13 Mayıs 1787’de İngiltere’nin Portsmouth limanından 11 gemi demir aldı ve hedefleri yeryüzünün öbür ucuydu. Gemilerin altısı mahkûm taşıyordu. Yolculuk yaklaşık sekiz ay, tam olarak 252 gün sürdü.
Bu yazıda Birinci Filo’nun neden yola çıktığını, hangi gemilerden oluştuğunu ve mahkûmların güvertelerin altında nasıl yaşadığını okuyacaksınız. Filonun Botany Bay’i neden bırakıp Sydney Cove’a yerleştiğini de öğreneceksiniz. Bir uçak yolculuğunu saatlerle ölçmeye alışkınsanız, 252 günlük bir deniz yolculuğu size ilk bakışta akıl almaz gelebilir.
Birinci Filo nedir?
Birinci Filo, Britanya’nın Avustralya’ya gönderdiği ilk sürgün filosudur. Komutanı Kaptan Arthur Phillip’ti. Filo 13 Mayıs 1787’de Portsmouth’tan ayrıldı ve yaklaşık 750-780 mahkûmu taşıdı. Mahkûm sayısı kesin değildir. Yeni Güney Galler Eyalet Kütüphanesi bu aralığı verir.
Filo, Britanya’nın Avustralya’daki ilk kolonisinin çekirdeğini oluşturdu. Yolculuk Ocak 1788’de, Sydney Cove’daki yerleşimle sona erdi.
Britanya mahkûmları neden Avustralya’ya gönderdi?
Amerikan Bağımsızlık Savaşı’ndan sonra Britanya, mahkûmları Kuzey Amerika’ya gönderme olanağını kaybetti. Avustralya’ya sürgün projesinin başlıca nedenlerinden biri buydu.
Başbakan William Pitt ve bakanları, Ağustos 1786’da yeni sürgün yerleşiminin Botany Bay’de kurulmasını kararlaştırdı.
Tarihçiler kararın gerekçesinde ayrışıyor. Alan Frost, koloninin kuruluşunu Britanya’nın Hint ve Pasifik okyanuslarındaki yayılmasıyla ilişkilendiriyor. Gary L Sturgess ise aşırı dolu hapishanelere çözüm arayışının ötesinde bir amaç için doğrudan kanıt bulunmadığını belirtiyor.
Filoda hangi gemiler vardı?
Filonun 11 gemisi üç gruba ayrılıyordu:
- İki Kraliyet Donanması gemisi: Sirius ve Supply.
- Altı mahkûm nakliye gemisi: Alexander, Charlotte, Friendship, Lady Penrhyn, Prince of Wales ve Scarborough.
- Üç erzak gemisi: Borrowdale, Fishburn ve Golden Grove. Bunlar yeni yerleşimin erzak ve malzemelerini taşıyordu.
Sefer için yeni gemi yapılmadı. Britanya hükümeti iki donanma gemisini görevlendirdi, diğerlerini özel sahiplerinden kiraladı.
Gemilere kimler bindirildi?
Mahkûmların suçları arasında hırsızlık, dolandırıcılık, yalan tanıklık, saldırı ve soygun vardı. Sürgün cezaları yedi yıl, 14 yıl veya ömür boyu olabiliyordu.
Sayılar da net değildir: Yeni Güney Galler Eyalet Kütüphanesi, Birinci Filo ile taşınan mahkûmların sayısını 750-780 aralığında verir.
Gemide yolculuk nasıl geçti?
Mahkûmlar küçük ve kalabalık ahşap gemilerin güverteleri arasında taşındı. Bu bölümler karanlıktı ve yetersiz havalandırılıyordu. Yiyecek ve su karneyle dağıtılıyordu.
İyi havalarda mahkûmlar yıkanmak ve hareket etmek için güverteye çıkarılabiliyordu. Kötü havalarda ise kapakları kilitlenmiş alt bölmelerde kalıyorlardı. Birkaç gün boyunca yağmur yüzünden evden çıkamadığınızı düşünün. Aynı sıkışıklığı, bu kez kilitli kapakların ardında ve karanlıkta yaşadıklarını hayal edin.
Başcerrah John White, Phillip’in istediği temizlik önlemlerini denetledi. Mahkûmlara taze et, sebze ve güvertede temiz hava sağlanması için çalıştı.
Sonuç, dönemin ölçüleriyle dikkat çekiciydi. Avustralya Ulusal Müzesi, Birinci Filo yolculuğunda mahkûmlar arasındaki ölüm oranını yaklaşık yüzde 3 olarak verir. İkinci Filo’da bu oran yaklaşık yüzde 25’ti. Avustralya Ulusal Kütüphanesi ise Birinci Filo’da bütün yolcu ve mürettebat gruplarının toplamında yaklaşık 48 ölüm yaşandığını belirtir.
Filo, Portsmouth’tan sonra Tenerife, Rio de Janeiro ve Ümit Burnu üzerinden ilerledi.
Kısa kronoloji
- Ağustos 1786 Britanya hükümeti, sürgün yerleşimi için Botany Bay’i seçti.
- 13 Mayıs 1787 Arthur Phillip komutasındaki 11 gemi Portsmouth’tan ayrıldı.
- 1787 Filo, Tenerife, Rio de Janeiro ve Ümit Burnu üzerinden ilerledi.
- 18-20 Ocak 1788 Gemiler kademeli olarak Botany Bay’e ulaştı.
- 26 Ocak 1788 Filo Sydney Cove’a yerleşti.
Botany Bay neden bırakıldı, Sydney Cove neden seçildi?
Gemiler Botany Bay’e aynı gün değil, 18-20 Ocak 1788 arasındaki üç günlük sürede ulaştı. Phillip, bölgenin kumlu toprağını ve sınırlı su kaynaklarını yaklaşık 1.400 kişilik yerleşim için yetersiz buldu.
Seçtiği yer Sydney Cove oldu. Burası Botany Bay’in kuzeyindeki Port Jackson içinde yer alır. Sonradan Tank Stream adı verilen bir tatlı su deresi vardı ve kıyıya yakın sular derindi. Kolonide yaşayacak biri için bu iki özellik, su ve gemilerin yanaşması demekti.
Filo 26 Ocak 1788’de Sydney Cove’a yerleşti. Phillip koyun adını Britanya İçişleri Bakanı Lord Sydney’in onuruna verdi.
Koyun bir de Eora halkınca kullanılan adı vardı. Birinci Filo yerleşimcilerinin kayıtlarında bu ad Warrane, War-ran, Warrang ve Wee-rong biçimlerinde yazıldı.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
- Kiralık gemiler: Sefer için yeni gemi yapılmadı. İki donanma gemisi dışındakiler özel sahiplerinden kiralandı.
- 45 santimetrelik yer: Dar çift kişilik ranzalarda mahkûm başına yaklaşık 45 santimetrelik yatma alanı düşüyordu.
- Bayraklarla yönetim: Phillip, 11 gemiyi birlikte yönetmek için bayraklar, ışıklar ve top atışlarıyla işaret veriyordu. Karmaşık emirleri subaylara yazılı olarak gönderiyordu.
- Hazır konak iskeleti: Yükte tarım aletleri ve cerrahi araçların yanında, koloninin ilk hükümet konağı için prefabrik ahşap bir iskelet de vardı.
- Bir günlük kaydı: Lady Penrhyn cerrahı Arthur Bowes Smyth, 1 Aralık 1787 tarihli günlüğüne mahkûm Margarett Brown’ın ayağının sıcak sıvıyla ciddi biçimde yandığını yazdı.
Sık sorulan sorular
Birinci Filo kaç gemiden oluşuyordu?
Filo 11 gemiden oluşuyordu: iki Kraliyet Donanması gemisi, altı mahkûm nakliye gemisi ve üç erzak gemisi. Donanma gemileri Sirius ve Supply idi.
Birinci Filo ile kaç mahkûm taşındı?
Kesin sayı belirsizdir. Yeni Güney Galler Eyalet Kütüphanesi, taşınan mahkûm sayısını 750-780 aralığında verir.
Yolculuk ne kadar sürdü?
İngiltere’den Sydney Cove’a yolculuk yaklaşık sekiz ay, toplam 252 gün sürdü. Filo yolda Tenerife, Rio de Janeiro ve Ümit Burnu’nda durdu.
Filo neden Botany Bay’de kalmadı?
Arthur Phillip, Botany Bay’in kumlu toprağını ve sınırlı su kaynaklarını yaklaşık 1.400 kişilik yerleşim için yetersiz buldu. Filo 26 Ocak 1788’de tatlı su deresi olan Sydney Cove’a yerleşti.
Birinci Filo’da ölüm oranı ne kadardı?
Avustralya Ulusal Müzesi, mahkûmlar arasındaki ölüm oranını yaklaşık yüzde 3 olarak verir. Ulusal Kütüphane ise tüm yolcu ve mürettebat için yaklaşık 48 ölümden söz eder.
Kaynaklar
- The Dictionary of Sydney — First Fleet dictionaryofsydney.org
- State Library of New South Wales — The First Fleet www2.sl.nsw.gov.au
- State Library of New South Wales — First Fleet convicts guides.sl.nsw.gov.au
- Museums of History NSW — Ships mhnsw.au
- National Library of Australia — Convicts research guide library.gov.au
- National Library of Australia — First Fleet library.gov.au
- Australian Department of Home Affairs — The First Fleet immi.homeaffairs.gov.au
- National Museum of Australia — Thomas Watling portrait of John White nma.gov.au
- Wikipedia — First Fleet en.wikipedia.org
- Wikipedia — Sydney Cove en.wikipedia.org
Görsel: The First Fleet entering Port Jackson, January 26, 1788, drawn 1888 A9333001h.jpg — E. Le Bihan, Public domain
