آنیتکابیر (Anıtkabir) مجموعه آرامگاه مصطفی کمال آتاتورک است. این مجموعه در منطقه چانکایا (Çankaya) در آنکارا (Ankara)، بر تپه‌ای به نام آنیت‌تپه (Anıttepe) قرار دارد. نام قدیمی تپه، رصدتپه (Rasattepe) بود. داستان ساخت این بنا، داستان تابوتی هم هست که پانزده سال در انتظار جایگاه نهایی خود ماند.
نگاهی کوتاه به تاریخ آنیتکابیر
پیکر آتاتورک در نوامبر 1938 از استانبول خارج شد. در 10 نوامبر 1953، پانزدهمین سالگرد درگذشت او، پیکرش به آرامگاه دائمی رسید. در این فاصله، محل آرامگاه انتخاب شد، مسابقهای بین‌المللی برگزار شد و اجرای طرح حدود نه سال طول کشید.
معماران امین اونات (Emin Onat) و اورهان آردا (Orhan Arda) طرحی را تهیه کردند که به اجرا درآمد. مساحت مجموعه 750,000 متر مربع است. حدود 120,000 متر مربع آن به بخش یادمانی اختصاص دارد. 630,000 متر مربع دیگر متعلق به پارک صلح است.
سفر پیکر آتاتورک در 1938
مسیر طولانی بود و همه مراحل با نظمی دقیق پیش رفت. در 19 نوامبر 1938، پیکر را از کاخ دولما‌باغچه (Dolmabahçe) به سارای‌بورنو (Sarayburnu) بردند. از آنجا، قایق اژدرافکن ظفر (Zafer) پیکر را به نبردناو یاووز (Yavuz) رساند.
در ازمیت (İzmit)، تابوت به قطار منتقل شد. این قطار در 20 نوامبر 1938 به ایستگاه راه‌آهن آنکارا رسید.
در 21 نوامبر 1938، طی مراسمی دولتی، تابوت را در جایگاهی موقت قرار دادند. این محل، موزه مردم‌شناسی آنکارا بود. تابوت تا آماده‌شدن آرامگاه همان‌جا ماند.
انتخاب محل آرامگاه: رصدتپه
تصمیم در نشست گروه پارلمانی حزب جمهوری‌خواه خلق (Cumhuriyet Halk Partisi، CHP) در 17 ژانویه 1939 گرفته شد. قرار شد آرامگاه بر رصدتپه ساخته شود.
تپه، زمینی خالی نبود. گورتپه‌های فریگی (Frig) در آن قرار داشت؛ تپه‌های تدفینی که «تومولوس» نامیده می‌شوند. پیش از آغاز ساختوساز، این گورتپه‌ها کاوش شدند. یافته‌ها به موزه تمدن‌های آناتولی (Anadolu Medeniyetleri Müzesi) انتقال یافتند.
مسابقه معماری 1941
در 1 مارس 1941، مسابقه طراحی آغاز شد. معماران ترکیه‌ای و خارجی هر دو می‌توانستند شرکت کنند.
در مجموع، 49 طرح از هفت کشور رسید. دو طرح حذف شد و هیئت داوران 47 طرح باقی‌مانده را بررسی کرد. طرح برنده اثر امین اونات و اورهان آردا بود.
ساخت آنیتکابیر، 1944–1953
مراسم آغاز ساخت در 9 اکتبر 1944، ساعت 10.00 برگزار شد. شکری ساراج‌اوغلو (Şükrü Saraçoğlu)، نخست‌وزیر، نخستین ضربه کلنگ را زد.
ساختوساز از 1944 تا 1953 در چهار مرحله ادامه یافت. در 1951، تغییری فنی در طرح ایجاد شد. قرار شد تالار افتخار به‌جای طاق سنگی، سقفی از بتن مسلح داشته باشد. این تغییر مشکلات مربوط به وزن و خطر زلزله را کاهش داد.
سنگ‌ها هم آزمایش شدند. در 25 آوریل 1947، نمونه‌های تراورتن و مرمر در آزمایشگاه‌های دانشگاه فنی استانبول (İstanbul Teknik Üniversitesi) تحت آزمایش‌های جذب آب، فشار و یخ‌زدگی قرار گرفتند. تصور کنید بنّا پیش از نصب کاشی‌های آشپزخانه شما، کیفیت آن‌ها را بررسی کند. اینجا هم منطق همان بود، اما در ابعاد یک بنای یادبود ملی.
معماری: سبک و مصالح
وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، آنیتکابیر را در چارچوب دومین جنبش معماری ملی، در دوره 1940–1950، قرار می‌دهد. این سبک بر تقارن و شکوه یادمانی تأکید دارد.
طبق یک ارزیابی تاریخ معماری که در ویکی‌پدیای انگلیسی نقل شده، اونات و آردا آرامگاه هالیکارناسوس (Halikarnas Mozolesi) را الگوی خود قرار دادند. وجه ارتباط، آرایش ستون‌ها در پیرامون حجم اصلی بناست.
سازه‌ها از بتن مسلح ساخته شده‌اند. سطح بیرونی آن‌ها عمدتاً با تراورتن پوشیده شده است. در بخش‌های داخلی تالار افتخار، مرمرهایی با رنگ‌های مختلف به کار رفته است.
تراورتن سفیدِ مجموعه‌های مجسمه، شیرها و رواق‌های ستون‌دار آرامگاه از کومارلی (Kumarlı)، در شهرستان پینارباشی (Pınarbaşı) استان قیصریه (Kayseri)، تأمین شد.
نمادهایی که هنگام قدم‌زدن می‌توانید بخوانید
راه شیرها. طول این مسیر ورودی 262.20 متر و عرض آن 12.80 متر است. در دو سوی آن، در مجموع 24 مجسمه شیر قرار دارد. حسین اوزکان (Hüseyin Özkan) آن‌ها را با الهام از سبک هنری هیتی (Hitit) ساخته است. در مطالب رسمی، این شیرها نماد قدرت و آرامش توصیف شده‌اند.
میدان مراسم. ابعاد آن 129 در 84.25 متر است. کف میدان با تراورتن رنگی پوشیده شده و 373 ترکیب با نقش فرش دارد.
ده برج. هر برج سقفی هرمی‌شکل دارد. بر فراز هر سقف، یک سرنیزه برنزی قرار گرفته است. این سرنیزه‌ها یادآور چادرهای قدیمی ترکان هستند.
پارک صلح. نهال‌های این پارک از ترکیه و کشورهای خارجی آورده شدند. آن‌ها نماد اندیشه آتاتورک درباره صلح در داخل کشور و در جهان هستند.
سنگ قبر. سنگ قبر نمادین تالار افتخار، یک بلوک یکپارچه مرمر است. آن را از کوه‌های گاوور (Gavur Dağları) در عثمانیه (Osmaniye) آورده‌اند. وزن آن 40 تن است.
خط زمانی
- 19 نوامبر 1938 پیکر از دولما‌باغچه خارج می‌شود و با قایق اژدرافکن ظفر و نبردناو یاووز به‌سوی ازمیت می‌رود.
- 20 نوامبر 1938 قطار حامل پیکر به آنکارا می‌رسد.
- 21 نوامبر 1938 تابوت طی مراسمی دولتی در موزه مردم‌شناسی قرار می‌گیرد.
- 17 ژانویه 1939 رصدتپه به‌عنوان محل آرامگاه انتخاب می‌شود.
- 1 مارس 1941 مسابقه طراحی آغاز می‌شود.
- 9 اکتبر 1944 کلنگ ساخت بنا زده می‌شود.
- 25 آوریل 1947 سنگ‌های ساختمانی در دانشگاه فنی استانبول آزمایش می‌شوند.
- 1951 تغییر طرح سقف تالار افتخار به سقف بتنی تدوین می‌شود.
- 1953 ساختوساز اصلی پایان می‌یابد.
- 10 نوامبر 1953 پیکر آتاتورک به آنیتکابیر منتقل می‌شود.
- 1968 انجمن آنیتکابیر تأسیس می‌شود.
جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید
- پیکری داخل سنگ قبر نیست. آنچه شما در تالار افتخار میبینید، نمادین است. آتاتورک در خاکِ اتاق تدفین هشتضلعی، درست زیر آن، آرمیده است.
- خاک مناطق گوناگون پیرامون قبر قرار دارد. گلدان‌های برنجی دور تابوت مرمری، حاوی خاکی هستند که از همه استان‌های ترکیه، جمهوری آذربایجان (Azerbaycan) و قبرس فرستاده شده است.
- تپه پیشینه‌ای داشت. پیش از گذاشتن نخستین سنگ بنا، گورتپه‌های فریگی کاوش شدند.
- سنگ‌ها در آزمایشگاه بررسی شدند. آزمایش‌های 1947 شامل جذب آب، فشار و یخ‌زدگی بود.
- سقف در مراحل پایانی تغییر کرد. در 1951، بتن مسلح جای طاق سنگی را گرفت.
ساعت بازدید و زمان بسته‌شدن آنیتکابیر
ساعت‌های اعلامشده در تمام روزهای هر بازه یکسان است:
- 1 فوریه تا 14 مه: 09.00–16.30
- 15 مه تا 31 اکتبر: 09.00–17.00
- 1 نوامبر تا 31 ژانویه: 09.00–16.00
پس زمان بسته‌شدن به تاریخ بازدید شما بستگی دارد. طوری برنامه‌ریزی کنید که خیلی زودتر از آن برسید؛ چون راه شیرها به‌تنهایی بیش از 262 متر طول دارد.
تعویض نگهبانان تشریفات
هفت نگهبان تشریفات هم‌زمان در حال انجام وظیفه‌اند. طبق گزارش خبرگزاری آناتولی در 9 نوامبر 2023، نگهبانان در نوبت‌های یک‌ساعته تعویض می‌شوند. کمی زودتر برسید و مراسم تحویل پست را تماشا کنید.
آنیتکابیر کجاست و چطور به آنجا بروید؟
آنیتکابیر در منطقه چانکایای آنکارا، بر آنیت‌تپه قرار دارد. مختصات آن 39.92500° شمالی و 32.83694° شرقی است. شما می‌توانید این مختصات را در هر برنامه نقشه وارد کنید.
برای دسترسی با مترو، خط آنکارای (ANKARAY) به این محدوده خدمات می‌دهد. اداره کل EGO در اطلاعیهای به تاریخ 17 آوریل 2021، نام ایستگاه آنادولو (Anadolu) را به آنادولو/آنیتکابیر (Anadolu/Anıtkabir) تغییر داد.
انجمن آنیتکابیر
انجمن آنیتکابیر (Anıtkabir Derneği) در 1968 تأسیس شد. جودت سونای (Cevdet Sunay)، رئیس‌جمهور، شکل‌گیری آن را هدایت کرد. هدف انجمن، کمک به تأمین نیازهای فرماندهی آنیتکابیر است که بودجه دولتی کفاف آن‌ها را نمی‌دهد.
پرسش‌های متداول
آنیتکابیر چه زمانی ساخته شد؟
کلنگ ساخت بنا در 9 اکتبر 1944 زده شد. ساختوساز در چهار مرحله تا 1953 ادامه یافت و حدود نه سال طول کشید. پیکر در 10 نوامبر 1953 منتقل شد.
چه کسانی آن را طراحی کردند؟
امین اونات و اورهان آردا. طرح آن‌ها از مسابقه 1941 بیرون آمد که 49 طرح از هفت کشور به آن رسید.
آیا آتاتورک داخل سنگ قبری است که میبینید؟
خیر. این سنگ قبر نمادین است. او در اتاق هشتضلعی زیر آن دفن شده است.
ساعت بازدید چیست؟
همان‌طور که در بالا آمده، بازدید از 09.00 شروع می‌شود و بسته به فصل در 16.00، 16.30 یا 17.00 پایان می‌یابد.
چطور با مترو به آنجا بروید؟
با خط آنکارای به ایستگاه آنادولو/آنیتکابیر بروید.
منابع
- ویکی‌پدیای ترکی — آنیتکابیر tr.wikipedia.org
- ویکی‌پدیای انگلیسی — آنیتکابیر en.wikipedia.org
- وزارت فرهنگ و گردشگری — آنیتکابیر dosim.ktb.gov.tr
- فرماندهی آنیتکابیر — مسابقه طراحی anitkabir.tsk.tr
- فرماندهی آنیتکابیر — مراحل ساخت anitkabir.tsk.tr
- فرماندهی آنیتکابیر — ویژگی‌های معماری anitkabir.tsk.tr
- فرماندهی آنیتکابیر — درباره بخش یادمانی anitkabir.tsk.tr
- فرماندهی آنیتکابیر — پارک صلح anitkabir.tsk.tr
- فرماندهی آنیتکابیر — ساعت بازدید anitkabir.tsk.tr
- وزارت دفاع ملی — درگذشت آتاتورک ata.msb.gov.tr
- خبرگزاری آناتولی — آلبوم «وداع با آتا»ی بنیاد تاریخ ترک aa.com.tr
- خبرگزاری آناتولی — سربازان ویژه آنیتکابیر: نگهبانان احترام aa.com.tr
- اداره کل EGO — ایستگاه آنادولو/آنیتکابیر ego.gov.tr
- انجمن آنیتکابیر — تاریخچه anitkabir.com.tr
Image: Ataturk’s Mausoleum (6225341313).jpg — William Neuheisel from DC, US, CC BY 2.0
