Hadrian Duvarı, Kuzey İngiltere’de Wallsend’den Bowness-on-Solway’e uzanan 118 kilometrelik Roma sınır sistemidir. Arkeolog Nick Hodgson’a göre duvar, askerî güvenlik, geçiş denetimi ve ticari temasları düzenleme işlevleri taşıyordu. Yapımına, İmparator Hadrianus’un Britanya ziyaretiyle ilişkilendirilen yaklaşık MS 122’de başlandı. [1][2][3]
Wallsend’deki kazılarda, duvar ile hendek arasında sıralanmış çukurlar bulundu. Sivri dallarla ilişkilendirilen bu izler, taş örgünün çevresindeki engelleri de görünür kılıyor. Siz de güzergâhı, kapıları ve kaleleri izleyerek Roma sınırının işleyişini öğrenebilirsiniz. [3]
Hadrian Duvarı ne zaman ve hangi güzergâhta inşa edildi?
Duvarın doğu ucu, Tyne Nehri kıyısındaki Wallsend’de yer alır. Batı ucu ise Kuzey İngiltere’deki Bowness-on-Solway yerleşimine kadar uzanır. UNESCO’nun verdiği 118 kilometrelik uzunluk, bu sınır hattının ölçeğini gösterir. [1][2]
Hadrianus’un MS 122’deki Britanya ziyareti, inşaatın başlangıcıyla birlikte anılır. English Heritage’a göre çalışmaların tamamlanması en az altı yıl sürdü. Dolayısıyla 122, duvarın bütün parçalarının aynı anda tamamlandığı tarih değildir. [1]
Orta kesimdeki güzergâh, Sewingshields ile Walltown arasında Whin Sill kayalıklarını izler. Burada kuzeye bakan sarp yüzeyler, hattın doğal engellerinden birini oluşturur. Duvarın konumu, arazinin sunduğu koruma olanaklarıyla birlikte şekillenmiştir. [4]
Batı kesiminin ilk yapı malzemesi, orta bölümden farklı bir hikâye anlatır. Irthing Nehri ile Solway Firth arasındaki bölüm başlangıçta çim bloklarından yapıldı. Bu bölüm, daha sonraki düzenlemelerde taş duvarla değiştirildi. [4]
Siz haritada Wallsend ile Bowness-on-Solway arasını incelerken araziye de bakabilirsiniz. Whin Sill kayalıklarıyla Irthing çevresindeki ilk çim duvar, farklı uygulamaları gösterir. Bu örnekler, güzergâh boyunca aynı yapım çözümünün kullanılmadığını ortaya koyar. [4]
Duvarın askerî savunma, geçiş denetimi ve ticaretteki işlevleri nelerdi?
Arkeolog Nick Hodgson, duvarın savunmadaki rolünü akıncıları yavaşlatması üzerinden açıklar. Yağma amacıyla sınırı geçen grupların önündeki engeller, ilerlemelerini geciktiriyordu. Böylece yakın kalelerden takviye getirilmesi için zaman kazanılabiliyordu. [3]
Hodgson’ın yorumu, duvara savunma veya taktik işlev yüklemeyen açıklamalardan ayrılır. Ona göre fiziksel engellerin akıncıları yavaşlatması, yapının başlıca amacıydı. Bu değerlendirmede duvarın etkisi, yakın kalelerin müdahale imkânıyla birlikte ele alınır. [3]
Duvarın kuzey tarafında, ek koruma sağlayan büyük bir hendek bulunuyordu. Sarp kayalıkların doğal engel oluşturduğu kesimler, bu hendek düzeninin dışındaydı. Whin Sill gibi arazi özellikleriyle yapay engeller, böylece birlikte kullanılıyordu. [4]
Geçiş noktaları, kuzeyden gelen insanların Roma topraklarıyla temasını da düzenliyordu. Hodgson, bu kapıların ticaretin yürütülmesindeki rolüne özellikle dikkat çeker. Dolayısıyla Roma sınırında askerî güvenlik ile ticari temas aynı yapıda buluşuyordu. [3]
Siz bunu gündelik hayattaki kontrollü bir giriş kapısıyla ilişkilendirebilirsiniz. Hadrian Duvarı’ndaki kapılar da geçişlerin belirli noktalardan yapılmasını sağlıyordu. Hodgson’ın açıklamasında kuzeyden gelenlerin ticareti ve teması, bu geçiş düzeniyle bağlantılıydı. [3]
Güneydeki Vallum, duvar çevresindeki engellerin başka bir parçasını oluşturuyordu. Tipik kesitinde, iki toprak yığını arasında geniş bir hendek bulunuyordu. Bu hendek yaklaşık 6 metre genişliğinde, 3 metre derinliğindeydi. [4]
Kuzeydeki hendekle güneydeki Vallum, hattın farklı taraflarında yer alıyordu. Kapılar ise kuzeyden gelen insanların Roma topraklarıyla temasını düzenliyordu. Hadrian Duvarı’nın işleyişini anlamak için bu parçaları birlikte düşünmek gerekir. [3][4]
Kaleler, kapılar ve garnizonlar nasıl çalışıyordu?
Duvar boyunca yaklaşık bir Roma mili aralıklarla küçük hisarlar yerleştirildi. Milecastle adı verilen bu yapıların kuzey ve güney kapıları bulunuyordu. İçlerinden geçen yollar, duvarın karşılıklı taraflarındaki kapıları birbirine bağlıyordu. [4]
Her iki küçük hisarın arasına ayrıca iki gözetleme kulesi yerleştirildi. Yaklaşık 1,48 kilometrelik Roma mili, böylece üç gözetleme aralığına bölünüyordu. Hisar ve kulelerin yerleşimi, hat üzerindeki gözetleme düzenini belirliyordu. [5]
Gözetleme kuleleri, devriye ve gözetleme yapan küçük asker gruplarını barındırıyordu. Bu yapılarda askerler yemek pişirebiliyor, uyuyabiliyor ve dinlenebiliyordu. Dolayısıyla kuleler, görev sırasındaki gündelik ihtiyaçlara da alan sağlıyordu. [5]
Büyük kalelerde ise 500 veya 1.000 kişilik birlikler bulunuyordu. Garnizonları esas olarak imparatorluğun çeşitli bölgelerinden toplanan auxilia askerleri oluşturuyordu. Küçük kulelerdeki asker gruplarıyla büyük kalelerdeki birliklerin ölçekleri farklıydı. [5]
Duvarı inşa eden birlikler arasında Britanya’daki Roma lejyonları da vardı. II Augusta, VI Victrix ve XX Valeria Victrix askerleri çalışmalarda görev aldı. İnşaatta çalışan lejyonlarla garnizonların ağırlığını oluşturan auxilia birliklerini ayrı düşünmek gerekir. [5]
İlk plan tamamlanmadan, duvar hattına 14 büyük kale eklenmesi kararlaştırıldı. Bu değişiklik, başlangıçtaki küçük hisar ve kule düzenini etkiledi. Hadrian Duvarı’nın askerî yerleşimi, inşaat sürerken yapılan düzenlemelerle biçimlendi. [1]
Siz bir milecastle planını incelerken kuzey ve güney kapılarına bakabilirsiniz. Bu kapıları bağlayan iç yol, yapının geçiş işlevini somutlaştırır. Yakındaki kulelerin yerleşimi ise aynı hattaki gözetleme düzenini açıklar. [4][5]
Duvar İngiltere ile İskoçya sınırı mıydı?
Hadrian Duvarı’nın tamamı, günümüzde İngiltere sınırları içinde yer alır. Yapı hiçbir zaman İngiltere ile İskoçya arasındaki sınırı oluşturmadı. Bu nedenle Roma sınırıyla günümüz ülkelerinin sınırlarını birbirinden ayırmak gerekir. [6]
Roma sınırının kuzeydeki konumu da zaman içinde aynı kalmadı. Antoninus Pius, MS 142’de bugünkü İskoçya’da başka bir duvar başlattı. Yaklaşık 60 kilometrelik Antoninus Duvarı, sınırı geçici olarak kuzeye taşıdı. [2]
Antoninus Duvarı, yaklaşık 20 yıllık kullanımın ardından Roma ordusu tarafından terk edildi. Bunun üzerine ordu, yeniden Hadrian Duvarı hattına döndü. Dolayısıyla kuzeydeki yeni sınır düzeni, Hadrian hattının yerini kalıcı olarak almadı. [1]
Hadrian Duvarı, yaklaşık 300 yıl boyunca Roma’nın kuzeybatı sınırının başlıca unsurlarından biriydi. Antoninus dönemindeki kuzeye yöneliş, bu uzun tarih içindeki geçici değişiklikti. Duvarın Roma sınırındaki rolüyle İngiltere–İskoçya sınırı olma iddiası farklı konulardır. [1][6][7]
Kısa kronoloji
Hadrian Duvarı’nın zaman çizelgesi, yaklaşık MS 122’deki başlangıçtan 1987’deki miras statüsüne uzanır. Aradaki tarihler, Antoninus hattını, geç Roma buluntularını ve koruma çalışmalarını gösterir. [1][2][8]
- MS 122 Hadrianus Britanya’yı ziyaret etti; duvar inşaatı genel olarak bu yıla tarihlenir. [1]
- MS 142 Antoninus Pius, bugünkü İskoçya’da Antoninus Duvarı’nın inşasını başlattı. [2]
- MS 142’den yaklaşık 20 yıl sonra Antoninus hattının terk edilmesiyle Roma ordusu yeniden Hadrian Duvarı’na döndü. [1]
- MS 403–406 Duvar hattında bulunan en geç tarihli Roma sikkeleri basıldı. [1]
- 19. yüzyıl ortaları Duvarın araştırılması ve korunmasında Clayton, Hodgson ve Bruce öne çıktı. [1]
- 1987 Hadrian Duvarı, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. [8]
MS 403–406 tarihleri, duvar hattında bulunan Roma sikkelerinin basımını belirtir. İnşaatın yaklaşık MS 122’de başlaması ise farklı türde bir tarih bilgisidir. Kronolojideki bu ayrım, yapı tarihiyle buluntu tarihini ayrı okumanızı sağlar. [1]
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Bazı kesimlerde duvarın genişliği, inşaat devam ederken azaltıldı. Daha dar duvarlar, önceden hazırlanmış geniş temellerin üzerine oturtuldu. Temelle üstteki örgü arasındaki fark, plan değişikliğinin yapıdaki somut izidir. [4]
Wallsend kazıları, taş duvarın önündeki engellere ilişkin başka izler sundu. Duvar ile hendek arasında, sıralar hâlinde açılmış çukurlar bulundu. Bu çukurlar, sivri dallardan oluşturulan engellerin yuvaları olarak yorumlandı. [3]
Bu yorum, Wallsend’deki çukurların savunma düzenindeki olası yerini açıklıyor. Hodgson’ın akıncıları yavaşlatma görüşüyle birlikte düşünüldüğünde, engellerin rolü daha anlaşılır oluyor. Ancak çukurların sivri dal yuvaları olduğu açıklaması, arkeolojik bir yorumdur. [3]
North Tyne, Irthing ve Eden üzerindeki duvar köprüleri başlangıçta yalnız yayalara uygundu. İkinci yüzyılın ikinci yarısında, bu köprüler araç geçişine uyarlandı. Böylece duvar hattındaki köprülerin kullanım biçimi zaman içinde değişti. [4]
Romalılar, üzerlerinde duvar hattındaki kalelerin adları bulunan küçük hatıra kapları üretti. Bazılarında, duvarı betimlediği düşünülen şekiller de yer alıyordu. Siz bu kapları, gezi dönüşünde saklanan bir hatıra eşyasıyla ilişkilendirebilirsiniz. [7]
Kale adları taşıyan kaplarla geniş temeller, farklı ölçeklerde bilgi verir. Kaplar, Roma döneminde duvar hattının küçük eşyalarda temsil edildiğini gösterir. Temeller ise inşaat sırasında yapılan genişlik değişikliklerini görünür kılar. [4][7]
Roma yönetiminden sonra yapıya ne oldu?
Roma yönetimi sonrasında, duvarın taşları çevredeki yapılarda yeniden kullanıldı. Kaleler, kiliseler, çiftlikler ve evler, bu taşların kullanıldığı yapılar arasındaydı. Böylece sınır yapısının malzemesi, çevredeki yerleşimlerin yapılarına da taşındı. [1]
Bu yeniden kullanım, Hadrian Duvarı’nın sonraki tarihinin somut parçalarından biridir. Bir zamanlar Roma sınırında bulunan taşlar, evlerin ve çiftliklerin malzemesine dönüştü. Yapının askerî görevi sonrasındaki öyküsü, çevredeki yapılaşmayla da bağlantılıdır. [1]
- yüzyıl ortalarından itibaren duvarın araştırılması ve korunması için çalışmalar yürütüldü. John Clayton, John Hodgson ve John Collingwood Bruce, bu çalışmalarda öne çıktı. Bu isimler, duvarın incelenmesi ve korunmasıyla bağlantılı tarih içinde anılır. [1]
Hadrian Duvarı, 1987 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Yaklaşık MS 122’de başlayan inşaatla bu tarih arasında farklı kullanım dönemleri bulunur. Sınır hizmeti, taşların yeniden kullanılması ve koruma çalışmaları, bu geçmişin parçalarıdır. [1][8]
Sık sorulan sorular
Hadrian Duvarı hangi ülkede ve nerede bulunuyor?
Hadrian Duvarı’nın tamamı, günümüzde İngiltere sınırları içinde yer alır. Kuzey İngiltere’de, doğudaki Wallsend ile batıdaki Bowness-on-Solway arasında uzanır.
Hadrian Duvarı ne kadar uzun ve ne zaman yapıldı?
UNESCO, Hadrian Duvarı’nın uzunluğunu toplam 118 kilometre olarak verir. İnşaat yaklaşık MS 122’de başladı ve en az altı yıl sürdü.
Hadrian Duvarı’nı hangi askerler inşa etti ve korudu?
İnşaatta II Augusta, VI Victrix ve XX Valeria Victrix lejyonlarının askerleri çalıştı. Duvar garnizonlarını ise esas olarak imparatorluğun farklı bölgelerinden gelen auxilia askerleri oluşturdu.
Hadrian Duvarı İngiltere ile İskoçya arasındaki sınır mı?
Hadrian Duvarı hiçbir zaman İngiltere ile İskoçya arasındaki sınırı oluşturmadı. Roma sınırını geçici olarak kuzeye taşıyan Antoninus Duvarı, bugünkü İskoçya’da bulunuyordu.
Kaynaklar
- English Heritage — History of Hadrian’s Wall english-heritage.org.uk
- UNESCO — Frontiers of the Roman Empire whc.unesco.org
- Archaeology — Defensive Strategy archaeology.org
- Hadrian’s Wall Management Plan — Description visithadrianswall.co.uk
- English Heritage — History of Leahill and Piper Sike Turrets production.english-heritage.org.uk
- Wikipedia — Hadrian’s Wall en.wikipedia.org
- English Heritage — Significance of Hadrian’s Wall english-heritage.org.uk
- Vikipedi — Hadrian Duvarı tr.wikipedia.org
Görsel: 2018-06-07 Sycamore Gap Tree (Acer pseudoplatanus), next to Hadrian’s Wall UK.jpg — Gordon Leggett, CC BY-SA 4.0
