Ko je bio Sulejman ibn Kutalmiš?
Sulejman ibn Kutalmiš bio je osnivač i prvi vladar Rumskog sultanata. Poznat je i kao Sulejman Šah I. Osvojio je Nikeju, današnji İznik, i učinio je svojom prijestolnicom. Njegovo djelovanje povezalo je taj grad s istočnorimskim (bizantskim) borbama za prijestolje i pohodima prema Antiohiji i Halepu.
Ako istražujete historiju İznika, Sulejman je polazište za razumijevanje njegove uloge seldžučke prijestolnice. Ipak, njegova priča ne može se svesti na jedan datum osnivanja države. Historičari se razilaze oko toga kada je njegova država nastala i kako treba razumjeti njenu vlast.
Njegovo djelovanje sezalo je daleko izvan Nikeje. Oko 1075. djelovao je iz Biredžika (Birecik), u jugoistočnoj Anadoliji. Kasnije je osvojio Antiohiju (Antakya) i ratovao u blizini Halepa (Halep). Umro je 4. 6. 1086. nakon poraza od snaga Tutuša.
Ko je bio otac Sulejmana ibn Kutalmiša?
Sulejmanov otac bio je Kutalmiš, čije se ime piše i Kutalmış. Djed mu je bio Arslan Jabgu (Arslan Yabgu). Pradjed mu je bio Seldžuk-beg. Ime Sulejman ibn Kutalmiš označava ga po ocu. Turski oblik njegovog imena izražava istu porodičnu vezu.
U prikazima nastanka države spominju se i njegova braća. Mehmet Altay Köymen navodi njihova poznata imena: Mansur, Alp İlek ili Alp Yülük te Devlet ili Dolat. Različiti oblici odražavaju način na koji su imena prenesena u historijskim raspravama.
Porodične veze bile su važne u Sulejmanovim ranim pohodima. Prema Mehmetu Şekeru, opsjedao je Halep u julu 1075. nakon što je Atsiz zarobio njegovu braću. Tako se jedan rani napad na Halep povezuje sa sudbinom njegove braće.
Sulejman je imao sinove Kilič Arslana, čije se ime navodi kao Kılıcarslan i Kılıç Arslan, i Davuda. Nakon njegove smrti, Melikšah odveo je Kilič Arslana u Isfahan. Historija njegove porodice tako se nastavlja i nakon bitke kojom je završena njegova vladavina.
Sultan Sulejman ibn Kutalmiš i osnivanje države u Nikeji
Sulejman je osvojio Nikeju i u njoj uspostavio prijestolnicu. To je ključna činjenica na kojoj se zasniva njegovo određenje kao osnivača Rumskog sultanata. Neslaganje se odnosi na datum i tumačenje osnivanja države, a ne na mjesto Nikeje u njegovoj vladavini.
Şeker iznosi različite datume osvajanja grada. Neki historičari prihvataju 1075, godinu koju navodi Azimi. Drugi zastupaju datum između 1078. i 1081. Zato tačno navedenu godinu osnivanja trebate shvatiti kao tumačenje uz koje treba navesti čije je.
Köymen nudi drugačiji pristup počecima države. Razlikuje zajedničku vlast braće 1073. od Sulejmanove samostalne vladavine 1077. Prema tom tumačenju, nastanak države i uspostavljanje vlasti jednog vladara pripadaju različitim fazama.
Poređenje iz svakodnevnog života pomaže da se ta razlika objasni. Dijeliti odgovornost za domaćinstvo i kasnije preuzeti svu odgovornost dvije su različite prekretnice. Slično tome, Köymenovo razlikovanje zajedničke vlasti 1073. i samostalne vladavine 1077. daje priči o osnivanju države više od jednog mogućeg početka.
Sporan je i odnos države prema Melikšahu. Prema jednom prikazu, od 1077. postojala je nezavisna država. Drugo tumačenje predstavlja Sulejmana kao vladara podređenog Melikšahu. Samo nazivanje Sulejmana osnivačem ne razrješava pitanje stepena njegove nezavisnosti.
Kako se Sulejman uključio u bizantsku politiku?
Sulejman je 1078. primio molbu za pomoć od Mihaila VII. Zatim je podržao suparničkog pretendenta Nikifora Botanijata, koji mu je ponudio povoljnije uslove. Njegovo učešće u borbi za bizantsko prijestolje tako je uključivalo promjenu strane između suparničkih kandidata.
Nakon što je Sulejman podržao Botanijata, Turkmeni su dobili dozvolu da se nasele na anadolskoj obali Bosfora. Taj savez imao je posljedice koje su nadilazile samu borbu za prijestolje. Sporazum je utjecao na to gdje su se ti doseljenici mogli nastaniti.
Sulejman je 1080. podržao drugog bizantskog pretendenta, Nikifora Melisena. Njegovo uključivanje u bizantsku politiku, dakle, nije bilo jednokratno. Pri sagledavanju njegove vladavine, uz teritorijalne pohode treba uzeti u obzir podršku Botanijatu 1078. i Melisenu 1080.
Ovi savezi pomažu vam da Nikeju smjestite u širi okvir njegovog djelovanja. Sulejmanova prijestolnica bila je dio političke priče koja je obuhvatala bizantsko prijestolje i naseljavanje na Bosforu. Njegov kasniji odlazak u istočni pohod dodao je toj priči još jedan pravac.
Od Nikeje do Antiohije i Halepa
Prema Köymenu, Sulejman je oko 1075. koristio Biredžik kao uporište za osvajanja u jugoistočnoj Anadoliji. Njegovo djelovanje u tom kraju prethodilo je istočnom pohodu 1084. Halep je već bio meta tokom krize povezane s njegovom braćom u julu 1075.
Kada je 1084. krenuo na istok, Sulejman je upravljanje Nikejom prepustio Ebul-Kasimu. Taj podatak pokazuje ko je bio odgovoran za prijestolnicu tokom njegovog odsustva. Istočni pohod nije zahtijevao da Sulejman lično upravlja Nikejom.
Antiohija je pala u dvije faze. Sulejman je zauzeo grad 12. 12. 1084. Njegova tvrđava ostala je izvan njegove vlasti do 12. 1. 1085. Ovi datumi razlikuju zauzimanje grada od zauzimanja njegovog utvrđenog uporišta.
Sulejman je 20. 6. 1085. porazio Muslima ibn Kurejša, emira Mosula. Muslim je poginuo u borbi. Sulejman je zatim opsjedao Halep u julu 1085. i ponovo ga stavio pod opsadu 1086.
Redoslijed je važan kada pratite njegove posljednje pohode. Osvajanje Antiohije prethodilo je porazu Muslima ibn Kurejša. Zatim je uslijedio obnovljeni pritisak na Halep. Sulejman je umro u blizini Halepa nakon tih uzastopnih vojnih operacija.
Pojedinosti koje nećete naći u turističkim vodičima
Sulejmanova prva opsada Antiohije završena je pregovorima. Prekinuo ju je nakon što je s namjesnikom Isakom Komninom postigao sporazum za 20.000 dinara. Taj raniji dogovor treba razlikovati od osvajanja grada u decembru 1084.
Nakon zauzimanja Antiohije, Sulejman je naredio vojnicima da se dobro odnose prema kršćanskom stanovništvu. Također im je naredio da ne ulaze u kuće stanovnika. Naredba se odnosila na postupanje vojske prema stanovništvu nakon osvajanja.
Na zahtjev antiohijskih kršćana dozvolio je i dvije crkve. Bile su posvećene Mariji i svetom Đorđu. Ta dozvola predstavlja konkretan primjer njegovih odluka o kršćanskom vjerskom životu nakon zauzimanja grada.
Još jedna pojedinost tiče se dokaza o njegovoj vlasti. Nije poznat zapis da je Sulejman kovao novac u svoje ime ili da se hutba držala u njegovo ime. Taj nedostatak podataka dio je rasprave o njegovom političkom položaju. Sam po sebi ne utvrđuje datum osnivanja države niti razrješava raspravu o njenoj nezavisnosti.
Hronologija
- 1073: Köymen u ovu godinu smješta početak zajedničke vlasti braće.
- Oko 1075: Sulejman djeluje iz Biredžika. U julu 1075. opsjeda Halep nakon što Atsiz zarobi njegovu braću.
- 1075. ili 1078–1081: Različita tumačenja smještaju osvajanje Nikeje, a time i osnivanje države, u 1075. godinu ili u neku godinu između 1078. i 1081.
- 1077: Köymen u ovu godinu smješta početak Sulejmanove samostalne vladavine.
- 1078: Sulejman podržava Nikifora Botanijata u borbi za bizantsko prijestolje.
- 1080: Podržava Nikifora Melisena.
- 1084: Upravljanje Nikejom prepušta Ebul-Kasimu i odlazi u istočni pohod.
- 12. 12. 1084: Sulejman osvaja grad Antiohiju.
- 12. 1. 1085: Pada antiohijska tvrđava.
- 20. 6. 1085: Sulejman pobjeđuje Muslima ibn Kurejša, koji gine u borbi.
- juli 1085. i 1086: Sulejman opsjeda Halep, a zatim obnavlja opsadu.
- 4. 6. 1086: Umire nakon poraza od Tutuševih snaga kod Aynusaylama, u blizini Halepa.
Kako je umro Sulejman Šah I ibn Kutalmiš?
Sulejmanov posljednji poraz dogodio se kod Aynusaylama, u blizini Halepa, 4. 6. 1086. Protivnik mu je bio Tutuš. Datum i mjesto jasno označavaju kraj njegovog djelovanja, ali izvještaji se razlikuju oko tačnih okolnosti njegove smrti.
Prema jednom predanju, Sulejman je nakon poraza izvršio samoubistvo. Prema drugom, poginuo je na bojnom polju. Još jedna verzija izvještaja o pogibiji u borbi opisuje kako ga je strijela pogodila u lice. To su različiti izvještaji, pa nijedan način smrti ne treba predstavljati kao siguran.
Prema enciklopediji TDV İslâm Ansiklopedisi, Tutuš je dao sahraniti Sulejmanovo tijelo kod Halepijske kapije. Isti prikaz ocjenjuje da pripisivanje turske grobnice kod Džabera (Ca'ber) Sulejmanu ibn Kutalmišu nema uporište u izvorima. Zato ove dvije tvrdnje o mjestu ukopa treba jasno razlikovati.
Često postavljana pitanja
Jesu li Sulejman ibn Kutalmiš i Sulejman Šah I isti vladar?
Da. Imena Sulejman ibn Kutalmiš i Sulejman Šah I označavaju osnivača i prvog vladara Rumskog sultanata. Turski oblik njegovog imena naveden je na početku članka.
Zašto Nikeja ima središnje mjesto u njegovoj priči?
Sulejman je osvojio Nikeju i učinio je svojom prijestolnicom. Prije odlaska u istočni pohod 1084. povjerio je upravljanje gradom Ebul-Kasimu.
Je li 1077. osnovao nezavisnu državu?
To je jedno tumačenje. Status države je sporan, a drugo gledište naglašava njegovu podređenost Melikšahu. Köymen 1077. izričito označava kao početak Sulejmanove samostalne vladavine.
Je li Sulejman u decembru 1084. osvojio cijelu Antiohiju?
Grad je osvojio 12. 12. 1084. Tvrđava je pala kasnije, 12. 1. 1085. Osvajanje zato ima dva odvojena datuma.
Izvori
- TDV İslâm Ansiklopedisi — „SULEJMAN ŠAH I” islamansiklopedisi.org.tr
- Mehmet Altay Köymen, Belleten — „Sulejman Šah i osnivanje anadolijske seldžučke države” belleten.gov.tr
- Mehmet Şeker, Časopis za istraživanje seldžučke civilizacije — „Sulejman Šah I” dergipark.org.tr
- Wikipedia na engleskom jeziku — „Sulejman ibn Kutalmiš” en.wikipedia.org
FAQ
Ko je bio Sulejman ibn Kutalmiš?
Sulejman ibn Kutalmiš, poznat i kao Sulejman Šah I, bio je osnivač i prvi vladar Rumskog sultanata. Osvojio je Nikeju i učinio je svojom prijestolnicom.
Ko je bio otac Sulejmana ibn Kutalmiša?
Njegov otac bio je Kutalmiš. Djed mu je bio Arslan Jabgu, a pradjed Seldžuk-beg.
Kada je Sulejman osnovao državu u Nikeji?
Datum je sporan. Različita tumačenja smještaju osvajanje Nikeje i osnivanje države u 1075. godinu ili u razdoblje između 1078. i 1081. Köymen navodi 1077. kao početak Sulejmanove samostalne vladavine.
Kako je umro Sulejman ibn Kutalmiš?
Umro je 4. 6. 1086. nakon poraza od Tutuševih snaga kod Aynus aylama, u blizini Halepa. Prema jednim izvještajima, nakon poraza je izvršio samoubistvo, a prema drugim poginuo je u borbi.
Image: MonumentOfKutalmişoğluSüleymanŞahTarsus.JPG — CeeGee, CC BY-SA 4.0
