در 28 آوریل 1789، ملوانانی در اقیانوس آرام جنوبی کشتی را از اختیار ناخدای خود خارج کردند. رهبرشان فلچر کریستین (Fletcher Christian) بود. ناخدا ویلیام بلای (William Bligh) نام داشت. نام کشتی هم اچ‌ام‌اس بونتی (HMS Bounty) بود.
بسیاری از مردم از ادامه این ماجرا می‌گذرند. شورشیان فقط کشتی را برنداشتند و نرفتند. آن‌ها دنبال جایی بودند که هیچ نیروی دریایی به فکر جست‌وجویش نیفتد. چنین جایی را در یک جزیره آتشفشانی کوچک پیدا کردند و حدود 18 سال پنهان ماندند.
در این مقاله، شما با این مخفیگاه آشنا می‌شوید: چرا آن را انتخاب کردند، چطور پا به جزیره گذاشتند و پس از سکونت چه مشکلاتی پیش آمد.
کشتی بونتی اصلاً چرا در اقیانوس آرام بود؟
بونتی مأموریتی مشخص داشت. قرار بود نهال‌های درخت نان را از تاهیتی (Tahiti) به هند غربی ببرد. هدف این بود که خوراکی ارزان برای انسان‌های به‌بردگی‌گرفته‌شده در کشتزارها فراهم شود.
کشتی در 23 دسامبر 1787 از اسپیت‌هد (Spithead) در انگلستان حرکت کرد. در 26 اکتبر 1788 به تاهیتی رسید. سپس، در 28 آوریل 1789، کریستین و افرادش کنترل آن را به دست گرفتند.
شورشیان با بلای چه کردند؟
شورشیان بلای و 18 نفر از افرادش را به‌زور سوار قایقی روباز به طول حدود هفت متر کردند. برای این تعداد آدم، قایق کوچکی بود.
بلای در دریا نمرد. سفر او با همان قایق بیش از 3,500 مایل دریایی طول کشید و در تیمور (Timor) پایان یافت. شما این عدد را به خاطر بسپارید. بلای زنده ماند تا روایت خودش را تعریف کند. روایت او بعدها بر تصویری که جهان از این شورش به یاد سپرد، اثر گذاشت.
چرا کریستین توبوآی را ترک کرد؟
شورشیان مستقیم به پیت‌کرن نرفتند. گروه کریستین ابتدا در توبوآی (Tubuai) توقف کرد. آنجا رابطه‌شان با مردم محلی تیره شد. اعضای گروه از دستگیر شدن هم می‌ترسیدند.
پس دنبال پناهگاهی دیگر گشتند. نزدیک ماندن به مسیرهای شناخته‌شده، به معنای نزدیک ماندن به نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا بود. باید فاصله می‌گرفتند.
پیت‌کرن؛ جزیره‌ای کوچک با امتیازی بزرگ
کریستین در 15 ژانویه 1790 به پیت‌کرن (Pitcairn) رسید. به نظر او، جزیره خالی از سکنه، حاصلخیز و گرم بود و نزدیک شدن به آن دشوار بود. برای مردانی فراری، این ویژگی‌ها تقریباً ایدئال بود.
جزیره کوچک است. این جزیره آتشفشانی فقط حدود 4.5 کیلومتر مربع مساحت دارد. شما می‌توانید آن را در محدوده پارک‌های یک منطقه شهری متوسط جا بدهید.
جای جزیره روی نقشه هم اشتباه بود. پیت‌کرن حدود 188 مایل دریایی شرقِ نقطه‌ای قرار داشت که روی نقشه مشخص شده بود. تصور کنید نقشه تلفن همراه شما، نشانِ مقصد را تقریباً 350 کیلومتر دورتر از محل واقعی بگذارد. گروه جست‌وجویی که به آن نشان اعتماد کند، جای اشتباهی را می‌گردد.
آیا جزیره واقعاً خالی بود؟ در گذشته، نه کاملاً. یافته‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که پلی‌نزیایی‌ها پیش‌تر در آن زندگی کرده بودند. اما وقتی شورشیان رسیدند، کسی آنجا نبود.
چه کسانی واقعاً در جزیره ساکن شدند؟
گروهی که در پیت‌کرن ساکن شد، فقط از ملوانان انگلیسی تشکیل نمی‌شد. اعضای آن عبارت بودند از:
- نه شورشی، از جمله کریستین
- شش مرد پلی‌نزیایی
- 12 زن پلی‌نزیایی
- یک نوزاد دختر
این ترکیب اهمیت دارد. درگیری‌های بعدی جزیره از نحوه رفتار با این گروه‌ها ریشه گرفت.
پیاده شدن در جزیره آسان نبود
موج‌های شدید ساحلی مانع نخستین تلاش برای پیاده شدن شد. گروه کریستین دو یا سه روز منتظر ماند. سپس در تدساید (Tedside) پا به خشکی گذاشت.
بالا بردن بارها دشوار بود. خوک‌ها، مرغ‌ها، یام‌ها و سیب‌زمینی‌های شیرینِ بونتی را از شیبی بالا کشیدند که بالای خلیج بونتی قرار داشت و «تپه دشواری» (Hill of Difficulty) نامیده می‌شد. نامش با کاری که باید انجام می‌دادند جور بود.
چرا کشتی را سوزاندند؟
در 23 ژانویه 1790، بونتی تا خط آب سوخت. کشتی در خلیجی غرق شد که بعدها خلیج بونتی نام گرفت.
دلیل ساده بود. ممکن بود یک کشتی اروپاییِ در حال عبور، بونتی را ببیند و محل شورشیان را پیدا کند. وقتی کشتی‌ای در دید نبود، جزیره مثل هر صخره خالی دیگری به نظر می‌رسید.
درباره اینکه چه کسی آتش را روشن کرد، اختلاف‌نظر وجود دارد. بنا بر یک روایت، متیو کوئینتال (Matthew Quintal) آتش را به پا کرد. کالج پسیفیک یونیون (Pacific Union College) این را فقط یک احتمال می‌داند. به گفته این مرکز، مشخص نیست آتش‌سوزی برنامه‌ریزی‌شده بود یا اتفاقی.
روایت دیگری از شاهد پلی‌نزیایی، تیهوتئاتواونوا (Teehuteatuaonoa)، به جا مانده است. به گفته این شاهد، کریستین می‌خواست کشتی را مدتی نگه دارد. دیگران با او مخالفت کردند. در این روایت، دو مرد کشتی را در دو نقطه متفاوت آتش زدند.
منابع با هم توافق ندارند. بنابراین شما هم هر روایت یکدست و بی‌ابهامی را با احتیاط بخوانید.
زندگی در جزیره
نخستین سرپناه‌های ساخته‌شده از برگ، در جایی برپا شدند که امروز آبادی آدامزتاون (Adamstown) قرار دارد. گروه از همان‌جا زندگی تازه‌ای را آغاز کرد.
آرامش دوام نیاورد. رفتار برده‌وار با مردان پلی‌نزیایی به درگیری‌ها دامن زد. تا سال 1794، فقط چهار مرد از ساکنان اولیه زنده مانده بودند: یانگ (Young)، آدامز (Adams)، کوئینتال و مک‌کوی (McCoy).
سرنوشت کریستین هم روشن نیست. به گفته تیهوتئاتواونوا، کریستین در 1793 کشته شد. جان آدامز (John Adams) بعدها توضیح‌های متناقضی داد: کشته شدن، بیماری و خودکشی.
سپس ادوارد یانگ (Edward Young) در 1800 بر اثر آسم درگذشت. با مرگ او، جان آدامز آخرین شورشیِ زنده‌مانده بونتی در پیت‌کرن بود.
جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید
جست‌وجو پیش از پیاده شدن. کریستین جزیره را در نقطه‌ای که روی نقشه مشخص شده بود پیدا نکرد. او در امتداد همان عرض جغرافیایی زیگزاگ حرکت کرد تا پیت‌کرن را یافت.
کلکی از دریچه‌های عرشه. شاهد پلی‌نزیایی، تیهوتئاتواونوا، شرح داده که بارها چطور به ساحل رسیدند. افراد با درپوش دریچه‌های کشتی کلکی ساختند. بارها را با طنابی که به صخره‌ها بسته شده بود، به ساحل می‌کشیدند.
لباس‌هایی از پارچه بادبان. ساکنان جزیره ابتدا از پارچه بادبان‌های بونتی لباس درست می‌کردند. بعدها، طبق سنت پلی‌نزیایی، به استفاده از پارچه تاپا (tapa) روی آوردند.
کتابی که برگشت. یک کتاب پزشکی با جلدی از پارچه بادبان، همراه شورشیان به پیت‌کرن رفت. این کتاب در 1837 از جزیره خریداری شد. سرانجام به مجموعه گرینویچ (Greenwich) پیوست.
راز مخفیگاه چطور فاش شد؟
کشتی آمریکایی شکار فُکِ توپاز (Topaz)، به فرماندهی میهیو فولجر (Mayhew Folger)، در فوریه 1808 جامعه ساکن پیت‌کرن را پیدا کرد. به این ترتیب، حدود 18 سال پنهان‌کاری پایان یافت.
نیروی دریایی سلطنتی بعدها رسید. اچ‌ام‌اس بریتون (HMS Briton) و اچ‌ام‌اس تاگوس (HMS Tagus) در 17 سپتامبر 1814 به پیت‌کرن رسیدند. فرماندهان آن‌ها دیدند که این جامعه چقدر به آدامز متکی است. او را دستگیر نکردند.
تا آن زمان، جزیره به جامعه‌ای کوچک تبدیل شده بود که به آخرین شورشی خود وابسته بود.
کتاب بلای و فیلم‌ها
منبع چاپی اصلیِ به‌جامانده از آن زمان، روایت خود بلای است. کتاب روایتی از شورش در کشتی بونتیِ اعلیحضرت در 1 ژوئیه 1790 در لندن (Londra) منتشر شد.
این داستان به پرده سینما هم راه یافت.
خط زمانی
- 23 دسامبر 1787: بونتی برای مأموریت تاهیتی از اسپیت‌هد حرکت می‌کند.
- 26 اکتبر 1788: بونتی به تاهیتی می‌رسد.
- 28 آوریل 1789: افراد کریستین کشتی را تصرف می‌کنند. بلای و 18 مرد را سوار قایق می‌کنند.
- 15 ژانویه 1790: گروه کریستین به پیت‌کرن می‌رسد.
- 23 ژانویه 1790: بونتی سوزانده می‌شود و در خلیج بونتی غرق می‌شود.
- 1 ژوئیه 1790: روایت بلای از شورش در لندن منتشر می‌شود.
- 1793–1794: خشونت در پیت‌کرن فقط چهار مرد از ساکنان اولیه را زنده می‌گذارد.
- 1800: یانگ می‌میرد. آدامز آخرین شورشی زنده‌مانده است.
- فوریه 1808: توپاز جامعه ساکن جزیره را پیدا می‌کند.
- 17 سپتامبر 1814: بریتون و تاگوس می‌رسند. آدامز دستگیر نمی‌شود.
پرسش‌های متداول
شورش کشتی بونتی چه زمانی رخ داد؟
این شورش در 28 آوریل 1789 آغاز شد. افراد کریستین کشتی را از اختیار بلای خارج کردند.
شورشیان کجا پنهان شدند؟
در جزیره پیت‌کرن که کریستین در 15 ژانویه 1790 به آن رسید.
چرا بونتی را سوزاندند؟
برای اینکه کشتی‌های اروپاییِ در حال عبور آن را نبینند و شورشیان را پیدا نکنند.
چه کسی آن‌ها را پیدا کرد؟
توپاز، کشتی آمریکایی شکار فُک به فرماندهی میهیو فولجر، در فوریه 1808 آن‌ها را پیدا کرد.
منابع
- ویکی‌پدیا — شورش بونتی tr.wikipedia.org
- کتابخانه ایالتی نیو ساوت ولز — شورش در بونتی www2.sl.nsw.gov.au
- موزه‌های سلطنتی گرینویچ — بونتی (1787) rmg.co.uk
- ویکی‌پدیا — شورش در بونتی en.wikipedia.org
- دولت جزایر پیت‌کرن — تاریخ government.pn
- مرکز میراث جهانی یونسکو — تاریخ جزایر پیت‌کرن whc.unesco.org
- کالج پسیفیک یونیون، مرکز مطالعات جزایر پیت‌کرن — تاریخ جزیره پیت‌کرن library.puc.edu
- انتشارات دانشگاه ملی استرالیا — پیت‌کرن پیش از شورشیان press-files.anu.edu.au
- آرکیولوژی — نایجل ارسکین، بازیابی بونتی archive.archaeology.org
- موزه‌های سلطنتی گرینویچ — کتابی از بونتی rmg.co.uk
- کالج پسیفیک یونیون، مرکز مطالعات جزایر پیت‌کرن — گاه‌شمار library.puc.edu
FAQ
شورش کشتی بونتی چه زمانی رخ داد؟
این شورش در 28 آوریل 1789 در اقیانوس آرام جنوبی آغاز شد. ملوانان به رهبری فلچر کریستین کشتی را از اختیار ویلیام بلای خارج کردند.
Image: Mutiny HMS Bounty (cropped).jpg — Robert Dodd, Public domain
