İngiltere Kralı III. Henry kimdir? Baronlar ve parlamento

III. Henry, 1216’da dokuz yaşında tahta çıkan ve 1272’ye kadar hükmeden İngiltere kralıydı. Siz bu yazıda, baronlarla mücadelesinin parlamentodaki temsil kapsamını nasıl genişlettiğini öğreneceksiniz. 1258 Oxford Düzenlemeleri yönetimi konseye bağladı; 1265 parlamentosu şövalyelerle kent temsilcilerini ulusal meselelerde buluşturdu. [1][2][5][8]

Henry, ilk taç giyme töreninden sonra Westminster Abbey’de yeniden taç giydi. Siz çocuk kralın korunmasından vergi pazarlıklarına, Lewes’teki esaretten Westminster’daki yeni kiliseye uzanan gelişmeleri izleyeceksiniz. Gündelik hayattaki bütçe görüşmelerini düşünün: Henry’nin ek para talepleri, yönetimde söz isteyen baronların baskısıyla karşılaştı. [3][4]

III. Henry çocuk yaşta nasıl kral oldu?

Henry, 1 Ekim 1207’de Winchester Kalesi’nde dünyaya geldi; annesi Angoulême’li Isabella, babası Kral John’du. Plantagenet Hanedanı’na mensuptu ve yaklaşık 56 yıl boyunca İngiltere tahtında kaldı. Ancak 1216’daki tahta çıkışı, ülkenin zaten savaş içinde olduğu bir döneme rastladı. [1][2]

Babası John öldüğünde, isyancı baronlar Fransa Prensi Louis’yi destekleyerek krala karşı savaşıyordu. Birinci Baronlar Savaşı sürerken dokuz yaşındaki Henry’nin tahta çıkması, kralcıların mücadelesini bitirmedi. William Marshal’ın önderliğindeki kralcılar, 1217’de Lincoln ve Sandwich zaferleriyle çocuk kralın tahtını korudu. [2]

Siyasi belirsizlik yüzünden ilk taç giyme töreni 28 Ekim 1216’da Gloucester’da aceleyle düzenlendi. Henry, 17 Mayıs 1220’de Westminster Abbey’de yeniden taç giyerek ikinci bir tören yaşadı. Böylece çocuk kralın saltanat başlangıcında, farklı yerlerde yapılan iki ayrı taç giyme töreni bulunuyordu. [3]

Henry, Magna Carta’nın kabulüne dayanan düzen yeniden kurulduktan sonra yönetimi doğrudan devraldı. Naiplik idaresinden yönetimi aldığı tarih 1227’ydi; tahta çıkışıyla kişisel yönetimi aynı anda başlamamıştı. Siz 1216 ile 1227 arasındaki farkı, kral olmakla yönetimi devralmak arasındaki ayrım üzerinden okuyabilirsiniz. [12]

Oxford Düzenlemeleri kralın yetkilerini nasıl sınırladı?

Henry’nin ek vergi ihtiyacı, parlamentoların daha sık toplanmasını sağlayan başlıca etkenlerden biriydi. Baronlar mali destek karşılığında yönetim reformları istiyor, para talebini siyasi pazarlığa dönüştürüyordu. Dolayısıyla parlamentonun gelişimini anlamak için, Henry’nin gelir arayışıyla baronların taleplerini birlikte izlemek gerekir. [4]

1258 krizinin arkasında yalnızca kralın ek vergi istemesi ya da baronların itirazları yoktu. Saray hizipleri, yaygın kıtlık ve Galler’deki askerî başarısızlıklar, Henry yönetimine karşı baskıyı besledi. Henry’nin Sicilya’yı ele geçirmek amacıyla papalığa karşı üstlendiği büyük mali yük de krizi ağırlaştırdı. [4]

1258 Oxford Düzenlemeleri, Henry’nin on beş kişilik bir konseyin otoritesini kabul etmesini sağladı. Konseyi seçecek kurul, kralın ve reformcuların on ikişer adayından oluşan 24 kişiyi içeriyordu. Bu yapı, yönetimi yalnızca Henry’nin kişisel kararlarına bırakmayan somut bir seçim mekanizması getiriyordu. [5]

Başyargıç ve şansölye gibi başlıca yöneticiler, on beş kişilik konsey tarafından seçilecekti. Aynı görevliler, görevlerini yürütürken kendilerini seçen konseye karşı da sorumlu olacaktı. Böylece Oxford Düzenlemeleri, görevlilerin belirlenmesiyle hesap verme ilişkisini aynı denetim yapısında birleştirdi. [5]

Parlamentonun yılda üç kez düzenli toplanması da 1258 düzeninin temel hükümleri arasındaydı. Bu toplantılar, yönetimin hesap vermesini sağlayacak düzenli bir denetim imkânı olarak öngörüldü. Siz burada parlamentonun sıklığına dikkat edin: görüşmelerin belirli aralıklarla tekrarlanması, düzenlemenin açık hedefiydi. [5]

Simon de Montfort ile savaş ve 1265 parlamentosu neden önemlidir?

Henry, reformcu baronlar arasındaki ayrılıklardan yararlanarak 1261’de yönetimin kontrolünü yeniden ele geçirdi. Ayrıca Oxford Düzenlemelerini papaya mahkûm ettirerek reformların bağlayıcılığına karşı harekete geçti. Böylece 1258’de kabul edilen konsey denetimi, kral ile reformcular arasındaki çatışmayı sona erdiremedi. [6]

Fransa Kralı IX. Louis, Ocak 1264’te hakem olarak Oxford Düzenlemelerini bütünüyle geçersiz saydı. Simon de Montfort ve müttefikleri, bu hakem kararını kabul etmeyi açıkça reddetti. Henry, Mayıs 1264’te Lewes Muharebesi’nde yenilerek esir düştü. [6][7]

Lewes zaferinin ardından Montfort hükümetin kontrolünü ele geçirdi ve kral adına yönetmeye başladı. Kendisinin ve iki yakın müttefikinin belirlediği dokuz kişilik bir yönetim konseyi oluşturdu. Konsey üyelerinin çoğunluğu Montfort taraftarıydı; bu ayrıntı, kurduğu yönetimin siyasi dayanağını gösterir. [6][7]

Montfort, 14 Aralık 1264’te çağrısını yaptığı parlamentoyu 20 Ocak 1265’te Westminster’da topladı. Kontluk başına iki şövalye ve kentlerden ikişer temsilci toplantıya katılmak üzere çağrıldı. Cinque Ports limanlarının her birinden ise dört kişinin gelmesi istendi. [8]

1265 toplantısının yeniliği, yalnızca kent temsilcilerinin çağrılmasında ya da şövalyelerin bulunmasında değildi. Kontluk şövalyeleriyle kent temsilcileri, vergi onayı dışındaki ulusal meseleler için ilk kez birlikte çağrılıyordu. Parlamento böylece farklı yerel temsilcileri, ülke yönetimine ilişkin ortak görüşmelerde bir araya getirdi. [9]

Bununla birlikte, 1265 toplantısını doğrudan bugünkü Avam Kamarası’nın kuruluşu saymak doğru olmaz. UK Parliament, Montfort’un bilinçli biçimde Avam Kamarası kurmadığını özellikle vurgulayan bir değerlendirme sunar. Montfort’u ilkeli reformcu sayan yorumun yanında, ailesini zenginleştiren fırsatçı sayan karşı yorum da vardır. [10]

Montfort yenilince parlamentodaki değişim sona erdi mi?

Montfort, 4 Ağustos 1265’te Evesham Muharebesi’nde kralcı ordu tarafından yenildi ve öldürüldü. Kralcı ordunun komutanı, Henry’nin oğlu Edward’dı; böylece Montfort’un yönetimi askerî yenilgiyle sona erdi. Yenilginin ardından kral üzerindeki denetimler kaldırıldı, fakat temsilcilerin parlamentoya çağrılması uygulaması devam etti. [11]

I. Edward, kontluk ve kent temsilcilerini parlamentoya çağırmayı sürdürerek bu katılımı devam ettirdi. Bu temsilciler, 14. yüzyılın ilk on yıllarında Lordlardan ayrışmaya başlayarak ayrı bir yapı oluşturdu. Dolayısıyla 1265’in etkisi, Montfort’un konseyinin aynı biçimde korunmasından çok temsil uygulamasının sürmesinde görülür. [11]

Henry dönemindeki sonraki uzlaşmanın somut örneklerinden biri, 1267’de kabul edilen Marlborough Statüsü oldu. Statü kraliyet otoritesini yeniden pekiştirirken Henry, Magna Carta’yı korumayı da taahhüt etti. Ayrıca Westminster Düzenlemelerinin bazı hükümlerini koruma sözü verdi; krallıkla reform hükümleri birlikte varlığını sürdürdü. [12]

III. Henry Westminster Abbey’i neden yeniden yaptırdı?

Henry, Westminster Abbey’i Fransa’nın büyük kiliselerine öykünerek yeniden inşa ettirmek isteyen bir hükümdardı. Aynı zamanda Aziz Edward için yeni bir kutsal mezar yaptırmayı da amaçlıyordu. Kendisinin de Aziz Edward’ın yakınına gömülmesini istemesi, projeyi kişisel defin tercihiyle birleştirdi. [3]

Westminster Abbey’in 11. yüzyıldan kalan kilisesinin yıkımına ve yeni yapının inşasına 1245’te başlandı. Yeni kilise Gotik üslupla yükselirken Henry’nin Aziz Edward’a bağlılığı, mezar projesinde karşılık buldu. Kilisenin yeniden inşasıyla yeni kutsal mezar için yapılan harcama yaklaşık 45.000 sterline ulaştı. [3]

Yenilenen Westminster Abbey, Henry’nin saltanatı sürerken 13 Ekim 1269’da düzenlenen törenle kutsandı. Aynı yıl Aziz Edward’ın kemikleri, kendisi için hazırlanan yeni kutsal mezara taşındı. Siz Westminster Abbey’i gezerken, 1245’te başlayan bu projeyi Henry’nin defin isteğiyle birlikte değerlendirebilirsiniz. [3]

Kısa kronoloji

Henry’nin hayatındaki dönüm noktaları, çocuk kralın korunmasıyla yönetimin sınırlandırılması arasındaki değişimi gösterir. Aşağıdaki çizelge, 1216’daki tahta çıkıştan Westminster Abbey’deki mezarına uzanan başlıca gelişmeleri birleştirir. [2][3][5][6][8][11][12]

1. 1 Ekim 1207 Henry, Kral John ile Angoulême’li Isabella’nın oğlu olarak Winchester Kalesi’nde doğdu.
2. 1216 Kral John’un ölümü üzerine, savaş sürerken dokuz yaşında İngiltere tahtına çıktı.
3. 28 Ekim 1216 Siyasi belirsizlik içinde ilk taç giyme töreni Gloucester’da aceleyle yapıldı.
4. 1217 William Marshal önderliğindeki kralcıların Lincoln ve Sandwich zaferleri Henry’nin tahtını korudu.
5. 17 Mayıs 1220 Henry, Westminster Abbey’de düzenlenen ikinci bir törenle yeniden taç giydi.
6. 1227 Magna Carta’ya dayanan düzenin yeniden kurulmasının ardından yönetimi naiplik idaresinden devraldı.
7. 1245 Westminster Abbey’in eski kilisesinin yıkımına ve Gotik yapının inşasına başlandı.
8. 1258 Oxford Düzenlemeleri, Henry’yi on beş kişilik konseyin otoritesini kabul etmeye zorladı.
9. 1261 Henry, reformcu baronların ayrılıklarından yararlanarak yönetimin kontrolünü yeniden ele geçirdi.
10. Mayıs 1264 Simon de Montfort, Lewes Muharebesi’nde Henry’yi yenerek kralı esir aldı.
11. 20 Ocak 1265 Kontluk şövalyeleriyle kent temsilcilerinin birlikte çağrıldığı parlamento Westminster’da toplandı.
12. 4 Ağustos 1265 Montfort, Henry’nin oğlu Edward’ın komutasındaki kralcı orduya Evesham’da yenilerek öldürüldü.
13. 1267 Marlborough Statüsü, bazı reform hükümleri korunurken kraliyet otoritesini yeniden pekiştirdi.
14. 13 Ekim 1269 Yenilenen Westminster Abbey kutsandı; aynı yıl Aziz Edward’ın kemikleri taşındı.
15. 16 Kasım 1272 Henry öldü; naaşı 20 Kasım’da Westminster Abbey’e gömüldü.
16. 1291 Henry’nin bedeni, Westminster Abbey’de kendisi için hazırlanan anıt mezara taşındı.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

1216’daki acele taç giyme töreninde kullanılabilecek kraliyet tacı, Gloucester’da hazır bulunmuyordu. Bunun yerine Henry’nin annesi Isabella’ya ait sade bir altın başlık kullanıldı. Çocuk kralın ilk törenindeki bu nesne, saltanat başlangıcının koşullarını somutlaştıran bir ayrıntıdır. [2]

1265 parlamentosunun gündeminde, esir tutulan Prens Edward’ın serbest bırakılma koşulları da bulunuyordu. Dolayısıyla şövalyelerle kent temsilcilerinin buluştuğu toplantı, belirli bir esaret meselesini de görüşüyordu. Parlamento tarihindeki temsil yeniliği, Montfort yönetiminin karşısındaki bu somut sorunla aynı toplantıda yer aldı. [8]

Henry 16 Kasım 1272’de öldüğünde, cenaze alayında bedeninin yerine balmumu tasviri kullanıldı. Naaşı 20 Kasım’da Westminster Abbey’e gömüldü; bedeni 1291’de anıt mezarına taşındı. Kalbi ise vasiyeti uyarınca Fransa’daki Fontevraud Manastırı’nın başrahibesine teslim edildi. [3]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Türkçe Vikipedi — III. Henry tr.wikipedia.org
2. English Wikipedia — Henry III of England en.wikipedia.org
3. Westminster Abbey — Henry III westminster-abbey.org
4. UK Parliament — The Reforms of 1258 parliament.uk
5. UK Parliament — The Provisions of Oxford parliament.uk
6. UK Parliament — Responses to the Provisions of Oxford parliament.uk
7. UK Parliament — 1265 Simon de Montfort Parliament parliament.uk
8. UK Parliament — Simon De Montfort’s parliament parliament.uk
9. UK Parliament — Simon de Montfort’s Parliament parliament.uk
10. UK Parliament — Simon De Montfort’s Legacy parliament.uk
11. UK Parliament — Montfort’s downfall parliament.uk
12. The Royal Family — Henry III royal.uk

Görsel: Henry III funeral head.jpg — Valerie McGlinchey, CC BY-SA 2.0