Historijski nacionalni park poluostrva Galipolje: šta posjećujete
Historijski nacionalni park poluostrva Galipolje nekadašnji je naziv zaštićenog područja bojišta u Eceabatu, u pokrajini Čanakale. Obuhvata južni dio poluostrva Galipolje (Gelibolu), na evropskoj strani Dardanela. Prema podacima Uprave historijskog područja o njegovom osnivanju, zaštićeno područje zauzima 33.500 hektara.
Prije putovanja treba razjasniti naziv. Područje je postalo nacionalni park 1973. godine. Taj status prestao je 2014. godine na osnovu Zakona 6546. Njime je osnovana Uprava historijskog područja bitaka kod Čanakalea na Galipolju. Poznati naziv parka zato označava mjesto kojim se danas upravlja kao historijskim područjem.
Pri obilasku bojišta povežite zaljev Anzak (Anzak Koyu), Spomenik šehidima Čanakalea (Çanakkale Şehitler Abidesi), Spomen-groblje 57. puka i Conkbayırı. Ova mjesta povezuju obalu iskrcavanja, položaje vezane za borbe i kasnija mjesta sjećanja. Obratite pažnju na datume: pohod je trajao 1915–1916, dok je nekoliko istaknutih spomenika podignuto decenijama kasnije.
Šta je poluostrvo Galipolje?
Poluostrvo Galipolje dio je evropskog kopna između Saroskog zaljeva na sjeverozapadu i Dardanela na istoku. Taj položaj objašnjava njegovu ulogu u pohodu. Britanija i Francuska nastojale su 1915. godine otvoriti prolaz kroz Dardanele i stići do osmanske prijestolnice Istanbula.
Kada čitate o iskrcavanjima, razlikujte dvije obale. Britanske jedinice iskrcale su se kod rta Heles (Seddülbahir), na južnom kraju poluostrva. Francuske jedinice izvele su diverzijsko iskrcavanje kod Kumkalea, na anadolskoj strani. Jedinice ANZAC-a iskrcale su se oko Arıburnua i na obalu kasnije nazvanu zaljev Anzak.
Po čemu je Galipolje poznato?
Galipolje je poznato po pohodu iz Prvog svjetskog rata, vođenom ovdje 1915–1916. Kopneni pohod počeo je 25. 4. 1915, a završio 9. 1. 1916. povlačenjem savezničkih snaga. Spomenici na poluostrvu čuvaju sjećanje na borbe i poginule.
Conkbayırı povezuje bojište s vojnom ulogom Mustafe Kemala. On je tamo rukovodio napadom 10. 8. 1915. Atatürkov spomenik pobjede na Conkbayırıju podignut je 1993. godine u znak sjećanja na taj napad. Uporedite datum bitke s datumom podizanja spomenika kako biste razlikovali događaj od kasnijeg obilježavanja.
Bojišta Čanakalea i Galipolja iz Prvog svjetskog rata predložena su za UNESCO-ovu Tentativnu listu svjetske baštine 15. 4. 2014. Prijedlog je zaveden pod brojem 5911. Riječ je o prijedlogu na Tentativnoj listi. Tu razliku zadržite kada mjesto opisujete u školskom radu ili putopisu.
Na koju su se plažu pripadnici ANZAC-a iskrcali na Galipolju?
Jedinice ANZAC-a iskrcale su se oko Arıburnua i na obalu kasnije nazvanu zaljev Anzak 25. 4. 1915. To je dio obale koji trebate prepoznati kada opis iskrcavanja povezujete s konkretnim mjestom na poluostrvu. Arıburnu i zaljev Anzak treba posmatrati zajedno u tom objašnjenju.
Istog dana Britanci su se iskrcali kod Helesa, a Francuzi izveli diverzijsko iskrcavanje kod Kumkalea. Ako ova mjesta posmatrate uz zaljev Anzak, cijeli pohod nećete svesti na jednu plažu. Iskrcavanja su obuhvatila i poluostrvo i anadolsku obalu Dardanela.
Kako stići do historijskog područja i organizovati obilazak
Iz Istanbula i Edirnea do historijskog područja možete stići cestom preko Tekirdağa i Gelibolua. Iz grada Čanakalea GESTAŞ navodi trajektne linije za Eceabat i Kilitbahir. Odaberite mjesto dolaska prije nego što rasporedite obilazak bojišta na poluostrvu.
Službena stranica Uprave za posjetioce nudi poveznice na karte memorijalnih mjesta i spomenika, muzeja, tvrđava i baterija te stranih vojnih grobalja. Koristite te kategorije za planiranje rute. Pomoću istih službenih karata možete povezati mjesto iskrcavanja sa spomenikom, a zatim dodati muzej ili bateriju.
Planiranje posjete posmatrajte kao uobičajeno slaganje obaveza u kalendaru. Izložbeni muzej Prezentacijskog centra Čanakkale Destanı zatvoren je utorkom. Zabilježite to prije nego što organizujete putovanje trajektom. Radni dani muzeja mogu oblikovati vašu posjetu jednako neposredno kao odabrani trajektni polazak.
Spomenici i mjesta na bojištu
Spomenik šehidima Čanakalea nalazi se na rtu Eskihisarlık, blizu sela Seddülbahir u Eceabatu. Kamen temeljac položen je 17. 4. 1954, a spomenik je otvoren za posjetioce 21. 8. 1960. Visok je 41 metar i 70 centimetara.
Iza spomenika nalazi se simbolično groblje otvoreno 2007. godine. Portal kulture navodi da su tamo zabilježena imena 59.408 identificiranih poginulih vojnika. Posmatrajte ovaj prostor kao memorijalni krajolik s imenima poginulih. Datum otvaranja i simbolični karakter groblja važni su za razumijevanje onoga što vidite.
Spomen-groblje i spomenik 57. puka nalaze se uz cestu Kabatepe–Conkbayırı. Projektovao ih je Nejat Dinçel, a izgrađeni su 12. 12. 1992. Položaj uz cestu omogućava da ih povežete s posjetom Conkbayırıju. Tamo Atatürkov spomenik pobjede čuva sjećanje na napad od 10. 8. 1915.
Blizu Kilitbahira nalazi se baterija Namazgâh, koja obilasku dodaje artiljerijski položaj. Tokom bitaka kod Čanakalea služila je kao sjedište 4. teškog artiljerijskog puka. Ako je uključite uz spomenike, vaša ruta obuhvatit će i vojni objekat i mjesta podignuta radi sjećanja.
Fotografije Historijskog nacionalnog parka poluostrva Galipolje
Prije pisanja opisa fotografije utvrdite tačnu lokaciju. Zaljev Anzak predstavlja obalu iskrcavanja od 25. 4. 1915. Spomenik šehidima Čanakalea predstavlja kasnije obilježavanje i otvoren je 1960. godine. Oba mjesta pripadaju zbirci fotografija Galipolja, ali imaju različite historijske uloge.
Kod memorijala, spomenik visok 41,70 metara i simbolično groblje iza njega nude zasebne motive. Na Conkbayırıju razlikujte napad iz 1915. godine od spomenika podignutog 1993. godine. Ako fotografišete Spomen-groblje 57. puka, opišite ga kao simbolično groblje, a ne kao prvobitno mjesto ukopa.
Recenzije Historijskog nacionalnog parka poluostrva Galipolje: na šta obratiti pažnju
Kada čitate recenzije, provjerite koji dio historijskog područja opisuju. Službene karte za posjetioce odvajaju memorijalna mjesta, muzeje, tvrđave i baterije te strana vojna groblja. Recenzija muzeja opisuje drugačiju posjetu od prikaza zaljeva Anzak ili Spomenika šehidima.
Datumi su važni i kada upoređujete praktične informacije. Službeni cjenovnik objavljen 13. 9. 2026. navodi pojedinačne cijene muzeja i zajedničku ulaznicu za Kilitbahir i Namazgâh. Koristite taj datirani cjenovnik kada procjenjujete komentare o troškovima ulaska. U plan obilaska unesite i dane kada su pojedini muzeji zatvoreni.
Cijene ulaznica i radno vrijeme muzeja
Prema cjenovniku objavljenom 13. 9. 2026, ulaz u Atatürkovu kuću u Bigalıju, Muzej tvrđave Seddülbahir i Muzej tvrđave Bigalı je besplatan. To se odnosi na ulaz u navedene muzeje. Pri računanju budžeta za posjetu odvojite ih od mjesta na kojima se ulaz naplaćuje.
Puna cijena ulaznice za Muzej tvrđave Kilitbahir iznosi 200 TL. Ulaz u Muzej baterije Namazgâh košta 80 TL. Zajednička ulaznica za oba muzeja košta 250 TL.
Puna cijena ulaznice za Izložbeni muzej Prezentacijskog centra Čanakkale Destanı iznosi 100 TL. Od 14. 9. do 14. 5. radno vrijeme je 09:00–16:45, a utorkom je zatvoren. Cjenovnik za 2026. godinu navodi i da su audiovizuelne sale privremeno zatvorene radi održavanja. U konferencijskoj sali i dalje se prikazuje dokumentarni film, uz cijenu od 50 TL.
Hronologija
- 25. 4. 1915: Iskrcavanjima kod Arıburnua i Helesa počinje kopneni pohod na poluostrvu.
- 10. 8. 1915: Mustafa Kemal rukovodi napadom na Conkbayırıju.
- 9. 1. 1916: Povlačenjem savezničkih snaga završava kopneni pohod.
- 17. 4. 1954: Položen je kamen temeljac Spomenika šehidima Čanakalea.
- 21. 8. 1960: Spomenik je otvoren za posjetioce.
- 25. 5. 1973: Područje je stavljeno pod šumski režim.
- 2. 11. 1973: Područje je proglašeno nacionalnim parkom, prema podacima Uprave o njegovom osnivanju.
- 12. 12. 1992: Izgrađeni su Spomen-groblje i spomenik 57. puka.
- 25. 7. 1994: U požaru je izgorjelo 4.049 hektara vegetacije unutar nacionalnog parka.
- 17. 2. 2000: Datum Zakona 4533, posebnog zakona o historijskom nacionalnom parku.
- 18. 3. 2003: Kod spomenika je ukopana lobanja turskog vojnika vraćena iz Australije.
- 2007: Otvoreno je simbolično groblje iza Spomenika šehidima.
- 15. 4. 2014: Bojišta su predložena za UNESCO-ovu Tentativnu listu svjetske baštine.
- 2014: Zakonom 6546 prestaje status nacionalnog parka i osniva se Uprava historijskog područja.
Detalji koje nećete naći u vodičima
Za arhitektonski konkurs za spomenik vezano je neočekivano ime. Feridun Kip proglašen je pobjednikom 1944. godine. Projekat su pripremili Doğan Erginbaş i İsmail Utkular, ali tada još nisu diplomirali. Kip ga je prijavio u njihovo ime.
Spomen-groblje 57. puka koje posjetioci obilaze je simbolično. Uprava navodi da se stvarno groblje nalazi u dolini Çataldere, južno od Bomba Sırtıja. Ta razlika mijenja način na koji tumačite spomenički prostor: mjesto obilježavanja i prvobitno groblje nalaze se na različitim lokacijama.
Lobanja turskog vojnika vraćena je iz Australije u Tursku 10. 3. 2003. Ukopana je uz službenu ceremoniju 18. 3. 2003. u grob neznanog vojnika kod Spomenika šehidima Čanakalea. Taj ukop dodaje konkretan čin povratka posmrtnih ostataka historiji sjećanja na ovom mjestu.
Baterija Namazgâh sastoji se od 26 natkrivenih položaja. Njena ratna uloga sjedišta 4. teškog artiljerijskog puka povezuje te objekte s tačno određenom vojnom jedinicom. Parlamentarno obrazloženje zakona o parku bilježi još jednu fizičku promjenu krajolika: u požaru 1994. godine izgorjelo je 4.049 hektara vegetacije.
Često postavljana pitanja
Je li područje još uvijek nacionalni park?
Status nacionalnog parka prestao je 2014. godine na osnovu Zakona 6546. Područjem upravlja Uprava historijskog područja bitaka kod Čanakalea na Galipolju.
Gdje su se iskrcali pripadnici ANZAC-a?
Iskrcali su se oko Arıburnua i na obalu kasnije nazvanu zaljev Anzak 25. 4. 1915.
Možete li iz Čanakalea stići na poluostrvo trajektom?
Da. GESTAŞ navodi linije Čanakale–Eceabat i Čanakale–Kilitbahir.
Za koje je muzeje naveden besplatan ulaz?
Cjenovnik iz septembra 2026. godine navodi besplatan ulaz u Atatürkovu kuću u Bigalıju, Muzej tvrđave Seddülbahir i Muzej tvrđave Bigalı.
Izvori
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Čanakalea — Gelibolu canakkale.ktb.gov.tr
- Uprava historijskog područja — Osnivanje canakkaletarihialan.gov.tr
- UNESCO-ov centar za svjetsku baštinu — Područja bitaka kod Čanakalea i Galipolja whc.unesco.org
- Australsko ministarstvo za pitanja ratnih veterana — Iskrcavanje u zaljevu Anzak anzacportal.dva.gov.au
- Wikipedija na turskom jeziku — Historijski nacionalni park poluostrva Galipolje tr.wikipedia.org
- GESTAŞ — Red plovidbe trajekata gdu.com.tr
- Uprava historijskog područja — Posjeta canakkaletarihialan.gov.tr
- Portal kulture — Spomenik šehidima Čanakalea kulturportali.gov.tr
- Enciklopedija bitaka kod Čanakalea — Mithat Atabay, Spomenik šehidima Čanakalea canakkalesavaslariansiklopedisi.com
- Uprava historijskog područja — Karta za djecu canakkaletarihialan.gov.tr
- Velika narodna skupština Turske — Prijedlog zakona o historijskom nacionalnom parku i izvještaji komisija cdn.tbmm.gov.tr
- Uprava historijskog područja — Radno vrijeme muzeja i cjenovnik ulaznica canakkaletarihialan.gov.tr
- Ustavni sud — E.2001/143, K.2004/11 normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr
FAQ
Je li Historijski nacionalni park poluostrva Galipolje još uvijek nacionalni park?
Status nacionalnog parka prestao je 2014. godine na osnovu Zakona 6546. Osnovana je Uprava historijskog područja bitaka kod Čanakalea na Galipolju, koja upravlja ovim historijskim područjem.
Na koju su se plažu pripadnici ANZAC-a iskrcali na Galipolju?
Jedinice ANZAC-a iskrcale su se oko Arıburnua i na obalu kasnije nazvanu zaljev Anzak 25. 4. 1915.
Kako iz Čanakalea stići do galipoljskih bojišta?
GESTAŞ navodi trajektne linije iz Čanakalea za Eceabat i Kilitbahir. Obje povezuju grad s poluostrvom.
U koje je muzeje ulaz besplatan prema cjenovniku iz septembra 2026. godine?
Službeni cjenovnik objavljen 13. 9. 2026. navodi besplatan ulaz u Atatürkovu kuću u Bigalıju, Muzej tvrđave Seddülbahir i Muzej tvrđave Bigalı.
Image: Martyrs’ Memorial in Gallipoli Peninsula Historical National Park.jpg — Gucabdullah, CC BY-SA 4.0
