موزه مردمشناسی آنکارا؛ در آن چه میبینید؟
موزه مردمشناسی آنکارا (Ankara Etnografya Müzesi) هنر ترکیه، زندگی سنتی آناتولی (Anadolu) و آرامگاه موقت آتاتورک را در کنار هم جای داده است. پیکر او در 21 نوامبر 1938 به اینجا آورده شد. پیکر تا 10 نوامبر 1953 در موزه ماند و سپس به آنیتکبیر (Anıtkabir) منتقل شد. محل دفن پیشین همچنان بهصورت آرامگاهی نمادین در موزه حفظ شده است.
موزه بر تپه نمازگاه (Namazgâh) در منطقه آلتینداغ (Altındağ) آنکارا (Ankara)، در مسیر اولوس–کیزیلآی (Ulus–Kızılay) قرار دارد. مجموعه‌های آن بازتابی از هنر ترک از دوره سلجوقی به بعد هستند. اشیای مرتبط با پوشاک، فضای داخلی خانه‌ها، زندگی دینی و صنایع دستی نیز در آن نگهداری می‌شوند. شما می‌توانید بازدیدتان را با دیدن یادمان و این مجموعهها پیش ببرید.
در معرفی رسمی موزه، ده تالار نمایش ذکر شده است. نه تالار به نمایشگاه‌های دائمی اختصاص دارند و یک تالار برای نمایشگاه‌های موقت است. اجزای چوبی مساجد، نسخههای خطی، قالی‌ها، ظروف چینی و پوشاک سنتی همگی در همین موزه جای دارند. یادمان آتاتورک نیز لایه تاریخی دیگری به این مجموعه فرهنگ مادی می‌افزاید.
موزه چگونه به آرامگاه موقت آتاتورک تبدیل شد؟
پیکر آتاتورک طی مراسمی در 21 نوامبر 1938 به موزه مردمشناسی آنکارا رسید. بخش آرامگاه در سرسرای ورودی به مدفن موقت او تبدیل شد. این دوره تا 10 نوامبر 1953 ادامه داشت. اگر در آنکارا رد یادمان‌های آتاتورک را دنبال می‌کنید، این تاریخ‌ها پیوند موزه با آنیتکبیر را برای شما روشن می‌کنند.
انتقال پیکر به آنیتکبیر در پانزدهمین سالگرد درگذشت او انجام شد. موزه محل آرامگاه پیشین او را حفظ کرده است. این آرامگاه نمادین کتیبه‌ای از مرمر سفید دارد که سال‌های 1938–1953 روی آن ثبت شده‌اند. شما می‌توانید این تاریخ‌ها را آغاز و پایان فصلی مشخص از تاریخ بنا بدانید.
این تغییر کاربری، خود ساختمان را هم تغییر داد. حیاط داخلی به محل دفن موقت تبدیل شد. حوض مرمری وسط آن را به باغ منتقل کردند و فضای باز بالای حیاط را پوشاندند. به این ترتیب، شکل‌گیری یادمان با چیدمان فیزیکی موزه پیوند خورد.
موزه مردمشناسی آنکارا در 1956، پس از انتقال پیکر آتاتورک، دوباره به روی بازدیدکنندگان باز شد. حفظ آرامگاه باعث شد کاربری پیشین این فضا همچنان دیده شود. موزه پس از بازگشایی نیز به فعالیت خود در زمینه هنر ترکیه و فرهنگ سنتی آناتولی ادامه داد.
معمار موزه مردمشناسی آنکارا چه کسی بود و موزه چه زمانی افتتاح شد؟
موزه به دستور آتاتورک طراحی و ساخته شد. معمار آن عارف حکمت کویون‌اوغلو (Arif Hikmet Koyunoğlu) بود. کارهای مقدماتی در 1924 زیر نظر ترک‌شناس مجار، ی. مساروش (J. Mészáros)، آغاز شد. طبق بروشور موزه که وزارتخانه منتشر کرده، سنگ بنای آن در 25 سپتامبر 1925 گذاشته شد.
چند تاریخ، روند شکل‌گیری موزه را توضیح می‌دهند. حمید زبیر کوشای (Hamit Zübeyir Koşay) در 1 ژوئن 1927 نخستین مدیر موزه شد. تاریخ این انتصاب، تاریخ تأسیس موزه پذیرفته شده است. روایت رسمی موزه، بازدید امانالله خان (Amanullah Han)، پادشاه افغانستان، در 27 مه 1928 را نخستین افتتاح آن می‌داند. پذیرش عموم در 18 ژوئیه 1930 آغاز شد.
در فضای بیرونی، مجسمه برنزی آتاتورک سوار بر اسب بخشی از محوطه موزه است. ساخت آن در 1927 به پیترو کانونیکا (Pietro Canonica)، مجسمه‌ساز ایتالیایی، سفارش داده شد. این مجسمه و بنای کویون‌اوغلو به سال‌های آغازین موزه تعلق دارند؛ پیش از آنکه فضای ورودی به آرامگاه موقت آتاتورک تبدیل شود.
خط زمانی
- 1924: کارهای مقدماتی زیر نظر ی. مساروش، ترک‌شناس مجار، آغاز شد.
- 25 سپتامبر 1925: طبق بروشور وزارتخانه، سنگ بنای موزه گذاشته شد.
- 1 ژوئن 1927: حمید زبیر کوشای به‌عنوان نخستین مدیر منصوب شد. این تاریخ، تاریخ تأسیس موزه پذیرفته شده است.
- 27 مه 1928: امانالله خان از موزه بازدید کرد. روایت رسمی موزه این رویداد را نخستین افتتاح آن می‌داند.
- 18 ژوئیه 1930: موزه به روی عموم باز شد.
- 21 نوامبر 1938: پیکر آتاتورک به موزه رسید و دوره دفن موقت آغاز شد.
- 10 نوامبر 1953: پیکر او به آنیتکبیر منتقل شد.
- 1956: موزه دوباره به روی بازدیدکنندگان باز شد.
مجموعه موزه چه آثاری دارد؟
در تالار آثار چوبی، محراب و منبر مسجد تاشکون‌پاشا (Taşkunpaşa) به نمایش درآمده‌اند. صندوق چوبی مزار اخی شرف‌الدین (Ahi Şerafettin) نیز در همین تالار است. این آثار مشخص به شما کمک می‌کنند در میان مجموعه گسترده هنر ترک، بدانید دنبال چه چیزهایی بگردید. آثار چوبی اینجا شامل اجزایی مرتبط با مساجد و بزرگداشت درگذشتگان است.
تالار نسخههای خطی، قرآن‌های دست‌نویس متعلق به قرن‌های سیزدهم تا نوزدهم میلادی را در خود دارد. اثری فارسی از قرن شانزدهم میلادی به نام «جم تاریخ» (Cem-i Tarih) نیز در آن به نمایش درآمده است. این تاریخ‌ها نشان می‌دهند که مجموعه چندین قرن را در بر می‌گیرد. نسخه فارسی نیز اثری مشخص در کنار قرآن‌های به‌نمایش‌درآمده است.
تالار اشیای تصوف، وسایل درویشان در قرن نوزدهم میلادی را در بر دارد. متکا، نفیر (nefir)، کشکول و سنگ تسلیم از جمله این اشیا هستند. این نمایش‌ها، وسایل زندگی درویشان را در روایت موزه از فرهنگ آناتولی جای می‌دهند. به این ترتیب، مجموعه‌های دینی از اجزای چوبی مساجد و متون دست‌نویس فراتر می‌روند.
مجموعه سلاح شامل کمان، تیر، تپانچه چخماقی، تفنگ، شمشیر و یاتاغان‌های عثمانی است. هم سلاح گرم و هم سلاح سرد در آن دیده میشود. هنگام بررسی این بخش، شما می‌توانید آنچه میبینید را بر پایه همین تنوع انواع سلاح دسته‌بندی کنید.
ظروف چینی ییلدیز متعلق به قرن نوزدهم میلادی در تالار کاشی و چینی به نمایش درآمده‌اند. بخش دیگری به دوره‌ای بسیار قدیمی‌تر تعلق دارد: تالار اشیای فلزی، شیشه‌ای و سفالی، نقاشی‌های دیواری فرسکوی اویغوری از قرن‌های نهم تا یازدهم میلادی را در خود جای داده است. اگر مجموعه را به ترتیب دوره‌های تاریخی دنبال می‌کنید، این نقاشی‌ها را هم در نظر داشته باشید.
موزه همچنین آثار هنر ترک از دوره‌های مختلف را نگهداری می‌کند که بسیم آتالای (Besim Atalay)، نماینده مجلس ملی کبیر ترکیه، اهدا کرده است. کتابخانه‌ای تخصصی نیز به مردمشناسی آناتولی، فرهنگ عامه و تاریخ هنر اختصاص دارد. هم این اهدایی‌ها و هم کتابخانه، در کنار تالارهای نمایش، بخشی از موزه هستند.
منسوجات و پوشاک چه پیوندی با زندگی روزمره دارند؟
مجموعه قالی و گلیم شامل بافته‌هایی از اوشاک (Uşak)، برگاما (Bergama)، کولا (Kula)، میلاس (Milas)، لادیک (Ladik)، کارامان (Karaman)، نیغده (Niğde) و قرشهر (Kırşehir) است. این نام‌ها به مجموعه منسوجات بُعدی منطقه‌ای می‌دهند. شما می‌توانید در کنار تماشای خود بافته‌ها، با این نام‌ها خاستگاه آن‌ها را دنبال کنید.
پوشاک سنتی شامل جوراب‌های زنانه و مردانه منطقه سیواس (Sivas) است. قبقاب‌ها، لباس‌های عروس و مجموعه وسایل اصلاح داماد نیز در مجموعه قرار دارند. جوراب و پاپوش پیوندی مستقیم با یکی از کارهای روزمره، یعنی لباس پوشیدن، دارند. لباس عروس و وسایل اصلاح هم تدارک ازدواج را وارد همین مجموعه آثار مادی می‌کنند.
فضای داخلی خانه‌ها در تالار خانه آنکارا بازتاب یافته است. یکی از آثار آن، بخش تزئینی اصیل مرکز سقف یک عمارت آنکارایی از قرن هفدهم میلادی است. این جزء معماری باقی‌مانده، در کنار پوشاک و منسوجات، فضایی خانگی به مجموعه می‌دهد. همچنین توجه شما را به بخشی از اتاق جلب می‌کند که ممکن است به‌راحتی از چشم بازدیدکنندگان دور بماند.
جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید
برای رسیدن به ورودی اصلی باید از پلکانی با 28 پله بالا بروید. این نکته، همراه با قرار گرفتن موزه بر تپه نمازگاه، جزئی مشخص از مسیر ورود است. مجسمه برنزی آتاتورک سوار بر اسب در بیرون موزه در 1927 سفارش داده شد. این هم یکی دیگر از عناصر سال‌های آغازین موزه است که پیش از ورود می‌توانید ببینید.
وقتی حیاط به آرامگاه موقت آتاتورک تبدیل شد، حوض مرمری آن را به باغ منتقل کردند. فضای باز بالای حیاط را نیز پوشاندند. این تغییرات توضیح می‌دهند که چرا یادمان، هم بخشی از تاریخ معماری بناست و هم بخشی از تاریخ بزرگداشت آتاتورک.
گلیم باردیز که در موزه به نمایش درآمده، برای تقدیم به فرماندهان جبهه قفقاز بافته شده بود. این گلیم یادبود آزادسازی سنجاق‌های قارص (Kars) و باتومی (Batum) از اشغال روسیه بود. هدف از تقدیم آن، به این بافته نقشی تاریخی می‌دهد که فراتر از جایگاهش در مجموعه بافته‌هاست.
بروشور وزارتخانه، تصویر تابلوی خوشنویسی قایق‌مانندی را نشان می‌دهد که در آن بسم‌الله به شکل لک‌لک نوشته شده است. تابلو امضای حسنی (Hüsnü) و تاریخ 1305 هجری قمری را دارد. شکل، نوشته، امضا و تاریخ، چند جزئیات مشخص‌اند که می‌توانید در همین یک اثر بررسی کنید.
موزه کجاست و ساعت بازدید آن چیست؟
نشانی رسمی موزه آنکارا، اپرا (Opera)، محله حاجتتپه (Hacettepe Mahallesi)، کوچه ترکاجاقی (Türkocağı Sokak)، پلاک 4 است. موزه در منطقه آلتینداغ، بر تپه نمازگاه و در مسیر اولوس–کیزیلآی قرار دارد. شما می‌توانید برای مسیریابی تا ساختمان از این نشانی استفاده کنید.
اطلاعات رسمی بازدید که در 25 اکتبر 2026 بررسی شده، ساعت تابستانی را 08:30–19:00 اعلام می‌کند. ساعت زمستانی 09:00–17:30 است. این برنامه‌های فصلی، زمان‌های اعلام‌شده برای برنامه‌ریزی بازدید از یادمان و مجموعهها هستند.
پرسش‌های متداول
آیا آتاتورک هنوز در موزه دفن است؟
خیر. پیکر آتاتورک در 10 نوامبر 1953 به آنیتکبیر منتقل شد. محل آرامگاه پیشین او بهصورت آرامگاهی نمادین باقی مانده است. کتیبه‌ای از مرمر سفید با تاریخ 1938–1953 در آن قرار دارد.
مجموعه‌های اصلی موزه کدام‌اند؟
موزه آثار چوبی، نسخههای خطی، وسایل درویشان، سلاحهای عثمانی، ظروف چینی، قالی، گلیم و پوشاک سنتی را نگهداری می‌کند. اجزای مسجد تاشکون‌پاشا و صندوق چوبی مزار اخی شرف‌الدین از آثار مشخص آن هستند.
چرا چند تاریخ افتتاح برای موزه ذکر میشود؟
انتصاب نخستین مدیر در 1927، تاریخ تأسیس موزه محسوب میشود. بازدید امانالله خان در 1928 نخستین افتتاح آن شناخته میشود. پذیرش عموم در 1930 آغاز شد و موزه در 1956 دوباره باز شد.
منابع
- دانشنامه اسلام TDV — موزه مردمشناسی آنکارا islamansiklopedisi.org.tr
- دانشگاه آنکارا — موزه مردمشناسی آنکارا cagdasmuzebilim.ankara.edu.tr
- اداره کل میراث فرهنگی و موزه‌ها — بروشور انگلیسی موزه muze.gov.tr
- موزه‌های ترکیه — موزه مردمشناسی آنکارا turkishmuseums.com
- وزارت فرهنگ و گردشگری — موزه مردمشناسی آنکارا ktb.gov.tr
- اداره فرهنگ و گردشگری استان آنکارا — موزه مردمشناسی ankara.ktb.gov.tr
- ویکی‌پدیا — موزه مردمشناسی آنکارا tr.wikipedia.org
- ویکی‌پدیا — موزه مردمشناسی آنکارا en.wikipedia.org
FAQ
موزه مردمشناسی آنکارا کجاست؟
موزه بر تپه نمازگاه در منطقه آلتینداغ و در مسیر اولوس–کیزیلآی قرار دارد. نشانی رسمی آن آنکارا، اپرا، محله حاجتتپه، کوچه ترکاجاقی، پلاک 4 است.
آیا آتاتورک هنوز در موزه مردمشناسی آنکارا دفن است؟
خیر. پیکر او از 21 نوامبر 1938 تا زمان انتقال به آنیتکبیر در 10 نوامبر 1953 در این موزه بود. محل آرامگاه پیشین بهصورت آرامگاهی نمادین حفظ شده است.
در مجموعه موزه چه چیزهایی میبینید؟
مجموعهها شامل اجزای چوبی مساجد، نسخههای خطی، وسایل درویشان، سلاحهای عثمانی، ظروف چینی ییلدیز، قالی، گلیم و پوشاک سنتی است.
موزه مردمشناسی آنکارا چه زمانی افتتاح شد؟
بازدید امانالله خان در 27 مه 1928 نخستین افتتاح موزه شناخته میشود. موزه در 18 ژوئیه 1930 به روی عموم باز شد و پس از انتقال پیکر آتاتورک، در 1956 دوباره آغاز به کار کرد.
Image: Ethnography Museum of Ankara.jpg — Bernard Gagnon, CC BY-SA 3.0
