John Jay kimdir? İngiltere ile tartışmalı antlaşması

ABD’nin ilk başyargıcı John Jay, görevini sürdürürken 1794’te Britanya ile tartışmalı bir antlaşma imzaladı. Başkan George Washington’ın görevlendirdiği Jay, yeni bir savaşı önlemek için kale ve ticaret anlaşmazlıklarına çözüm aradı. Ancak antlaşma, Amerikan denizcilerinin zorla Britanya donanmasına alınmasını durdurmadığı için eleştirildi. [2][11][12]

Aynı John Jay, Britanya’nın Amerikan bağımsızlığını tanıdığı 1783 Paris Antlaşması’nın da imzacılarındandı. Siz bu yazıda, bağımsızlık müzakerecisinin neden Britanya ile yeniden uzlaşmaya çalıştığını öğreneceksiniz. Federalist yazıları ve kölelik konusundaki çelişkileri, onun siyasal tercihlerini değerlendirmeye yardımcı olacak. [5][6][14]

John Jay kimdir, hukuk ve siyasette nasıl yükseldi?

John Jay, Gregoryen takvime göre 23 Aralık 1745’te New York kentinde doğdu. Dönemin Jülyen takviminde aynı gün, 12 Aralık 1745 olarak kaydediliyordu. Doğum tarihinde karşılaşabileceğiniz bu farklılık, kullanılan takvimlerin birbirinden farklı olmasından kaynaklanır. [1]

Jay, sonradan Columbia Üniversitesi adını alan King’s College’dan 1764 yılında mezun oldu. Avukatlığa 1768’de kabul edilmesiyle birlikte hukuk alanındaki meslek hayatına adım attı. Daha sonra New York anayasası, eyalet yargısı ve Kıta Kongresi’nde görev aldı. [2][3]

New York eyalet anayasasının 1777’de hazırlanmasında önemli bir rol üstlendi. Aynı yıl, eyalet Yüksek Mahkemesi’nin ilk başyargıcı olarak görev yapmaya başladı. Eyaletteki başyargıçlığı 1779’a kadar sürdü; 1778–1779 döneminde Kıta Kongresi başkanlığını yürüttü. [3]

Burada New York’taki göreviyle, daha sonra üstlendiği federal başyargıçlığı birbirinden ayırmak gerekir. Jay, Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk başyargıcı olarak 1789–1795 yılları arasında çalıştı. Britanya ile görüşmelere gönderildiğinde, federal düzeydeki bu yargı görevini sürdürüyordu. [3][11][2]

Jay’in görevleri arasında diplomasi de vardı; Temmuz 1784’te Amerika’ya döndüğünde bunu yeniden gördü. Yokluğunda Dış İlişkiler Sekreteri seçildiğini öğrendi. [2]

John Jay Amerikan bağımsızlığının diplomatik olarak tanınmasına nasıl katkıda bulundu?

Kıta Kongresi, diplomatik tanınma sağlamak amacıyla Jay’i 1779’da İspanya’ya gönderdi. Ancak Jay, bu görev sırasında İspanya’nın Amerika Birleşik Devletleri’ni tanımasını sağlayamadı. İspanya, William Carmichael’ı diplomatik temsilci kabul ederek ABD’yi 20 Şubat 1783’te tanıdı. [4]

Jay’in bağımsızlığın tanınmasına ilişkin doğrudan katkısı, Paris Antlaşması’ndaki rolünde açıkça görülür. John Adams ve Benjamin Franklin ile birlikte Amerikan müzakereciler arasında yer aldı. Bu üç isim, 3 Eylül 1783’te antlaşmayı ABD adına imzaladı. [5]

Paris Antlaşması’nın birinci maddesi, Britanya’nın Amerikan bağımsızlığını tanımasını açıkça hükme bağlıyordu. Britanya Kralı III. George, ABD’yi oluşturan 13 eyaleti özgür, egemen ve bağımsız devletler olarak tanıdı. Jay’in imzası, bu tanımayı içeren diplomatik metnin altında bulunuyordu. [5]

Siz bir sınavda Jay’in katkısını anlatırken, Paris Antlaşması’nın birinci maddesini somut örnek gösterebilirsiniz. Onun rolü, John Adams ve Benjamin Franklin’le birlikte yürüttüğü müzakereler üzerinden açıklanabilir. İspanya görevinin sonucuysa, bütün diplomatik girişimlerinin aynı başarıya ulaşmadığını gösterir. [4][5]

1783 Paris Antlaşması ile 1794 Jay Antlaşması, bu nedenle birbirinden ayrılmalıdır. İlki, Britanya’nın bağımsızlığı tanımasını içeriyordu; ikincisi, bağımsızlıktan kalan anlaşmazlıklara çözüm arıyordu. Jay, iki metinde de ABD ile Britanya arasındaki ilişkiler üzerinde çalıştı. [5][12]

Federalist yazılarında hangi görüşleri savundu?

Jay, Hamilton ve Madison, Federalist yazıları Publius ortak imzasıyla yayımladı. Toplam 85 yazının beşini, yani 2, 3, 4, 5 ve 64 numaralılarını Jay kaleme aldı. Bu metinlerde federal birlik, dış ilişkiler ve antlaşma yapma yetkisi üzerinde durdu. [6][7][8][9][10]

Federalist 2’de, Amerikalıların ayrı konfederasyonlara bölünmek yerine tek federal yönetimde birleşmesini savundu. Federalist 3’te ise bu tercihi, antlaşmaların uygulanması ve savaş ihtimaliyle ilişkilendirdi. Tek ulusal yönetimin, uluslararası hukuku 13 ayrı eyaletten daha tutarlı uygulayacağını ileri sürdü. [7][8]

Jay’e göre Federalist 3’teki bu tutarlılık, başka devletlerle savaş nedenlerini azaltabilirdi. Federalist 5’teyse, Amerika’nın üç veya dört devlete bölünmesinin sonuçlarını ele aldı. Böyle bir bölünmenin kıskançlık, sınır çatışmaları ve rakip yabancı ittifaklar doğuracağını savundu. [8][9]

Gündelik hayatla bağlantıyı, Jay’in Federalist 3’teki ortak kurallar düşüncesi üzerinden kurabilirsiniz. Aynı apartmanda ortak giderleri herkesin farklı yorumladığını düşünmek, tutarlılık sorununu görünür kılar. Jay’in tartıştığı somut mesele ise 13 eyaletin antlaşmaları ve uluslararası hukuku uygulamasıydı. [8]

7 Mart 1788 tarihli Federalist 64, antlaşma yapma yetkisine odaklanıyordu. Jay, başkanın hazır bulunan senatörlerin üçte ikisinin onayıyla antlaşma yapmasını savundu. Ayrıca diplomatik görüşmelerde gizliliğin ve süratin korunması gerektiğini ileri sürdü. [10]

Bu görüş, Jay’in antlaşma yetkisini yalnızca başkanın kararına bırakmadığını da gösterir. Federalist 64’te savunduğu düzen, başkanın girişimini Senato’nun belirli çoğunluktaki onayıyla birleştiriyordu. Daha sonra kendi adıyla anılan antlaşma da Senato’daki tartışmaların konusu oldu. [10][13]

1794 Jay Antlaşması neyi çözmeye çalıştı ve neden tepki çekti?

Başkan George Washington, Britanya ile çıkabilecek bir savaşın sonuçlarından kaygı duyuyordu. Bu nedenle Nisan 1794’te, görevdeki başyargıç Jay’i antlaşma görüşmelerine gönderdi. Jay’in görevi, bağımsızlık sonrasında devam eden somut anlaşmazlıklara diplomatik çözüm aramaktı. [2][12]

Britanya, kuzeydeki kaleleri boşaltmıyor ve Amerikan ticaretine yönelik kısıtlamalar uyguluyordu. Amerikan gemilerine el konulması da iki ülke arasındaki anlaşmazlıkların nedenlerindendi. Ayrıca Amerikan denizcileri zorla Britanya donanmasına alınıyor, böylece denizdeki gerilim sürüyordu. [12]

ABD ve Büyük Britanya temsilcileri, Jay Antlaşması’nı 19 Kasım 1794’te imzaladı. Metin, Britanya’nın kuzeybatıdaki karakolları boşaltmasını ve ABD’ye ticari bir statü tanınmasını öngörüyordu. ABD’ye en çok kayrılan ülke statüsü verilirken, Britanya Batı Hint Adaları ticareti ciddi sınırlamalara bağlanıyordu. [12]

Antlaşma, Maine ile Britanya’nın Kanada toprakları arasındaki sınır için hakemlik mekanizması öngördü. Devrim öncesi borçlar ve Amerikan gemilerine el konulmasından doğan talepler de hakemliğe bırakılıyordu. Dolayısıyla metin, sınır, borç ve ticaret konularını birlikte ele alıyordu. [12]

Buna karşılık antlaşma, Amerikan denizcilerinin zorla Britanya donanmasına alınmasını durdurmadı. Görüşmelere yol açan sorunlardan birinin çözülememesi, eleştirilerin somut dayanaklarından biri oldu. Britanya Batı Hint Adaları ticaretindeki ciddi sınırlamalar da uzlaşmanın kapsamını daraltıyordu. [2][12]

Başka bir eleştiri, savaş sırasında Britanyalıların götürdüğü köleleştirilmiş insanlarla ilgiliydi. Antlaşma, bu kişiler için eski sahiplerine tazminat ödenmesini sağlamadığı gerekçesiyle eleştirildi. Bu talep, köleleştirilmiş insanların sahiplerinin mali kayıpları üzerinden ifade ediliyordu. [2]

1795’te muhaliflerin çoğunluğunu Jeffersoncu Cumhuriyetçiler oluşturuyor, antlaşmanın yeniden müzakere edilmesini istiyorlardı. Federalist senatörler ise mevcut metnin onaylanması yönünde tutum almıştı. Tartışmanın somut konusu, imzalanan koşulları kabul etmek veya yeniden görüşmekti. [13]

Senato, 24 Haziran 1795’te antlaşmaya 20’ye karşı 10 oyla onay verdi. Washington, uzlaşmayı Britanya ile barışı korumanın ve ABD’ye güçlenme zamanı kazandırmanın bedeli sayıyordu. Böylece denizciler konusundaki eksikliğe rağmen, yeni savaşı önleme gerekçesi onay kararında karşılık buldu. [12]

Siz antlaşmayı değerlendirirken, karakolların boşaltılmasıyla denizcilerin korunamamasını aynı çerçevede ele alabilirsiniz. Washington’ın barış hesabı, antlaşmanın neden desteklendiğini açıklayan somut bir gerekçedir. Denizciler ve ticaret sınırlamaları ise uzlaşmanın neden tepki çektiğini gösterir. [2][12]

Köleliğin kaldırılmasını savunmasıyla köle sahibi olması nasıl birlikte değerlendirilir?

Jay, 1785’te New York Manumission Society’nin kuruluşuna katıldı ve başkanlığını üstlendi. Ancak köleliğe karşı çalışan dernek, üyelerinin insanları köleleştirmesine izin veriyordu. Jay’in kamusal faaliyetleri ile kendi hanesindeki uygulamalar bu nedenle birlikte incelenmelidir. [14]

Jay’in hanesinde 1800 yılında beş köleleştirilmiş kişi bulunuyordu; 1810’da bu sayı birdi. Dolayısıyla köleliğe karşı örgütlenmeye katılması, insanları köleleştirmeyi bıraktığı anlamına gelmiyordu. Bu kayıtlar, onun özgürleştirme yaklaşımının sınırlarını somut biçimde ortaya koyar. [14]

Jay’in 1779’da satın aldığı Benoit için hazırladığı plan, yaklaşımını daha açık gösterir. Jay, 1784’te özgürleştirme planı hazırladı, ancak satın alma masrafının önce emekle karşılanmasını şart koştu. Böylece Benoit’nın özgürlüğü, Jay’in yaptığı harcamanın geri kazanılmasına bağlanmış oluyordu. [14]

Columbia Üniversitesi’nin değerlendirmesi, bu gerekçenin beyazların mali çıkarlarını özgürlük hakkının önüne koyduğunu vurgular. Jay ise hizmetle masraf karşılandıktan sonra özgürleştirmeyi kabul edilebilir buluyordu. Benoit örneği, bu iki yaklaşım arasındaki ayrımı somutlaştıran bir kayıttır. [14]

Jay’in valiliği sırasında, 1799’da New York’ta kademeli özgürleştirme yasası kabul edildi. Ancak eyalette kölelik, bu yasanın kabulüyle birlikte hemen sona ermedi. New York’ta kölelik 1827’ye kadar yasal kaldı; kademeli özgürleştirmenin zaman sınırı burada görülür. [14]

Bu nedenle valiliği sırasında kabul edilen 1799 yasası, hanesindeki köleleştirilmiş kişilere ilişkin kayıtlarla birlikte değerlendirilmelidir. Jay hem köleliğe karşı örgütlenmede görev aldı hem insanları köleleştirmeyi sürdürdü. Biyografisinin bu bölümünü açıklamak, her iki olguyu da açıkça belirtmeyi gerektirir. [14]

Kısa kronoloji

Jay’in yaşamındaki görevler, New York’taki hukuk çalışmalarından uluslararası antlaşmalara uzanır. Aşağıdaki tarihler, başyargıçlık, diplomasi ve valilik dönemlerini birlikte takip etmeyi sağlar. [1][2][3][5][11][12][14]

1. 23 Aralık 1745 Gregoryen takvime göre New York kentinde doğdu.
2. 1764 King’s College’dan mezun oldu.
3. 1768 Avukatlığa kabul edildi.
4. 1777 New York anayasasına katkıda bulundu ve eyalet başyargıcı oldu.
5. 1778–1779 Kıta Kongresi başkanlığını yürüttü.
6. 1779 Diplomatik tanınma sağlamak amacıyla İspanya’ya gönderildi.
7. 3 Eylül 1783 Paris Antlaşması’nı ABD adına imzaladı.
8. 1784 Amerika’ya döndü ve yokluğunda Dış İlişkiler Sekreteri seçildiğini öğrendi.
9. 1785 New York Manumission Society’nin kuruluşuna katıldı.
10. 1789–1795 ABD’nin ilk başyargıcı olarak görev yaptı.
11. 19 Kasım 1794 Büyük Britanya ile Jay Antlaşması imzalandı.
12. 24 Haziran 1795 Senato antlaşmaya 20’ye karşı 10 oyla onay verdi.
13. 1795–1801 New York valiliği yaptı.
14. 1799 Valiliği sırasında kademeli özgürleştirme yasası kabul edildi.
15. 1801 Bedford’daki mülküne çekilerek kamu görevlerinden ayrıldı.
16. 1827 New York’ta kölelik bu tarihe kadar yasal kaldı.
17. 17 Mayıs 1829 John Jay, 83 yaşında öldü.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Jay, Kıta Kongresi delegesi olmasına rağmen Bağımsızlık Bildirgesi’nin imzacıları arasında bulunmaz. Bildirgenin kabul edildiği sırada Kongre’de bulunmadığı için metni imzalayanlar arasında yer almadı. Paris Antlaşması’ndaki imzasıyla Bağımsızlık Bildirgesi’ndeki yokluğu, birbirinden ayrı tarihsel olgulardır. [3][5]

Columbia Üniversitesi Kütüphaneleri’nin sergisi, Federalist yazıların taslaklarına ilişkin dikkat çekici bir bilgi verir. Sergiye göre 85 Federalist yazı arasında, yalnızca Jay’in yazdıklarının taslakları günümüze ulaşmıştır. Beş yazılık katkısı, böylece metinlerin hazırlanışını incelemek açısından da somut belge bırakmıştır. [6]

1794 görüşmelerinde Hamilton’ın Britanyalılara verdiği bilgi, Jay’in pazarlık konumunu zayıflattı. Hamilton, ABD’nin Danimarka ve İsveç’in silahlı tarafsızlık girişimine katılmayacağını bildirmişti. Bu ayrıntı, Jay’in müzakere koşullarını değerlendirirken kendi dışındaki Amerikan girişimlerini de hesaba katmayı gerektirir. [12]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Wikipedia — John Jay en.wikipedia.org
2. Columbia Üniversitesi — A Brief Biography of John Jay columbia.edu
3. Wisconsin–Madison Üniversitesi — John Jay csac.history.wisc.edu
4. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi — Spain history.state.gov
5. ABD Ulusal Arşivleri — Treaty of Paris (1783) archives.gov
6. Columbia Üniversitesi Kütüphaneleri — Creating a National Government online-exhibitions.library.columbia.edu
7. Yale Hukuk Fakültesi, Avalon Project — Federalist No. 2 avalon.law.yale.edu
8. Yale Hukuk Fakültesi, Avalon Project — Federalist No. 3 avalon.law.yale.edu
9. Yale Hukuk Fakültesi, Avalon Project — Federalist No. 5 avalon.law.yale.edu
10. Yale Hukuk Fakültesi, Avalon Project — Federalist No. 64 avalon.law.yale.edu
11. Türkçe Vikipedi — John Jay tr.wikipedia.org
12. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi — John Jay’s Treaty, 1794–95 history.state.gov
13. ABD Senatosu — About Treaties: Historical Overview senate.gov
14. Columbia Üniversitesi Kütüphaneleri — John Jay columbiaandslavery.columbia.edu

Görsel: John Jay (Gilbert Stuart portrait).jpg — Gilbert Stuart, Public domain