvanını aldı; destanın yazımı bu kuruluşla örtüştü. Bucolica kırsaldaki kayıpları, Georgica tarımsal uğraşları işlerken Aeneis köken anlatısına yöneldi. Üç eserin tarihleri, iç savaşlardan Augustus dönemine uzanan değişimi izlemeyi sağlar. [3]

Aeneas anlatısı Troya ile Roma arasında nasıl bağ kurdu?

Aeneis’in mitolojik anlatısında Aeneas, yıkımdan kurtulduğu Troya’dan halkını İtalya’ya doğru götürür. Yolculuğu, Lavinium’un kuruluşuna ve daha sonraki Roma tarihine uzanan süreci başlatır. Burada anlatılan bağlantı, Troya’dan Roma’ya doğrudan gerçekleşmiş tek bir kuruluş değildir. Aradaki kuşaklar ve yerleşimler, köken efsanesinin farklı halkalarını meydana getirir. [2][6]

Roma’nın köken anlatısında Aeneas’ın oğlu Ascanius, Alba Longa kentinin kurucusudur. Romulus ile Remus da bu kentten çıkar; böylece anlatı Roma’ya uzanır. Siz bu zinciri Troya, Aeneas, Lavinium, Ascanius ve Alba Longa üzerinden izleyebilirsiniz. Bu sıra, Aeneas’ın rolünü sonraki Roma kuruluşundan ayırmanızı da kolaylaştırır. [2][6]

Ascanius’un alternatif adı Iulus, köken anlatısına ayrıca bir aile bağlantısı ekler. Iulia ailesi, kendi adını ve atasını Iulus üzerinden açıklama iddiasındaydı. Böylece aile, soyunu Troya kahramanlarıyla ilişkilendiren bir köken bağı kuruyordu. Bunu doğrulanmış soy kaydı gibi değil, antik bir soy iddiası olarak okumalıyız. [7]

Vergilius, Troya ile Roma arasındaki bağlantıyı ilk kez kendisi ortaya atmadı. Kendisinden önce Naevius’un Bellum Punicum’u, Anchises ile Aeneas’ın Troya’dan ayrılışını işlemişti. Aynı eser, bu kahramanların Latium’a gelişini de kendi anlatısına dahil etmişti. Aeneis dolayısıyla daha eski bir bağlantıyı kendi destanının yapısı içinde yeniden işler. [8]

Aeneis’in toplam 12 kitabı, bu bağlantıyı yolculuklar ve savaşlar üzerinden geliştirir. Yaygın yapısal okumada ilk altı kitabın yolculukları, Odysseia ile birlikte değerlendirilir. Son altı kitaptaki savaşlar ise İlyada ile ilişkilendirilerek aynı yapıda okunur. Dördüncü kitaptaki Dido’nun düşmanlık dileği, gelecekteki Roma–Kartaca çatışmalarına mitolojik açıklama sağlar. [5][9]

Aeneis imparatorluk ideallerini yalnızca öven bir metin olarak okunabilir mi?

Aeneis, Roma’nın geleceğini Augustus’a bağlayan sahneleri destanın farklı kitaplarına yerleştirir. Altıncı kitapta Anchises, yeraltı dünyasında Aeneas’a geleceğin Romalı kahramanlarını gösterir. Bu kişiler arasında Romulus, Julius Caesar ve Augustus da yer alır. Böylece Troya’dan başlayan yolculuk, anlatının geleceğinde Roma’nın siyasal geçmişiyle birleşir. [10]

Sekizinci kitaptaki kalkan da Roma geleceğini, bu kez görüntüler aracılığıyla anlatır. Kalkanın merkezinde, Octavianus’un Antonius ile Kleopatra’yı yendiği Actium Savaşı betimlenir. MÖ 31’de gerçekleşen savaş, Aeneas’ın taşıdığı nesnenin merkezine böyle yerleşir. Augustus dönemine uzanan tarih, Troya kahramanının yolculuğuna görsel olarak da eklenir. [4]

Aeneas’ın temel erdemi olan pietas, Roma ahlakında birden fazla yükümlülüğü kapsar. Tanrılara saygının yanında aileye ve ülkeye bağlılık da bu kavrama dahildir. Görev bilinci ve özdenetim de pietas’ın anlamını tamamlayan diğer unsurlardır. Aeneas’ın davranışlarını değerlendirirken, bu yükümlülüklerin birlikte düşünülmesi destanın ahlaki gerilimini belirginleştirir. [11]

Altıncı kitabın 851–853. dizelerinde Anchises, Romalıların görevini yönetmek ve barışa düzen vermek üzerinden tanımlar. Yenilmişleri bağışlamak ve kibirlileri bastırmak da aynı görev tanımının içinde bulunur. On ikinci kitabın sonu ise bağışlama düşüncesini zorlayan bir sahne sunar. Aeneas, yenilmiş Turnus’u bağışlamaya yaklaşırken üzerinde öldürülen Pallas’ın kemerini fark eder. [10]

Kemerin görülmesinin ardından Aeneas, öfkeye kapılarak yenilmiş rakibi Turnus’u öldürür ve destan biter. Bu son, özdenetim ve bağışlama ilkeleriyle birlikte düşünülmesi gereken bir gerilim yaratır. Akademik yorumlar, ölümü hem Aeneas’ın geleceğinin haklılaştırılması hem Augustus yönetiminin eleştirisi olarak okumuştur. Bu iki uç arasında geliştirilen yorumlar, tek yönlü övgü okumasını tartışmaya açar. [10][12]

Vergilius’un hayatı ve eserinin yakılmasını istediği anlatısı ne kadar güvenilir?

Vergilius’un yaşamıyla ilgili anlatılarda, olayların kendisiyle daha sonraki aktarımları ayırmak gerekir. Başvurulan Donatus ve Servius biyografileri, MS 4. yüzyıldan gelen metinlerdir. Bu tarih, geleneksel ölüm tarihi MÖ 19 olan şairden çok sonradır. Modern araştırmacılar, bu aktarımların doğruluğunu değerlendirmenin ciddi güçlükler taşıdığını açıkça belirtir. [8]

Antik biyografik gelenek, Vergilius’un Aeneis’i yaktırmak istediğini ve Augustus’un yayımlanmasını sağladığını aktarır. Ancak Poetry Foundation biyografisi, vasiyet hakkındaki anlatımların birbirleriyle belirgin biçimde çeliştiğini vurgular. Bu nedenle yakma isteğini, tartışmasız biçimde gerçekleşmiş bir olay gibi anlatamayız. Anlatının aktarıldığını söylemekle, ayrıntılarının doğrulandığını söylemek arasında burada belirgin fark vardır. [13]

Aeneis’teki bazı dizelerin ölçü bakımından eksik olması ise doğrudan metinsel bir durumdur. Vergilius’un ölümünde son düzeltmelerin tamamlanmadığı değerlendirmesi, bu eksik dizelere de dayanır. Ancak tamamlanmamışlık, yakma isteğinin bütün ayrıntılarını kendi başına doğrulayan kanıt değildir. Siz Aeneis’in yayın öyküsünü okurken, metinle biyografik aktarımı bu nedenle ayırabilirsiniz. [5][13]

Kısa kronoloji

Vergilius’un yaşamı ve eserleri, aşağıdaki tarihlerle iç savaşlardan Augustus dönemine uzanır. Eserlerin yazım aralıkları yaklaşık tarihlerdir; doğum ve ölüm bilgileri geleneksel kabullerdir. [1][2][3]

1. MÖ 70 Vergilius’un Mantua yakınındaki Andes’te geleneksel doğum yılı.
2. MÖ 49–45 Caesar ile Pompeius taraftarları arasında iç savaş.
3. MÖ 44 Caesar’ın öldürülmesi ve ardından başlayan yeni çatışmalar.
4. MÖ 42–38 dolayları Bucolica’nın yazıldığı kabul edilen dönem.
5. MÖ 41 İtalya’daki toprak müsadereleri.
6. MÖ 37–29 dolayları Georgica’nın yazımı.
7. MÖ 31 Octavianus’un Actium’da Antonius ile Kleopatra’yı yenmesi.
8. MÖ 29–19 dolayları Aeneis’in yazımı.
9. MÖ 27 Octavianus’un Augustus unvanını alması.
10. MÖ 19 Vergilius’un ölümü.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Antik aktarım geleneği, Georgica için dört gün süren bir okuma anlatır. Vergilius ile Maecenas, tamamlanan eseri MÖ 29’da Octavianus’a dönüşümlü okumuştur. Bu ayrıntı, eserin aktarım öyküsüne aittir ve geleneğin anlatısı olarak değerlendirilmelidir. [13]

Aeneis’in 8.729–731. dizelerinde Aeneas, kalkanındaki gelecek olayların anlamını bilmeden görüntülere sevinir. Soyundan geleceklerin ününü omzunda taşırken, gördüklerinin tarihsel anlamını henüz kavramaz. Altıncı kitaptaki gelecek tasviri ise Augustus’un yeğeni Marcellus için ağıt içerir. MÖ 23’te ölen Marcellus, Roma geleceğinin anlatısına kayıp duygusunu da ekler. [4]

Vergilius’un eserlerinin birlikte okunmasına ilişkin somut izlerden biri Harley MS 2761’dir. British Library, Floransa kökenli bu parşömen cildi 1450–1474 arasına tarihler. Bucolica, Georgica ve Aeneis’i birleştiren yazma, 239 numaralı yaprak içerir. Add MS 39648 adlı 15. yüzyıl İtalya yazması ise aynı üç eseri barındırır. Bu cilt ayrıca Aeneis için tek dizelik ve on dizelik özetler içerir. [14][15]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Publius Vergilius Maro tr.wikipedia.org
2. Randall T. Ganiban — Vergil: Aeneid, Books 1–6, giriş eclass.upatras.gr
3. William J. Dominik — Virgil (70–19 BCE), Wiley onlinelibrary.wiley.com
4. Dickinson College Commentaries — Introduction dcc.dickinson.edu
5. Wikipedia — Virgil en.wikipedia.org
6. Jaclyn Neel — Alba Longa, The Encyclopedia of Ancient History onlinelibrary.wiley.com
7. Stephen J. Harrison — Ascanius, Oxford Classical Dictionary academic.oup.com
8. Peter Jones — Reading Virgil: Aeneid I and II, Cambridge University Press assets.cambridge.org
9. The Open University — A brief summary of the Aeneid open.edu
10. The Open University — Vengeance and mercy in the Aeneid open.edu
11. The Open University — What is pietas? open.edu
12. Oxford Research Archive — Apollonios and the end of the Aeneid ora.ox.ac.uk
13. Poetry Foundation — Virgil poetryfoundation.org
14. British Library — Harley MS 2761 searcharchives.bl.uk
15. British Library — Add MS 39648 searcharchives.bl.uk

Görsel: Virgil city hall virgil kansas 3-15-2005.jpg — Flickr user Out.of.Focus, CC BY-SA 2.0