افسوس ترکیه کجاست و نقشه آن را چطور بخوانیم؟
افسوس (Efes) در غرب ترکیه قرار دارد. این شهر در شهرستان سلجوق (Selçuk) از استان ازمیر، در منطقه باستانی ایونیه واقع شده است. مختصات محوطه حدود 37.94° شمالی و 27.34° شرقی است. شما می‌توانید این مختصات را در هر برنامه نقشه‌ای وارد کنید تا محل ویرانه‌ها را ببینید.
مرکز شهر هلنیستی و رومی میان دو تپه قرار دارد. بلبل‌داغ (Bülbüldağ) در جنوب و پاناییرداغ (Panayırdağ) در شمال آن است. هنگام قدم زدن در محوطه، جای این دو تپه را به خاطر بسپارید. موقعیت آن‌ها به شما کمک می‌کند چیدمان شهر را درک کنید.
خط ساحلی ثابت نمانده است. رود کوچوک مندرس (Küçük Menderes) رسوب می‌آورد و این رسوب‌ها خط ساحل را به سمت غرب پیش می‌بردند. به همین دلیل، افسوس طی قرن‌ها چند بار ناچار شد محل سکونت و بندرهایش را جابه‌جا کند. پس دریایی که شاید انتظار دارید کنار ویرانه‌ها ببینید، دیگر آنجا نیست.
در برنامه موزه‌گردی شبانه وزارت فرهنگ و گردشگری برای سال 2026، از 1 ژوئن تا 1 اکتبر، افسوس جزو محوطه‌هایی بود که چهارشنبه، پنجشنبه، جمعه و شنبه تا ساعت 23:00 باز بودند. آن دوره به پایان رسیده است. پیش از برنامه‌ریزی بازدید، ساعت کار فعلی را بررسی کنید.
نام انگلیسی افسوس چطور تلفظ می‌شود؟
فرهنگ مریام-وبستر تلفظ انگلیسی Ephesus را ˈe-fə-səs ثبت کرده است. این نام سه هجا دارد و تکیه روی هجای اول است. آن را به صورت EH-fuh-sus بخوانید.
نام افسوس چه معنایی دارد؟
هیچ‌کس نمی‌تواند معنای قطعی این نام را به شما بگوید. پژوهشگران آن را به آپاشا (Apaša) مرتبط می‌دانند؛ نام مکانی که در اسناد هیتی آمده است. مؤسسه باستان‌شناسی اتریش این ارتباط را احتمالی قوی می‌داند، نه امری قطعی. بنابراین محتاطانه‌ترین پاسخ این است که ریشه نام احتمالاً به عصر مفرغ می‌رسد و معنای دقیق آن ناشناخته است.
تاریخ کوتاه شهر باستانی افسوس
مردم مدت‌ها پیش از ساخته شدن ویرانه‌های مشهور امروزی در اینجا زندگی می‌کردند. در چوکوریچی هویوک (Çukuriçi Höyük)، حدود 1 کیلومتر جنوب‌شرقی محدوده شهر هلنیستی و رومی، رد سکونت به هزاره 7 پیش از میلاد می‌رسد.
در دوره کلاسیک یونان، افسوس یکی از دوازده شهر عضو اتحادیه ایونی بود. شهری که امروز در آن قدم می‌زنید، بعدها بنیان گذاشته شد. وزارت فرهنگ و گردشگری شکل‌گیری آن را به لوسیماخوس (Lisimahos)، از سرداران اسکندر مقدونی، نسبت می‌دهد. او حدود 300 پیش از میلاد شهر را در این محل از نو بنا کرد و جمعیت را در آن اسکان داد.
کاوش‌های اتریشی‌ها در افسوس از 1895 آغاز شد و یک طرح پژوهشی دیرپا را شکل داده است. در 2015، یونسکو افسوس را بر اساس معیارهای فرهنگی (iii)، (iv) و (vi) در فهرست میراث جهانی ثبت کرد.
تئاتر بزرگ
اگر می‌خواهید مقیاس شهر را حس کنید، از تئاتر شروع کنید. وزارت فرهنگ و گردشگری ظرفیت آن را حدود 25,000 نفر اعلام کرده است. جمعیت یک ورزشگاه امروزی را در کاسه‌ای سنگی تصور کنید.
نام این تئاتر در عهد جدید هم آمده است. در باب 19 اعمال رسولان، اعتراضی با دمتریوس (Demetrios) آغاز شد؛ کسی که زیارتگاههای نقرهای آرتمیس (Artemis) می‌ساخت. اعتراض بالا گرفت و جمعیتی در تئاتر افسوس گرد آمدند.
کتابخانه سلسوس
کتابخانه سلسوس همان تصویری است که بیشتر بازدیدکنندگان با خود به خانه می‌برند. این بنا در قرن 2 میلادی ساخته شد. گایوس یولیوس آکویلا (Gaius Iulius Aquila) هزینه ساخت آن را برای بزرگداشت پدرش، سناتور رومی تیبریوس یولیوس سلسوس پولمایانوس (Tiberius Iulius Celsus Polemaeanus)، پرداخت کرد.
اندازه‌ها و شمار آثار آن مشخص‌اند. کتابخانه حدود 10,000 طومار پاپیروس داشت. نمای مرمرین دوطبقه آن 21 متر عرض و بیش از 16 متر ارتفاع دارد.
تصور کنید تمام قفسه کتاب‌های یک شهر، یعنی 10,000 طومار، در یک ساختمان جا گرفته باشد. امروز یک تلفن همراه متن بیشتری در خود نگه می‌دارد. اما در زمان خودش، این تالار گنجینه‌ای مهم از دانش بود.
نمایی که شما از آن عکس می‌گیرید، کاملاً اصیل نیست. این نما بین 1970 و 1978 با استفاده از قطعات اصلی و مصالح تکمیلی دوباره برپا شد. پس آنچه می‌بینید بازسازی دقیقی است که بر پایه قطعات باستانی انجام شده است.
معبد آرتمیس
معبد آرتمیس افسوس یکی از عجایب هفت‌گانه جهان باستان به شمار می‌رفت.
معبد مرمرین قرن 6 پیش از میلاد با نام خرسیفرون (Khersiphron)، معمار آن، پیوند دارد. هرودوت (Herodotos)، نویسنده باستان، ثبت کرده است که کرزوس (Kroisos)، پادشاه لیدیه (Lidya)، ستون‌هایی به آن اهدا کرد.
پلینی بزرگ ابعاد بنا را بسیار عظیم توصیف می‌کند. او از 127 ستون نام می‌برد که ارتفاع هرکدام 60 پای رومی بود.
معبد در 356 پیش از میلاد سوخت. پس از آن، مردم افسوس ساخت معبدی بزرگ‌تر و باشکوه‌تر را آغاز کردند.
ویتروویوس (Vitruvius) روشی را برای جابه‌جایی سنگ‌های سنگین شرح داده است. قطعات استوانه‌ای ستون‌ها و شاه‌تیرهای سنگی را در قاب‌های چرخ‌مانند بزرگ جا می‌دادند و با گاو می‌کشیدند. گاری مزرعه‌ای را تصور کنید که برای حمل مرمر، بسیار بزرگ‌تر شده باشد.
معبد بعدها زیر باتلاق ناپدید شد. جان ترتل وود (John Turtle Wood) شش سال به دنبال آن گشت. او در 31 دسامبر 1869 سنگ‌فرش معبد را در عمق حدود 6 متری زمین باتلاقی پیدا کرد.
افسوس در کتاب مقدس
در منابع مورد استفاده این مقاله، افسوس در دو جای کتاب مقدس آمده است. نخست، باب 19 اعمال رسولان محل اعتراض نقره‌کاران را تئاتر شهر معرفی می‌کند. دوم، کتاب مکاشفه یوحنا هفت کلیسا در آسیا را خطاب قرار می‌دهد که افسوس یکی از آن‌هاست.
افسوس در تاریخ کلیسا هم اهمیت دارد. کلیسای مریم افسوس (Meryem Kilisesi) محل برگزاری شورایی در 431 بود. این شورا عنوان تئوتوکوس (Theotokos)، به معنای «خدازا»، را برای مریم (Meryem) تأیید کرد.
بحثی هم در این میان هست که شما باید از آن آگاه باشید. بنا بر سنت دینی، مریم سال‌های پایانی زندگی‌اش را در افسوس گذراند. اپیفانیوس (Epiphanios)، نویسنده قرن 4 میلادی، با این نظر مخالفت کرد. او یادآور شد که کتاب مقدس نمی‌گوید مریم همراه یوحنا (Yuhanna) به آسیا رفته است. همچنین استدلال کرد که او در اورشلیم دفن شده است. منابع این مقاله پاسخی قطعی به این اختلاف نمی‌دهند.
خط زمانی
- هزاره 7 پیش از میلاد: آثار سکونت در چوکوریچی هویوک دیده می‌شود.
- قرن 6 پیش از میلاد: معبد مرمرین آرتمیس با پشتیبانی کرزوس ساخته می‌شود.
- 356 پیش از میلاد: معبد می‌سوزد و سپس بازسازی می‌شود.
- حدود 300 پیش از میلاد: لوسیماخوس شهری را که امروز از آن بازدید می‌کنید، از نو بنیان می‌گذارد.
- قرن 2 میلادی: کتابخانه سلسوس برای بزرگداشت سلسوس پولمایانوس ساخته می‌شود.
- حدود 270 میلادی: زمین‌لرزه به کاربری بنا به‌عنوان کتابخانه پایان می‌دهد.
- 431: شورای افسوس در کلیسای مریم تشکیل می‌شود.
- حدود 614/615 میلادی: آتش‌سوزی بزرگی محله مغازه‌ها در میدان دومیتیان (Domitian Meydanı) را نابود می‌کند.
- 31 دسامبر 1869: جان ترتل وود کف معبد را پیدا می‌کند.
- 1895: کاوش‌های اتریشی‌ها آغاز می‌شود.
- 1970–1978: نمای کتابخانه سلسوس دوباره برپا می‌شود.
- 2015: افسوس به فهرست میراث جهانی یونسکو می‌پیوندد.
- 2022: کاوشگران مغازه‌هایی از اوایل دوره امپراتوری روم شرقی (بیزانس) و بقایای مواد غذایی را در میدان دومیتیان کشف می‌کنند.
جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید
کتابخانه، آرامگاه هم هست. کتابخانه سلسوس کارکرد یک بنای یادمانی تدفینی را هم دارد. تابوت سنگی سلسوس در اتاق تدفینی زیر تالار کتابخانه قرار گرفته است.
نما به دیوار آب‌نما تبدیل شد. پس از زمین‌لرزه حدود 270 میلادی، بنا دیگر کتابخانه نبود. در اواخر دوران باستان، نمای آن به‌عنوان دیوار پشتیِ پرزرق‌وبرق یک آب‌نما استفاده می‌شد.
ماهی خال‌مخالی نمک‌سود زیر خاکستر. در 2022، باستان‌شناسان بخشی از مغازه‌های میدان دومیتیان را به مساحت حدود 170 مترمربع کاوش کردند. زیر لایه‌ای سوخته که تاریخ آن به حدود 614/615 میلادی می‌رسید، آمفوراهایی حاوی ماهی خال‌مخالی نمک‌سود پیدا کردند. قفسه کنسرو ماهی یک سوپرمارکت را تصور کنید. این هم از همان جنس موجودی روزمره مغازه‌ها بود که آتش، آن را در زمان متوقف کرده بود.
سوغاتی برای زائران. در همان کاوش، حدود 600 بطری کوچک مخصوص زائران هم پیدا شد. این بطری‌ها به زائران مسیحی فروخته می‌شدند و می‌شد آن‌ها را به گردن آویخت. بساط‌های سوغاتی امروزی پیشینه‌ای بسیار کهن دارند.
پرسش‌های متداول
پاسخ پرسش‌های رایج شما در بخش پرسش‌های متداولِ داده‌های این صفحه آمده است: موقعیت، تلفظ، ارتباط با کتاب مقدس، سازنده کتابخانه و سرنوشت معبد.
منابع
- ویکی‌پدیا — افسوس en.wikipedia.org
- مؤسسه باستان‌شناسی اتریش — تاریخ افسوس oeaw.ac.at
- مریام-وبستر — افسوس merriam-webster.com
- وزارت فرهنگ و گردشگری — محوطه باستانی افسوس ازمیر turkishmuseums.kprod.kultur.gov.tr
- مرکز میراث جهانی یونسکو — افسوس whc.unesco.org
- وزارت فرهنگ و گردشگری — افسوس ktb.gov.tr
- فرهنگستان علوم اتریش — اطلاعیه مرمت کتابخانه سلسوس oeaw.ac.at
- بنیاد افسوس — پروژه‌های تکمیل‌شده ephesos.at
- دانشگاه شیکاگو — معبد آرتمیس در افسوس penelope.uchicago.edu
- مؤسسه باستان‌شناسی اتریش — CELSUS: کتابخانه دیجیتال افسوس oeaw.ac.at
- ویکی‌پدیا — افسوس tr.wikipedia.org
- وزارت فرهنگ و گردشگری — افسوس (ازمیر) kvmgm.ktb.gov.tr
- مؤسسه باستان‌شناسی اتریش — محله مغازه‌ها با قدمت 1,400 سال oeaw.ac.at
- اداره کل میراث فرهنگی و موزه‌ها — موزه‌گردی شبانه 2026 kvmgm.ktb.gov.tr
FAQ
افسوس کجاست؟
افسوس در غرب ترکیه، در شهرستان سلجوقِ استان ازمیر قرار دارد. این شهر در منطقه باستانی ایونیه واقع شده است. مختصات محوطه حدود 37.94° شمالی و 27.34° شرقی است.
نام انگلیسی افسوس چطور تلفظ می‌شود؟
فرهنگ مریام-وبستر تلفظ Ephesus را ˈe-fə-səs ثبت کرده است: سه هجا دارد و تکیه روی هجای اول است. آن را به صورت EH-fuh-sus بخوانید.
آیا نام افسوس در کتاب مقدس آمده است؟
بله. باب 19 اعمال رسولان از جمعیتی میگوید که پس از تحریک مخالفتها به دست دمتریوس، سازنده زیارتگاههای نقرهای آرتمیس، در تئاتر افسوس گرد آمدند. افسوس همچنین یکی از هفت کلیسای آسیاست که در کتاب مکاشفه یوحنا خطاب قرار گرفتهاند.
چه کسی کتابخانه سلسوس را ساخت؟
گایوس یولیوس آکویلا در قرن 2 میلادی دستور ساخت آن را داد. این بنا برای بزرگداشت پدرش، سناتور رومی تیبریوس یولیوس سلسوس پولمایانوس، ساخته شد.
آیا هنوز میتوان معبد آرتمیس را دید؟
منابع این مقاله چگونگی پیدا شدن معبد را شرح میدهند، نه آنچه امروز از آن برپاست. جان ترتل وود در 31 دسامبر 1869 کف معبد را در عمق حدود 6 متری زمین باتلاقی پیدا کرد. در محل بررسی کنید که اکنون چه بخشهایی دیده میشوند.
Image: Ephesus Celsus Library Façade.jpg — Benh LIEU SONG, CC BY-SA 3.0
