چرا ناپلئون در نبرد واترلو شکست خورد؟ دلایل شکست نهایی

چرا ناپلئون در واترلو شکست خورد؟

ناپلئون (Napolyon) در واترلو (Waterloo) شکست خورد، چون نقشه اصلی‌اش ناکام ماند: نتوانست ولینگتون (Wellington) و بلوشر (Blücher) را جداگانه شکست دهد. ارتش ولینگتون آن‌قدر در موضع دفاعی خود دوام آورد که نیروهای پروس (Prusya) وارد نبرد شدند. از آن پس، ناپلئون ناچار بود در دو جهت بجنگد. وقتی حمله شامگاهی گارد امپراتوری (İmparatorluk Muhafızları) دفع شد، هراس در ارتش فرانسه (Fransa) گسترش یافت و عقب‌نشینی عمومی آغاز شد.

باران، عوارض زمین، حملات ناکام و تقسیم نیرو و امکانات همگی در شکست نقش داشتند. باران شدید شبانه، پیشروی فرانسوی‌ها را به تأخیر انداخت. یورش‌های سواره‌نظام در برابر آرایش‌های مربعی پیاده‌نظام ناکام ماند. نیروی جداشده گروشی (Grouchy) هم از واترلو دور ماند. اگر می‌خواهید علت شکست را بفهمید، ببینید این مشکلات چگونه هم‌زمان شدند، در حالی که دفاع ولینگتون همچنان دوام می‌آورد.

تاریخ نبرد واترلو: در چه روز و سالی رخ داد؟

نبرد واترلو روز یکشنبه، 18 ژوئن 1815 رخ داد. این آخرین نبردی بود که ناپلئون بناپارت (Napolyon Bonapart) شخصاً فرماندهی کرد. چهار روز بعد، در 22 ژوئن، او برای دومین بار به نفع پسرش از سلطنت کناره گرفت.

تحرکات تعیین‌کننده این لشکرکشی پیش از خود نبرد آغاز شده بود. ناپلئون در 15 ژوئن از رود سامبر (Sambre) گذشت. در 16 ژوئن، نبردهای لینی (Ligny) و کاتر برا (Quatre Bras) رخ داد. پس از عقب‌نشینی پروسی‌ها از لینی، ولینگتون در 17 ژوئن به موضع دفاعی خود نزدیک واترلو عقب نشست.

محل نبرد واترلو: جنگ کجا رخ داد؟

نبرد در نزدیکی واترلو در بلژیک (Belçika) امروزی رخ داد. در 1815، این سرزمین بخشی از پادشاهی متحد هلند (Birleşik Hollanda Krallığı) بود. ولینگتون ارتش خود را در امتداد خط‌الرأس مون‌سن‌ژان (Mont-Saint-Jean) مستقر کرد. بخش بزرگی از نیروها در شیب پشت ارتفاعات و دور از دید فرانسوی‌ها قرار گرفتند.

مجموعه‌مزرعه‌های اوگومون (Hougoumont) و لا اِی سنت (La Haye Sainte) نیز در میدان نبرد قرار داشتند. اوگومون سراسر روز در دست متفقین ماند. لا اِی سنت سرانجام به دست فرانسوی‌ها افتاد. پلانسنوآ (Plancenoit) هم به موضعی حیاتی تبدیل شد؛ نیروهای پروس آن را گرفتند و ناپلئون نیروهایی را برای بازپس‌گیری آن وارد عمل کرد.

نبرد واترلو میان چه کسانی بود؟

ارتش فرانسه به فرماندهی ناپلئون با دو ارتش روبه‌رو شد: نیروی چندملیتی ولینگتون و ارتش پروس به فرماندهی گبهارد لبرشت فون بلوشر (Gebhard Leberecht von Blücher). ولینگتون که نامش آرتور ولزلی (Arthur Wellesley) بود، نیروهایی از پادشاهی متحد بریتانیا (Birleşik Krallık)، هلند (Hollanda)، هانوفر (Hannover)، براونشوایگ (Braunschweig) و ناسائو (Nassau) را فرماندهی می‌کرد.

شمار نیروها تقریباً 72,000–73,000 سرباز فرانسوی و 68,000 سرباز زیر فرمان ولینگتون بود. حدود 50,000 سرباز پروسی نیز در طول روز به میدان نبرد رسیدند. این ارقام به شما کمک می‌کند نقشه ناپلئون برای لشکرکشی را درک کنید. مجموع نیروهای ولینگتون و بلوشر برتر بود؛ بنابراین او می‌خواست پیش از پیوستن دو ارتش به یکدیگر، آن‌ها را شکست دهد.

خلاصه نبرد واترلو: نقشه ناپلئون چگونه شکست خورد؟

ناپلئون در 16 ژوئن، پروسی‌ها را در لینی شکست داد. همان روز، ارتش ولینگتون حملات فرانسوی‌ها را در کاتر برا متوقف کرد. عقب‌نشینی پروسی‌ها باعث شد ولینگتون هم به سوی واترلو عقب بنشیند و روی یک خط‌الرأس موضع دفاعی بگیرد.

حدود 33,000 سرباز به مارشال امانوئل دو گروشی (Emmanuel de Grouchy) سپرده شده بود تا پروسی‌ها را تعقیب کند. نیروی او به واترلو نرسید و در عوض در واور (Wavre) جنگید. در همین فاصله، نیروهای پروس به میدان اصلی نبرد ناپلئون رسیدند. جدایی‌ای که ناپلئون می‌خواست میان حریفانش حفظ کند، دوام نیاورد.

تصور کنید می‌خواهید پیش از شروع قرار بعدی، کاری دشوار را تمام کنید. این موقعیت روزمره به شما کمک می‌کند گرفتاری ناپلئون را دنبال کنید: وقتی پروسی‌ها رسیدند، دفاع ولینگتون هنوز شکسته نشده بود. نیروهای فرانسه دیگر نمی‌توانستند فقط بر شکست دادن ولینگتون تمرکز کنند و ناچار بودند با هر دو ارتش مقابله کنند.

باران و موضع ولینگتون چه اثری بر نبرد داشتند؟

باران شدید در شب 17–18 ژوئن، زمین را گل‌آلود کرد. شرایط دشوار، پیشروی فرانسوی‌ها را به تأخیر انداخت و به پروسی‌ها فرصت بیشتری داد تا برسند. به این ترتیب، هوا بر زمان‌بندی لشکرکشی‌ای اثر گذاشت که اساس آن جدا نگه داشتن دو ارتش دشمن بود.

ولینگتون از عوارض زمین هم برای پنهان کردن بخش بزرگی از ارتش خود استفاده کرد. نیروهای مستقر در شیب پشت ارتفاعات مون‌سن‌ژان از دید فرانسوی‌ها پنهان بودند. در اوگومون، حملات فرانسوی‌ها نتوانست بر مدافعان غلبه کند و مجموعه‌مزرعه تمام روز در دست متفقین ماند.

روایت‌ها درباره ساعت آغاز نبرد یکسان نیستند. ولینگتون آن را حدود 10:00 دانسته، اما روایت‌های دیگر حدود 11:30 را ذکر می‌کنند. بنابراین شما باید با احتیاط به ساعت دقیق آغاز نبرد نگاه کنید. باران شبانه و تأخیر ناشی از آن همچنان بخشی از توضیح شکست فرانسوی‌هاست.

چرا حملات سواره‌نظام فرانسه شکست خورد؟

یورش‌های سواره‌نظام فرانسه در بعدازظهر، پس از آن آغاز شد که جابه‌جایی نیروهای ولینگتون به‌اشتباه عقب‌نشینی تلقی شد. سواره‌نظام با آرایش‌های مربعی پیاده‌نظام روبه‌رو شد. حملات نتوانست دفاع را در هم بشکند و ارتش ولینگتون همچنان موضع خود را حفظ کرد.

با این حال، فرانسوی‌ها در بخش‌های دیگر پیشروی کردند. لا اِی سنت حدود ساعت 18:00–18:30 سقوط کرد و مرکز آرایش ولینگتون را به خطر انداخت. این موفقیت مهم است، چون واترلو زنجیره‌ای پیوسته از ناکامی‌های فرانسه نبود. ارتش ناپلئون پیش از فروپاشی نهایی، مرکز آرایش دشمن را تهدید کرد.

مارشال میشل نی (Michel Ney) برای گسترش این موفقیت در مرکز، نیروی کمکی خواست. اما ناپلئون نیروهایی را به بازپس‌گیری پلانسنوآ از پروسی‌ها اختصاص داد. کشمکش بر سر این مواضع، پیامد عملی مداخله پروس را نشان می‌دهد: نیروهای فرانسه در جایی دور از مرکزِ تهدیدشده مورد نیاز بودند.

چه چیزی نبرد را به شکست نهایی ناپلئون تبدیل کرد؟

گارد امپراتوری عصر حمله کرد و عقب رانده شد. سپس هراس و عقب‌نشینی عمومی در ارتش فرانسه گسترش یافت. ولینگتون فرمان پیشروی عمومی داد و پروسی‌ها تعقیب سربازان فراری فرانسه را ادامه دادند.

حمله ناکام گارد پس از ساعت‌ها فشار بی‌نتیجه رخ داد. اوگومون هنوز مقاومت می‌کرد. یورش‌های سواره‌نظام آرایش‌های ولینگتون را در هم نشکسته بود. مداخله پروس نیروهای فرانسه را به سوی پلانسنوآ کشانده بود. دفع حمله نهایی، فروپاشی ارتشی را شتاب داد که از قبل در جبهه‌های جدا از هم می‌جنگید.

ناپلئون در 22 ژوئن 1815 از سلطنت کناره گرفت. پس از تسلیم شدن به بریتانیایی‌ها، به جزیره سنت هلن (Saint Helena) در اقیانوس اطلس جنوبی (Güney Atlantik) تبعید شد. او در 1821 همان‌جا درگذشت. واترلو آخرین نبردی بود که شخصاً فرماندهی کرد و پس از آن، کناره‌گیری از سلطنت و تبعید از راه رسید.

خط زمانی

• 15 ژوئن 1815: ناپلئون از رود سامبر گذشت و وارد بلژیک امروزی شد.
• 16 ژوئن 1815: ناپلئون پروسی‌ها را در لینی شکست داد؛ ارتش ولینگتون حملات فرانسوی‌ها را در کاتر برا متوقف کرد.
• 17 ژوئن 1815: ولینگتون به موضع دفاعی نزدیک واترلو عقب نشست.
• 18 ژوئن 1815: ارتش‌های ولینگتون و بلوشر، ناپلئون را در واترلو شکست دادند.
• 22 ژوئن 1815: ناپلئون برای دومین بار از سلطنت کناره گرفت.
• 1821: ناپلئون در دوران تبعید در سنت هلن درگذشت.
• 2022: کاوشگران یک اسکلت کامل انسان را در مون‌سن‌ژان کشف کردند.
• 2024: کاوش‌های مون‌سن‌ژان یک گلوله توپ شش پوندی را درون قفسه سینه یک اسب آشکار کرد.

تلفات نبرد واترلو: چند نفر کشته، زخمی یا اسیر شدند؟

تلفات فرانسه حدود 25,000 کشته یا زخمی، به‌علاوه حدود 8,000 اسیر برآورد می‌شود. شمار اسیران تا حدی با دیگر تلفات هم‌پوشانی دارد؛ بنابراین شما نباید این ارقام را به‌سادگی با هم جمع کنید و یک مجموع دقیق به دست آورید.

ارتش ولینگتون حدود 17,000 نفر تلفات داد. تلفات پروس 6,604–7,000 نفر ذکر شده است. این ارقام برآورد هستند و دسته‌بندی تلفات فرانسه هم‌پوشانی دارد. حفظ این توضیحات، ارقام را سودمندتر از ارائه یک مجموع ظاهراً دقیق برای کل میدان نبرد می‌کند.

نقشه، نقاشی و فیلم نبرد واترلو

یک نقشه ترسیمی از واترلو در آرشیو ملی بریتانیا (The National Archives) با شناسه MPH 1/387/3 نگهداری می‌شود. این نقشه آرایش‌های مربعی پیاده‌نظام، آرایش حمله گارد، مسیرهای ورود پروسی‌ها و مسیرهای عقب‌نشینی فرانسوی‌ها را نشان می‌دهد. اگر این نقشه را بررسی می‌کنید، آن حرکت‌ها را در کنار توالی حملات ناکام و مداخله پروس دنبال کنید.

نقاشی رنگ‌روغن سپیده‌دم واترلو (Dawn of Waterloo)، اثر الیزابت باتلر (Elizabeth Butler) در 1895، بیدار شدن سواره‌نظام اسکاتس گریز (Scots Greys) در صبح 18 ژوئن را نشان می‌دهد. این اثر در مجموعه موزه ملی ارتش (National Army Museum) قرار دارد. موضوع آن صبح پیش از آغاز جنگ است، نه فروپاشی عصرگاهی.

این نبرد در فیلم واترلو محصول 1970، به کارگردانی سرگئی باندارچوک (Sergey Bondarchuk) نیز به تصویر کشیده شد.

جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید

پس از تصرف یک درفش عقاب فرانسوی در واترلو، بر سر افتخار این کار اختلاف پدید آمد. نقش الکساندر کندی کلارک (Alexander Kennedy Clark) و فرانسیس استایلز (Francis Stiles) در تصرف آن محل اختلاف بود. سرانجام برای هر دو نفر سهمی از این افتخار در نظر گرفته شد.

کاوش‌های مون‌سن‌ژان در 2024 یک گلوله توپ شش پوندی را درون قفسه سینه یک اسب آشکار کرد. پژوهشگران همچنین در گودال زباله مرتبط با بیمارستان صحرایی، اندام‌های قطع‌شده انسان یافتند که رد اره جراحی بر آن‌ها دیده می‌شد.

در همان گودال تدفین، جعبه‌های مهمات برداشته‌شده از کوله‌پشتی سربازان، مرزی میان بقایای انسان‌ها و حیوانات ساخته بودند.

مؤسسه واترلو آنکاورد (Waterloo Uncovered) اسکلت انسانی را که تیمش در 2022 در مون‌سن‌ژان یافت، تنها دومین اسکلت کامل کاوش‌شده در میدان نبرد توصیف کرد. این کشف با پرسشی گسترده‌تر درباره سرنوشت بقایای سربازان پیوند دارد.

در 2022، تونی پولارد (Tony Pollard) این احتمال را مطرح کرد که استخوان‌های سربازان برای تولید کود جمع‌آوری شده باشند. او تأکید کرد که این موضوع اثبات نشده و هنوز باید به دنبال شواهد باستان‌شناختی گورهای تخلیه‌شده گشت. این پیشنهاد همچنان یک نظریه است.

پرسش‌های متداول

این نبرد روز یکشنبه، 18 ژوئن 1815 رخ داد. واترلو آخرین نبردی بود که ناپلئون شخصاً فرماندهی کرد.

این نبرد در نزدیکی واترلو در بلژیک امروزی رخ داد؛ سرزمینی که آن زمان بخشی از پادشاهی متحد هلند بود.

ارتش چندملیتی ولینگتون و ارتش پروس به فرماندهی بلوشر با ارتش فرانسه به فرماندهی ناپلئون جنگیدند.

دفاع ولینگتون تا رسیدن نیروهای پروس دوام آورد. ناپلئون ناچار شد نیروهایش را تقسیم کند و عقب رانده شدن گارد امپراتوری به آغاز عقب‌نشینی عمومی فرانسوی‌ها کمک کرد.

منابع

1. ویکی‌پدیا — نبرد واترلو tr.wikipedia.org
2. ویکی‌پدیا — نبرد واترلو en.wikipedia.org
3. موزه ملی ارتش — نبرد واترلو nam.ac.uk
4. موزه ملی ارتش — سپیده‌دم واترلو nam.ac.uk
5. کتابخانه دانشگاه براون — واترلو 1815: نبرد library.brown.edu
6. کتابخانه دانشگاه براون — واترلو 1815: پیامدها library.brown.edu
7. آرشیو ملی — نبرد واترلو 1815 nationalarchives.gov.uk
8. واترلو آنکاورد — پیامدها waterloouncovered.com
9. دانشگاه گلاسگو — پژوهش درباره پیکرهای واترلو gla.ac.uk

Image: Bataille de Waterloo, 18 juin 1815 (par Clément-Auguste Andrieux).jpg — Clément-Auguste Andrieux, Public domain