واکسن آبله چگونه کشف شد؟
کشف واکسن آبله، استانبول، لیدی مری ورتلی مونتاگو (Lady Mary Wortley Montagu) و ادوارد جنر (Edward Jenner) را به هم پیوند می‌دهد. مونتاگو به رواج یکی از روش‌های عثمانی به نام آبلهکوبی، یا واریولاسیون، در انگلستان کمک کرد. جنر بعدها ایجاد ایمنی با استفاده از آبله گاوی را آزمایش کرد. آزمایش تعیین‌کننده او در سال 1796 انجام شد و یافته‌هایش در سال 1798 منتشر شد.
اگر شما می‌خواهید نقش هرکدام را بشناسید، ابتدا به ماده‌ای توجه کنید که در هر روش استفاده می‌شد. در آبلهکوبی، مواد زخمهای آبله انسانی به کار می‌رفت. در واکسیناسیون جنر، از مواد آبله گاوی استفاده می‌شد. هدف هر دو، محافظت در برابر آبله بود، اما شیوه اجرای آن‌ها تفاوت داشت. سازمان جهانی بهداشت: تاریخچه واکسیناسیون آبله
لیدی مونتاگو در استانبول چه آموخت؟
پیش از پژوهش‌های جنر، مردم در بخش‌هایی از آسیا و آفریقا آبلهکوبی می‌کردند. مواد برداشته‌شده از زخمهای آبله را وارد بدن افراد سالم می‌کردند تا آن‌ها را در برابر بیماری محافظت کنند. این روش خطرهای جدی داشت. نهاد هیستوریک انگلند، خطر مرگ در این روش را در گذشته حدود 2 درصد ذکر می‌کند. کسانی که پس از آبلهکوبی بیمار می‌شدند، می‌توانستند باعث شیوع بیماری نیز بشوند.
پیش از تلاش‌های مونتاگو برای ترویج این روش، اطلاعات آن به انجمن سلطنتی رسیده بود. امانوئل تیمونیوس (Emanuel Timonius)، پزشکی ساکن استانبول، آبلهکوبی را در نامه‌ای به تاریخ دسامبر 1713 شرح داد. جان وودوارد (John Woodward) این نامه را در 27 مه 1714 به انجمن سلطنتی ارائه کرد. انجمن سلطنتی: نامه تیمونیوس
مونتاگو دلیلی شخصی برای جدی گرفتن آبله داشت. او در سال 1715 از این بیماری جان سالم به در برد، اما جای زخم‌ها برای همیشه روی صورتش ماند. او بین سال‌های 1716 و 1718 همراه همسرش، ادوارد ورتلی مونتاگو (Edward Wortley Montagu)، در استانبول زندگی میکرد. همسرش سفیر بریتانیا در امپراتوری عثمانی بود.
او در سال 1717، در نامه‌ای از ادیرنه (Edirne)، روش آبلهکوبی عثمانی را شرح داد. همچنین نوشت که می‌خواهد این روش را در انگلستان رواج دهد. اگر شما به ترکیه سفر می‌کنید، هر دو شهر را در این روایت به خاطر بسپارید: مونتاگو در استانبول زندگی میکرد، اما این گزارش را از ادیرنه نوشت. روایت مونتاگو
مونتاگو چگونه به رواج آبلهکوبی در انگلستان کمک کرد؟
مونتاگو حمایت خود را با آبلهکوبی فرزندانش عملی کرد. به درخواست او، چارلز میتلند (Charles Maitland)، جراح سفارت، پسرش ادوارد را در مارس 1718 در استانبول آبلهکوبی کرد. در جریان شیوع آبله در انگلستان در آوریل 1721، مونتاگو از میتلند خواست دخترش مری را هم آبلهکوبی کند.
وجه آشنای این ماجرا، تصمیم یک پدر یا مادر برای محافظت از فرزند است. مونتاگو خودش از آبله جان سالم به در برده بود. سپس ترتیب آبلهکوبی هر دو فرزندش را داد؛ ابتدا در استانبول و بعد در انگلستان. تلاش او برای ترویج این روش، تصمیم‌هایش در خانواده خودش را نیز در بر می‌گرفت.
او به‌تنهایی این ایده را به انگلستان نیاورد. دایانا بارنز (Diana Barnes)، تاریخ‌نگار، معتقد است سهم اصلی مونتاگو، ترویج و رواج دادن آن بود. نامه پیشین تیمونیوس روشن می‌کند چرا این تفاوت اهمیت دارد: اطلاعات مربوط به آبلهکوبی عثمانی پیش‌تر به انجمن سلطنتی رسیده بود. دایانا بارنز: زندگی عمومی زنی بذله‌گو و صاحب‌منزلت
میتلند همچنین در 9 اوت 1721 آزمایشی برای آبلهکوبی در زندان نیوگیت (Newgate) لندن انجام داد. هر شش زندانی شرکت‌کننده زنده ماندند. این نتیجه به تاریخ آبلهکوبی با مواد آبله انسانی تعلق دارد؛ چند دهه پیش از آزمایش آبله گاوی جنر. نشریه مرکز پزشکی دانشگاه بیلور
ادوارد جنر اهل کجا بود و کجا زندگی میکرد؟
ادوارد جنر در 17 مه 1749 در برکلی (Berkeley)، گلاسترشر (Gloucestershire)، انگلستان به دنیا آمد. در سال 1770، آموزش جراحی و کالبدشناسی را زیر نظر جان هانتر (John Hunter) در بیمارستان سنت جورج (St George’s Hospital) لندن آغاز کرد. در سال 1772، در 23 سالگی، به برکلی بازگشت تا به‌عنوان پزشک و جراح محلی کار کند.
برکلی همچنان مرکز زندگی و فعالیت‌های او در زمینه واکسیناسیون ماند. او مردم فقیر محل را رایگان در کلبه‌ای در باغ واکسینه میکرد. نام این کلبه را «معبد واکسینیا» (Temple of Vaccinia) گذاشته بود. او در 26 ژانویه 1823، در 73 سالگی، در برکلی درگذشت. هیستوریک انگلند: کلبه جنر
ادوارد جنر در چه سالی واکسن را کشف کرد؟
سال اصلی، 1796 است. پژوهش جنر از مشاهده‌ای آغاز شد که پیش‌تر در جوامع روستایی شناخته شده بود: به نظر می‌رسید کسانی که آبله گاوی گرفته‌اند، در برابر آبله انسانی محافظت می‌شوند. او این ارتباط را از طریق موارد سارا نلمز (Sarah Nelmes) و جیمز فیپس (James Phipps) آزمایش کرد.
در مه 1796، نلمز که شیردوش بود، برای ضایعه پوستی روی دستش به جنر مراجعه کرد. او گفت گاوش، بلاسم (Blossom)، به‌تازگی آبله گاوی گرفته بود. در 14 مه، جنر مواد زخم آبله گاوی نلمز را به بازوی فیپس، پسر هشت‌ساله باغبانش، تلقیح کرد.
فیپس چند روز احساس ناخوشی داشت و سپس کاملاً بهبود یافت. در 1 ژوئیه 1796، جنر برای آزمودن ایمنی او، با مواد آبله انسانی آبله‌کوبی‌اش کرد. فیپس به آبله مبتلا نشد. این مراحل جداگانه روشن می‌کنند که آزمایش چه چیزی را نشان داد. مؤسسه جنر آکسفورد: درباره ادوارد جنر
اگر شما برای تکلیف درسی به یک تاریخ نیاز دارید، تاریخ آزمایش را از تاریخ انتشار آن جدا کنید. جنر آزمایش را در سال 1796 انجام داد. او کتاب پژوهشی درباره علل و آثار آبله گاوی (An Inquiry into the Causes and Effects of the Variolae Vaccinae) را در سال 1798 منتشر کرد. آثار اصلی جنر
سهم ادوارد جنر در میکروب‌شناسی چه بود؟
سهم جنر بر نشان دادن ایمنی در برابر آبله با استفاده از مواد آبله گاوی و انتشار پژوهش‌هایش متمرکز بود. واژه واکسیناسیون بازتاب همین ارتباط است. ریشه آن، از مسیر روش آبله گاوی جنر، به vacca می‌رسد؛ واژه لاتین به معنای گاو.
اگر این روش را صرفاً اختراع جنر بنامیم، نمونه‌ای پیشین را نادیده گرفته‌ایم. در سال 1774، بنجامین جستی (Benjamin Jesty) برای محافظت از همسر و دو فرزندش، مواد آبله گاوی را به آن‌ها تلقیح کرد. پژوهش‌های بعدی جنر کمک کرد این روش به‌طور گسترده شناخته شود. تفاوت در اینجا میان استفاده زودتر از روش و پژوهشی است که آن را در سطحی گسترده‌تر شناساند. ادوارد جنر
واکسیناسیون با آبله گاوی به‌تدریج جای آبلهکوبی را گرفت. انگلستان در سال 1840 آبلهکوبی با مواد آبله انسانی را ممنوع کرد. بسیار دیرتر، در 8 مه 1980، سی‌وسومین مجمع جهانی بهداشت اعلام کرد که جهان از آبله پاک شده است؛ تقریباً دو قرن پس از آزمایش جنر. مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها: تاریخچه آبله
خط زمانی
- 1714: نامه تیمونیوس درباره آبلهکوبی در استانبول به انجمن سلطنتی ارائه شد.
- 1715: مونتاگو به آبله مبتلا شد و با باقی ماندن جای زخم روی صورتش جان سالم به در برد.
- 1717: مونتاگو در نامه‌ای از ادیرنه، آبلهکوبی عثمانی را شرح داد.
- مارس 1718: میتلند، ادوارد، پسر مونتاگو، را در استانبول آبلهکوبی کرد.
- آوریل 1721: مونتاگو از میتلند خواست دخترش مری را در انگلستان آبلهکوبی کند.
- 9 اوت 1721: هر شش شرکت‌کننده در آزمایش میتلند در زندان نیوگیت زنده ماندند.
- 17 مه 1749: جنر در برکلی به دنیا آمد.
- 1770: جنر آموزش زیر نظر جان هانتر را در لندن آغاز کرد.
- 1774: جستی مواد آبله گاوی را به همسر و دو فرزندش تلقیح کرد.
- 14 مه 1796: جنر مواد آبله گاوی نلمز را به فیپس تلقیح کرد.
- 1 ژوئیه 1796: فیپس پس از آزمون آبلهکوبی جنر، به آبله مبتلا نشد.
- 1798: جنر پژوهش خود درباره آبله گاوی را منتشر کرد.
- 26 ژانویه 1823: جنر در برکلی درگذشت.
- 1840: انگلستان آبلهکوبی را ممنوع کرد.
- 8 مه 1980: مجمع جهانی بهداشت ریشه‌کنی جهانی آبله را اعلام کرد.
جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید
مونتاگو در روایت سال 1717 خود، آبلهکوبی را در گروه‌هایی حدود 15 یا 16 نفره توصیف کرد. زن سالخورده‌ای که این کار را انجام می‌داد، مواد بیماری را در پوست یک مغز، مانند پوست گردو، می‌آورد. این جزئیات نشان می‌دهند که آبلهکوبی در محیطی جمعی انجام می‌شد و گروهی برای دریافت آن گرد هم می‌آمدند.
جنر در مورد XVII از اثر منتشرشده‌اش در سال 1798، جزئیاتی دقیق درباره برش‌ها ثبت کرد. او برای انجام کار در 14 مه 1796، دو برش سطحی روی بازوی فیپس ایجاد کرد. طول هرکدام حدود نیم اینچ، یا 1.27 سانتی‌متر، بود.
ارتباط فیپس با جنر پس از آزمایش نیز ادامه یافت. جنر برای قدردانی از سهم او، حق سکونت استیجاری در خانه‌ای در برکلی را به او و خانواده‌اش داد. این خانه اکنون به نام «کلبه فیپس» (Phipps’ Cottage) شناخته می‌شود. خانه دکتر جنر: کلبه جیمز فیپس
دولت بریتانیا نیز با پرداخت پاداش مالی از جنر قدردانی کرد. در سال 1802 مبلغ £10,000 و در سال 1807 مبلغ دیگری به میزان £20,000 به او پرداخت کرد. فعالیت‌های او شامل واکسیناسیون رایگان فقرا در معبد واکسینیا بود.
پرسش‌های متداول
ادوارد جنر برای چه بیماری‌ای واکسن ساخت؟
آبله. جنر در آزمایش سال 1796 از مواد آبله گاوی استفاده کرد. سپس ایمنی جیمز فیپس را با مواد آبله انسانی آزمود. فیپس به آبله مبتلا نشد.
آیا لیدی مونتاگو واکسن جنر را به انگلستان معرفی کرد؟
مونتاگو مروج آبلهکوبی با مواد آبله انسانی بود. پسرش در سال 1718 در استانبول آبلهکوبی شد. آزمایش آبله گاوی جنر بعدها، در سال 1796، انجام شد و منبع مواد آن متفاوت بود.
آیا جنر نخستین کسی بود که برای ایجاد ایمنی از آبله گاوی استفاده کرد؟
بنجامین جستی در سال 1774 مواد آبله گاوی را به همسر و دو فرزندش تلقیح کرد. جنر بعدها این روش را بررسی کرد و در سال 1798 یافته‌هایش را منتشر کرد. این کار به شناخت گسترده‌تر روش کمک کرد.
ادوارد جنر کجا زندگی میکرد؟
جنر در برکلی به دنیا آمد، در لندن آموزش دید و در سال 1772 به برکلی بازگشت. او در آنجا پزشک و جراح بود و در سال 1823 همان‌جا درگذشت.
منابع
- سازمان جهانی بهداشت — تاریخچه واکسیناسیون آبله who.int
- انجمن سلطنتی — امانوئل تیمونیوس، CLP/22ii/1 catalogues.royalsociety.org
- کودکان و جوانان در تاریخ — لیدی مری ورتلی مونتاگو درباره آبله در ترکیه cyh.rrchnm.org
- دایانا بارنز، دانشگاه نیوانگلند — زندگی عمومی زنی بذله‌گو و صاحب‌منزلت rune.une.edu.au
- نشریه مرکز پزشکی دانشگاه بیلور — ادوارد جنر و تاریخ آبله و واکسیناسیون pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- مؤسسه جنر دانشگاه آکسفورد — درباره ادوارد جنر jenner.ac.uk
- دانشگاه ایالتی لوئیزیانا — آثار اصلی ادوارد جنر درباره واکسیناسیون biotech.law.lsu.edu
- هیستوریک انگلند — کلبه جنر historicengland.org.uk
- خانه دکتر جنر — کلبه جیمز فیپس jennermuseum.com
- ویکی‌پدیا — ادوارد جنر en.wikipedia.org
- مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها — تاریخچه آبله cdc.gov
FAQ
ادوارد جنر در چه سالی واکسن را کشف کرد؟
آزمایش اصلی در سال 1796 انجام شد. جنر در 14 مه مواد آبله گاوی را به جیمز فیپس تلقیح کرد، در 1 ژوئیه ایمنی او را آزمود و در سال 1798 پژوهش خود را منتشر کرد.
آیا لیدی مونتاگو واکسن جنر را به انگلستان معرفی کرد؟
مونتاگو مروج آبلهکوبی بود؛ روشی که از مواد زخمهای آبله انسانی استفاده میکرد. روش واکسیناسیون جنر که بعدها شکل گرفت، از مواد آبله گاوی استفاده میکرد.
ادوارد جنر اهل کجا بود؟
جنر در 17 مه 1749 در برکلی، گلاسترشر، انگلستان به دنیا آمد. او در سال 1772 به آنجا بازگشت تا به‌عنوان پزشک و جراح محلی کار کند.
آیا جنر نخستین کسی بود که برای ایجاد ایمنی از آبله گاوی استفاده کرد؟
بنجامین جستی در سال 1774 مواد آبله گاوی را به همسر و دو فرزندش تلقیح کرد. پژوهش‌های بعدی جنر کمک کرد این روش به‌طور گسترده شناخته شود.
Image: Portrait of Lady Mary Wortley Montagu (by Joseph Highmore).jpg — Joseph Highmore, Public domain
