Tvrđava Učhisar: stijena oblikovana erozijom i stanovanjem
Tvrđava Učhisar uzdiže se iz prirodne stijenske mase na mjestu koje Geopark Kapadokija opisuje kao najvišu tačku Kapadokije. Njene prostorije uklesane su u stijenu. Povezuju ih stepenice, tuneli i prolazi. Za vas je ključno historijsko pitanje kako je ova prirodna formacija postala mjesto za odbranu, stanovanje i skladištenje.
Tvrđavu čine dva spojena šiljasta vilinska dimnjaka. Oni su preostala jezgra formacije koju je oblikovala erozija. Ignimbrit Kavak oko njih postepeno se trošio. Preostala masa postala je brdo svjedok: sačuvani dio okolne stijenske mase. Njen obris zato pripada i geološkoj historiji i historiji ljudskog naseljavanja.
Uklesani prostori u tvrđavi i njenoj okolini imali su više namjena. Služili su za stanovanje, odbranu, skladištenje i držanje golubova. Ljudi su živjeli unutar tvrđave i oko nje do 1960-ih godina. Ta novija historija stanovanja jednako je važna kao i njena srednjovjekovna uloga u nadzoru i odbrani okolnog područja.
Gdje se nalazi Učhisar u Turskoj?
Učhisar je gradić u okrugu Merkez, u pokrajini Nevşehir, u Kapadokiji. Nalazi se uz cestu Nevşehir–Göreme, pet kilometara od Göremea. Adresa tvrđave je Tekelli Mahallesi, Uçhisar, Nevşehir. Ovi nazivi smještaju stijensku tvrđavu unutar naselja koje se razvilo oko nje.
Za naselje se navodi nadmorska visina od 1.270 metara. Taj podatak opisuje visinu Učhisara. Geopark Kapadokija zasebno označava položaj tvrđave kao najvišu tačku Kapadokije. Kada čitate o nadmorskoj visini gradića i istaknutom položaju njegove tvrđave, razlikujte ta dva opisa.
Starije naselje raslo je oko stijene s tvrđavom. Novija gradnja širila se bliže cesti Nevşehir–Göreme. Takav raspored povezuje historiju naseljene stijene s oblikom gradića. Tvrđava je ostala središte starijeg naselja, dok se drugi dio Učhisara razvijao uz cestu.
Uçhisar Kalesi: kako je uređena tvrđava uklesana u stijenu
Uçhisar Kalesi turski je naziv za tvrđavu Učhisar. Njena veća stijenska masa zove se Ağanın Kalesi. Manja se zove Çavuşun Kalesi. Ti nazivi razlikuju dvije spojene formacije koje zajedno čine tvrđavu. Ne označavaju dvije zasebne tvrđave na drugim mjestima u gradiću.
U unutrašnjosti su prostorije uklesane u ignimbrit Kavak povezane stepenicama, tunelima i prolazima. Sefa Özkan u svojoj katastarskoj studiji opisuje prostorije, stepeništa i stambene prostore nastale klesanjem prirodne stijene. Unutrašnji raspored tvrđave zato zavisi od prostora izdubljenog unutar formacije. Njenu historiju možete pratiti kroz veze između tih prostorija.
Na ulazima u prostorije stoje vrata u obliku mlinskog kamena, kojima se kontrolisao pristup. Njihov položaj konkretan je pokazatelj odbrambene namjene tvrđave. Kretanje je zavisilo od prolaza i pragova unutar stijene. Erozija je u međuvremenu neke prostorije učinila nepristupačnim. Dostupni prostori zato ne predstavljaju cijelu uklesanu unutrašnjost.
Historija tvrđave Učhisar: kada je počela njena upotreba?
Stranica Ministarstva kulture i turizma namijenjena posjetiocima navodi da su uklesani prostori tvrđave korišteni još u rimskom periodu. Kulturni inventar istog ministarstva nudi drugačiju vrstu datiranja. Pretpostavlja da su odbrambeni prostori uklesani u 8. vijeku, tokom arapskih napada. To je predloženo vrijeme nastanka, a ne pouzdano utvrđena godina osnivanja.
Ovi navodi odnose se na različite aspekte lokaliteta. Upotreba u rimskom periodu odnosi se na uklesane prostore. Pretpostavka o 8. vijeku odnosi se na njihovo oblikovanje u odbrambeno mjesto. Možete razlikovati naseljavanje od razvoja odbrambene uloge, bez pripisivanja cijele tvrđave jednom datumu gradnje. Sačuvana stijena svjedoči o historiji korištenja, a ne o jednom pouzdano datiranom građevinskom poduhvatu.
Od 12. do 14. vijeka tvrđava je nastavila služiti za nadzor i odbranu pod Seldžucima i u doba bejlika. Ta zabilježena namjena jasnije određuje srednjovjekovnu fazu njene historije. S visoke stijene moglo se nadzirati okolno područje. Njena uklesana unutrašnjost pružala je prostore za odbranu.
Postoje i različita objašnjenja imena Učhisar. Prema jednom, naziv je povezan s položajem najisturenije od tri tvrđave. Drugo ga povezuje s pograničnom tvrđavom između Kadı Burhaneddina i dinastije Karamanoğulları. To ostaju različita tumačenja imena. Nijedno ne treba smatrati dokazanim objašnjenjem porijekla tvrđave.
Hronologija
- Rimski period: Stranica ministarstva namijenjena posjetiocima navodi da su uklesani prostori korišteni u ovom periodu.
- 8. vijek: Kulturni inventar pretpostavlja da su odbrambeni prostori uklesani tokom arapskih napada.
- 12–14. vijek: Tvrđava je služila za nadzor i odbranu u doba Seldžuka i bejlika.
- 1530. godina: Popis stanovništva zabilježio je približno 3.000 stanovnika u Učhisaru.
- 1960-e godine: Stanovanje unutar tvrđave i oko nje nastavilo se i u ovoj deceniji.
- 1974–1977. godine: Katastarski radovi počeli su u julu 1974. godine, završeni su 1976. godine, a upis u zemljišne knjige uslijedio je 1977. godine.
- 2. 7. 1987.: Evidentiran je upis u registar kulturnih dobara odlukom broj 3446.
- Od 2000. godine: Mnoge stare kamene kuće u Učhisaru pretvorene su u hotele.
Domovi, skladišta i golubarnici oko tvrđave
Približno 3.000 stanovnika zabilježenih 1530. godine odnosilo se na Učhisar kao naselje. Taj broj ne treba tumačiti kao broj ljudi koji su živjeli unutar tvrđave. Ipak, stanovanje unutar stijene i oko nje nastavilo se do 1960-ih godina. Tvrđava je tokom dugog razdoblja bila dio naseljenog gradića.
Kulturni inventar bilježi da su tradicionalne kuće oko tvrđave iseljene jer su stijenske mase pucale i obrušavale se. Erozija također onemogućava pristup svim prostorijama tvrđave. Ovi podaci povezuju oblik stijene s promjenama u korištenju njenih prostora. Stanovanje je zavisilo od formacije koja je nastavila pucati i trošiti se.
Stijenske mase i vilinski dimnjaci oko tvrđave služili su i kao skladišta za grožđe i krompir. Tu možete prepoznati vezu sa svakodnevnim životom: historijski krajolik obuhvatao je i praktičan posao čuvanja hrane. Uz prostorije povezane s odbranom, okolna stijena čuvala je poljoprivredne proizvode korištene u domaćinstvima.
Mnoge prostorije na sjevernoj strani tvrđave služile su kao golubarnici. Dolina Güvercinlik, koja se pruža između Učhisara i Göremea, također ima golubarnike uklesane u stijene na svojim padinama. Zajedno, ove zabilježene odlike smještaju prostorije tvrđave u širi krajolik izdubljenih prostora različitih namjena.
Vrh tvrđave Učhisar: šta je sačuvano?
Na vrhu se nalaze grobovi uklesani u stijenu i velika cisterna.
Oko tvrđave zabilježeni su ostaci dvije crkve uklesane u stijenu. Njihovo prisustvo dodaje vjerske prostore domovima, skladištima i odbrambenim prostorijama povezanim s lokalitetom. Tvrđava i njena neposredna okolina tako čuvaju tragove više vrsta aktivnosti. Grobovi, crkve i cisterna pripadaju prikazu njene historije jednako kao prolazi i vrata.
Detalji koje nećete naći u turističkim vodičima
Dvije imenovane stijenske mase zasebno se pojavljuju i u katastarskim evidencijama. Studija Sefe Özkana navodi Ağanın Kalesi kao parcelu 14275, a Çavuşun Kalesi kao parcelu 14276. Ovaj administrativni podatak povezuje prepoznatljivi obris tvrđave sa savremenim evidentiranjem zemljišta i nekretnina.
Ista studija bilježi geodetski stub na vrhu. Njegov katastarski broj je 396, a broj u planskoj evidenciji 35. Uz grobove i cisternu na vrhu, taj stub pripada još jednoj fazi historije lokaliteta: mjerenju i evidentiranju krajolika tvrđave.
Upis u zemljišne knjige i upis u registar kulturnih dobara obavljeni su u različito vrijeme. Tvrđava je upisana u zemljišne knjige 1977. godine, nakon katastarskih radova započetih 1974. godine. Upis u registar kulturnih dobara zabilježen je odlukom 3446 od 2. 7. 1987. Ovi datumi označavaju zasebne administrativne događaje u novijoj historiji tvrđave.
Uçhisar kaya otel: stare kuće i promjene u smještaju
Od 2000. godine mnoge stare kamene kuće u Učhisaru pretvorene su u hotele. Ta promjena pripada historiji naselja oko tvrđave. Zgrade starijeg dijela gradića dobile su smještajnu namjenu. Time je dodana još jedna faza krajoliku koji su već oblikovali stanovanje, skladištenje i odbrana.
Često postavljana pitanja
Je li tvrđava Učhisar prirodna formacija?
Da. To je sačuvana prirodna stijenska masa od ignimbrita Kavak. Ljudi su u nju uklesali prostorije, stepenice, tunele i stambene prostore. Tvrđavu čine dva spojena šiljasta vilinska dimnjaka.
Postoji li jedan utvrđen datum nastanka tvrđave?
Stranica ministarstva namijenjena posjetiocima navodi da su uklesani prostori korišteni još u rimskom periodu. Kulturni inventar istog ministarstva predlaže 8. vijek kao vrijeme klesanja odbrambenih prostora. Ti navodi ne utvrđuju jedan pouzdan datum nastanka tvrđave.
Šta je sačuvano na vrhu?
Na vrhu su zabilježeni grobovi uklesani u stijenu i velika cisterna.
Do kada su ljudi tamo živjeli?
Ljudi su živjeli unutar tvrđave i oko nje do 1960-ih godina. Kulturni inventar bilježi iseljavanje okolnih tradicionalnih kuća zbog pucanja i obrušavanja stijena.
Izvori
- Wikipedija na turskom jeziku — Uçhisar, Nevşehir tr.wikipedia.org
- Wikipedija na engleskom jeziku — Uçhisar en.wikipedia.org
- Ministarstvo kulture i turizma, Portal kulture — Tvrđava Učhisar kulturportali.gov.tr
- Geopark Kapadokija — Tvrđava Učhisar kapadokyajeopark.com.tr
- Ministarstvo kulture i turizma, Portal kulture — Kulturni inventar tvrđave Učhisar kulturportali.gov.tr
- HKMO — Sefa Özkan, Tvrđava Učhisar i katastar kurultay.hkmo.org.tr
FAQ
Koliko je stara tvrđava Učhisar?
Stranica Ministarstva kulture i turizma namijenjena posjetiocima navodi da su njene uklesane prostorije korištene još u rimskom periodu. Kulturni inventar istog ministarstva pretpostavlja da su odbrambeni prostori uklesani u 8. vijeku. Nijedan od tih navoda ne utvrđuje jedinstven i pouzdan datum nastanka tvrđave.
Jesu li ljudi živjeli u tvrđavi Učhisar?
Ljudi su živjeli unutar tvrđave i oko nje do 1960-ih godina. Kulturni inventar bilježi da su tradicionalne kuće oko tvrđave iseljene zbog pucanja i obrušavanja stijena.
Image: Uçhisar, Cappadocia 01.jpg — Bernard Gagnon, CC BY-SA 3.0
