سرنوشت سفر اکتشافی گمشده فرانکلین؛ شواهد چه می‌گویند؟

سفر اکتشافی گمشده فرانکلین پس از آن به پایان رسید که اچ‌ام‌اس اربوس (HMS Erebus) و اچ‌ام‌اس ترور (HMS Terror) در سپتامبر 1846 در یخ‌های قطب شمال گرفتار شدند. فرانکلین در ژوئن 1847 درگذشت. هیچ‌یک از 105 مردی که در آوریل 1848 کشتی‌ها را ترک کردند، زنده نماندند. بقایای کشتی‌ها، روایت‌های اینوئیت (İnuit) و بقایای انسانی، شواهدی از عقب‌نشینی، بیماری و آدم‌خواری در مورد برخی اجساد به دست می‌دهند.

یک جسد یخ‌زده، استخوانی با آثار بریدگی یا کشوی بسته یک کشتی چقدر می‌تواند به شما اطلاعات بدهد؟ دامنه شواهد از سه گور در جزیره بیچی (Beechey Adası) تا شناسایی‌های ژنتیکی اعلام‌شده در مه 2026 گسترده است. اگر شما این کشف‌ها را جداگانه دنبال کنید، می‌بینید کدام یافته‌ها رویدادها را اثبات می‌کنند و کدام به تفسیر محتاطانه‌تری نیاز دارند.

چه بر سر سفر اکتشافی گمشده فرانکلین آمد؟

جان فرانکلین (John Franklin) در 19 مه 1845 با اربوس و ترور از گرین‌هایت (Greenhithe) در انگلستان (İngiltere) حرکت کرد. هدف گروه، عبور از گذرگاه شمال غربی (Kuzeybatı Geçidi) بود. آن‌ها به دنبال مسیر دریایی‌ای در شمال آمریکای شمالی (Kuzey Amerika) بودند که اقیانوس اطلس (Atlas Okyanusu) را به اقیانوس آرام (Büyük Okyanus) وصل کند.

شمار نهایی اعضای گروه به 129 افسر و ملوان می‌رسید. هر دو کشتی برای سفری تا سه سال آذوقه داشتند. درست مثل آماده کردن غذا برای سفری طولانی، این تدارک هم به مدت سفر وابسته بود. در این سفر، کشتی‌ها در سپتامبر 1846 گرفتار شدند و تا زمان ترکشان در آوریل 1848 در یخ ماندند.

هر دو شناور تجهیزاتی داشتند که قرار بود به عبورشان از گذرگاه کمک کند. دماغه آن‌ها با ورق آهن تقویت شده بود. موتور بخار و یک پروانه برای هر کشتی نصب شده بود که می‌توانست سرعتی حدود چهار گره دریایی فراهم کند. این تدارکات مانع گرفتار شدنشان در نزدیکی جزیره کینگ ویلیام (Kral William Adası) نشد.

گزارش مکتوب باقی‌مانده، تلفات پیش از عقب‌نشینی را ثبت کرده است. تا 22 آوریل 1848، تعداد 24 نفر، از جمله فرانکلین، جان باخته بودند. فرانسیس کروزیر (Francis Crozier) و جیمز فیتزجیمز (James Fitzjames) یادداشتی را امضا کردند که می‌گفت 105 نفر باقی‌مانده قصد دارند در 26 آوریل به سوی رود بک (Back Nehri) حرکت کنند.

نقشه سفر اکتشافی فرانکلین: رویدادها کجا رخ دادند؟

برای دنبال کردن مسیر سفر روی نقشه، شما باید جزیره بیچی را از جزیره کینگ ویلیام جدا بدانید. گروه نخستین زمستان خود، یعنی 1845–1846، را در جزیره بیچی گذراند. جان تورینگتون (John Torrington)، جان هارتنل (John Hartnell) و ویلیام برین (William Braine) در آنجا درگذشتند و دفن شدند.

مکان مهم بعدی، تنگه ویکتوریا (Victoria Boğazı) در نزدیکی جزیره کینگ ویلیام است؛ جایی که اکنون بخشی از نوناووت (Nunavut) به شمار می‌رود. اربوس و ترور در سپتامبر 1846 در آنجا گرفتار شدند. بازماندگان بعداً در امتداد ساحل غربی جزیره حرکت کردند. آن‌ها قایق‌ها را روی سورتمه می‌کشیدند و به سوی مسیر موردنظرشان برای رسیدن به سرزمین اصلی کانادا (Kanada) پیش می‌رفتند.

محل کشف بقایای کشتی‌ها دو نقطه دیگر به این نقشه اضافه می‌کند. اربوس حدود 80 کیلومتر جنوب جزیره کینگ ویلیام پیدا شد. ترور در خلیج ترور (Terror Körfezi)، در جنوب غربی جزیره، پیدا شد. وقتی شما حرکت‌های پایانی گروه را بررسی می‌کنید، باید این مکان‌ها را در کنار مسیر ثبت‌شده عقب‌نشینی و بقایای انسانی در نظر بگیرید.

خط زمانی

• 19 مه 1845: اربوس و ترور به فرماندهی فرانکلین از گرین‌هایت حرکت کردند.
• زمستان 1845–1846: گروه زمستان را در جزیره بیچی گذراند؛ سه ملوان در آنجا جان باختند.
• سپتامبر 1846: هر دو کشتی در نزدیکی جزیره کینگ ویلیام گرفتار شدند.
• 11 ژوئن 1847: بنا بر یادداشت ویکتوری پوینت (Victory Point)، فرانکلین درگذشت.
• 22 آوریل 1848: تعداد 105 نفر باقی‌مانده کشتی‌ها را ترک کردند.
• 25 آوریل 1848: کروزیر و فیتزجیمز اطلاعات تلفات و برنامه حرکت پیاده را به یادداشت افزودند.
• مه 1859: ویلیام هابسون (William Hobson) یادداشت ویکتوری پوینت را پیدا کرد.
• 1984 و 1986: اجساد یخ‌زده جزیره بیچی کالبدشکافی شدند.
• 1997: پژوهشی آثار بریدگی را به‌عنوان شواهدی در تأیید آدم‌خواری گزارش کرد.
• سپتامبر 2014: اربوس پیدا شد.
• سپتامبر 2016: ترور پیدا شد.
• 2018: پژوهش‌ها از نقش تعیین‌کننده سرب در تلفات پشتیبانی نکردند.
• 2019: وسایل نقلیه هدایت‌پذیر از راه دور، فضای داخلی ترور را تصویربرداری کردند.
• 2024: پژوهش ژنتیکی، بقایای جیمز فیتزجیمز را شناسایی کرد.
• 6 مه 2026: چهار شناسایی دیگر با دی‌ان‌ای اعلام شد.

اجساد و مومیایی‌های سفر اکتشافی فرانکلین

اجساد یخ‌زده جزیره بیچی متعلق به تورینگتون، هارتنل و برین هستند. این مردان در نخستین زمستان جان باختند. بنابراین بقایای آن‌ها از مرحله‌ای پیش از ترک کشتی‌ها و عقب‌نشینی در امتداد جزیره کینگ ویلیام به ما اطلاعات می‌دهد.

کالبدشکافی‌ها در سال‌های 1984 و 1986، تجمع سرب و یافته‌های مرتبط با سل را آشکار کردند. وقتی شما با توصیف این اجساد به‌عنوان «مومیایی‌های» سفر روبه‌رو می‌شوید، تاریخ مرگشان را در نظر داشته باشید. مرگ آن‌ها در 1845–1846، پیش از مرگ فرانکلین در ژوئن 1847 و عقب‌نشینی در آوریل 1848 رخ داد.

مجموعه دیگری از بقایا از محوطه‌ای به دست آمد که در سال 1992 در جزیره کینگ ویلیام کشف شد. پژوهشی که در سال 1997 منتشر شد، حدود 400 استخوان و قطعه استخوان انسانی را توصیف کرد. این بقایا متعلق به دست‌کم 11 نفر بودند. حدود یک‌چهارم بقایا آثار بریدگی داشتند.

پژوهشگران این آثار را شواهد فیزیکی در تأیید روایت‌های اینوئیت از آدم‌خواری دانستند؛ روایت‌هایی که در قرن نوزدهم ثبت شده بودند. این یافته به نحوه برخورد با برخی اجساد مربوط است. از آن نمی‌توان نتیجه گرفت که همه اعضای گروه سرنوشت یکسانی داشته‌اند.

دی‌ان‌ای و آثار بریدگی چه چیزی را نشان می‌دهند؟

در سال 2024، پژوهشگران جیمز فیتزجیمز را با شواهد ژنتیکی شناسایی کردند. آن‌ها الگوی کروموزوم Y در یک دندان پیداشده در جزیره کینگ ویلیام را با نمونه یکی از بستگان زنده او مقایسه کردند. این شناسایی، بقایای انسانی را به یکی از افسرانی پیوند داد که یادداشت عقب‌نشینی را امضا کرده بودند.

آثار بریدگی با ابزار فلزی روی فک پایینی منتسب به فیتزجیمز، شواهدی از آدم‌خواری روی جسد او تفسیر شدند. شناسایی هویت و آثار بریدگی به دو پرسش متفاوت پاسخ می‌دهند: دی‌ان‌ای مشخص می‌کند بقایای بررسی‌شده متعلق به چه کسی بوده‌اند. بریدگی‌ها درباره نحوه برخورد با آن بقایا اطلاعات می‌دهند.

در 6 مه 2026، نتایج دی‌ان‌ای هویت هری پگلار (Harry Peglar)، ویلیام اورن (William Orren)، دیوید یانگ (David Young) و جان بریجنز (John Bridgens) را مشخص کرد. با این یافته‌ها، شمار اعضای گروه که از طریق دی‌ان‌ای شناسایی شده بودند به شش نفر رسید. دانشگاه واترلو (Waterloo Üniversitesi) گزارش داد که روی بقایای این چهار ملوان تازه‌شناسایی‌شده، هیچ شاهدی از آدم‌خواری وجود ندارد.

آیا مسمومیت با سرب علت مرگ‌ها بود؟

در بقایای اعضای گروه سرب وجود داشت. اما قرار گرفتن در معرض سرب، به‌تنهایی مسمومیت مرگبار را اثبات نمی‌کند. پژوهشی که در سال 2018 منتشر شد، استخوان‌ها و دندان‌ها را بررسی کرد. نتایج آن از این نتیجه‌گیری که سرب نقشی تعیین‌کننده در تلفات داشته است، پشتیبانی نکرد.

پژوهش منتشرشده در PLOS ONE، در برخی بافت‌هایی که نزدیک به زمان مرگ شکل گرفته بودند، سرب یافت. این یافته تأیید کرد که افراد در طول سفر در معرض سرب قرار گرفته بودند. پژوهشگران آن را مدرک کافی برای این ادعا ندانستند که مسمومیت با سرب جان این مردان را گرفته است.

ناخن دست هارتنل هم بخشی از توضیح پیشنهادی دیگری شد که کمبود روی و بیماری را مطرح می‌کرد. ارزیابی سال 2018 به این پرسش اشاره کرد که آیا یک ناخن به‌تنهایی می‌تواند آن کمبود را به‌قدر کافی نشان دهد. هر دو بحث نشان می‌دهند چرا یافتن یک ماده یا مطرح کردن یک کمبود، به تفسیر دقیق نیاز دارد.

کشف کشتی‌های سفر اکتشافی فرانکلین: چه چیزهایی زیر آب باقی مانده بود؟

گروهی به سرپرستی سازمان پارک‌های کانادا (Parks Canada) در سپتامبر 2014 اربوس را پیدا کرد. ترور در سپتامبر 2016 پیدا شد و سازمان پارک‌های کانادا هویت آن را تأیید کرد. این سازمان به‌صراحت نقش بنیادی دانش اینوئیت‌های جامعه گجوا هیون (Gjoa Haven) را در این کشف‌ها به رسمیت شناخت.

بقایای کشتی‌ها شواهد مادی زندگی در کشتی‌های این سفر را حفظ کرده‌اند. در بررسی ترور در سال 2019، وسایل نقلیه هدایت‌پذیر از راه دور طی هفت نوبت غوص، 20 کابین یا بخش را بررسی کردند. بیش از 90 درصد عرشه پایینی تصویربرداری شد.

این تصاویر، کابین ناخدا را هم نشان می‌دادند. یک میز، کمدهای نقشه با کشوهای بسته، یک سه‌پایه و دو دماسنج هنوز در جای خود بودند. این اشیا در کنار گزارش مکتوب ترک کشتی‌ها و بقایای پیداشده در خشکی، شواهدی از فضای داخلی کشتی فراهم می‌کنند.

جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید

خاطره سمی کوگویک (Sammy Kogvik) به هدایت جست‌وجو برای یافتن ترور کمک کرد. او گفت حدود شش سال پیش‌تر، تکه چوب بزرگی را دیده بود که از یخ بیرون زده بود. روایت او باعث شد کشتی پژوهشی مارتین برگمن (Martin Bergmann) در 3 سپتامبر 2016 در خلیج ترور جست‌وجوی سوناری انجام دهد.

در محل بقایای اربوس، نخستین بررسی‌های غواصی دست‌کم شش لنگر را شناسایی کردند. در ترور، اتاق‌خواب ناخدا تنها بخش عرشه پایینی بود که در بررسی سال 2019 امکان دسترسی به آن وجود نداشت. این اتاق پشت تنها در بسته آن عرشه قرار داشت.

جسدی که در سال 2026 هری پگلار شناسایی شد، در سال 1859 همراه با اسنادی پیدا شده بود که «اسناد پگلار» (Peglar Papers) نام دارند. این اسناد شامل یک گواهی ملوانی و شعرهایی بودند. آن‌ها شناسایی ژنتیکی متأخر را به وسایل شخصی‌ای پیوند می‌دهند که بسیار پیش‌تر همراه یک جسد پیدا شده بودند.

کتاب سفر اکتشافی گمشده فرانکلین و پاسخ پرسش‌های درک مطلب

کتاب رازگشایی از معمای فرانکلین: شهادت اینوئیت‌ها (Unravelling the Franklin Mystery: Inuit Testimony) نوشته دیوید سی. وودمن (David C. Woodman) نخستین بار در سال 1991 منتشر شد. این کتاب سرنوشت گروه را از طریق روایت‌های شفاهی اینوئیت بازسازی می‌کند. موضوع آن مستقیماً با دانشی ارتباط دارد که سازمان پارک‌های کانادا نقش آن را در کشف کشتی‌ها به رسمیت شناخت.

برای پاسخ دادن به پرسش‌های درک مطلب همراه با توضیح، شواهد را بر اساس چیزی که اثبات می‌کنند از هم جدا کنید. یادداشت ویکتوری پوینت، مرگ‌ها و برنامه حرکت را ثبت می‌کند. ویلیام هابسون آن را در مه 1859 در یک توده سنگ‌چین در ساحل شمال غربی جزیره کینگ ویلیام پیدا کرد. آثار بریدگی به نحوه برخورد با بقایا مربوط‌اند. مقایسه‌های ژنتیکی نیز هویت افراد مشخص را تعیین می‌کنند.

پرسش‌های متداول

آیا کسی از سفر اکتشافی گمشده فرانکلین زنده ماند؟

خیر. تا 22 آوریل 1848، تعداد 24 نفر جان باخته بودند. هیچ‌یک از 105 نفر باقی‌مانده که کشتی‌ها را ترک کردند، زنده نماندند.

آیا هر دو کشتی پیدا شده‌اند؟

بله. اربوس در سپتامبر 2014، حدود 80 کیلومتر جنوب جزیره کینگ ویلیام کشف شد. ترور در سپتامبر 2016 در خلیج ترور کشف شد.

آیا مسمومیت با سرب باعث این فاجعه شد؟

اعضای گروه در معرض سرب قرار گرفته بودند، اما پژوهش سال 2018 از نقش تعیین‌کننده سرب در تلفات این سفر اکتشافی پشتیبانی نکرد.

آیا شواهدی از آدم‌خواری وجود داشت؟

بله. آثار بریدگی، شواهدی در تأیید آدم‌خواری در مورد برخی اجساد، از جمله جسد فیتزجیمز، هستند. روی بقایای چهار ملوانی که در سال 2026 شناسایی شدند، چنین شواهدی گزارش نشد.

منابع

1. Parks Canada — تاریخ سفر اکتشافی فرانکلین در 1845 canada.ca
2. Parks Canada — پرونده محوطه تاریخی ملی pc.gc.ca
3. موزه تاریخ کانادا — یادبود سفر اکتشافی فرانکلین historymuseum.ca
4. ویکی‌پدیای انگلیسی — سفر اکتشافی گمشده فرانکلین en.wikipedia.org
5. Arctic — آخرین روزهای سفر اکتشافی فرانکلین cjc-rcc.ucalgary.ca
6. دانشگاه ساسکاچوان — یافته‌های تازه درباره سرنوشت سفر اکتشافی فرانکلین news.usask.ca
7. PLOS ONE — مواجهه با سرب در سفر اکتشافی فرانکلین journals.plos.org
8. Parks Canada — کشف‌ها parks.canada.ca
9. Parks Canada — تأیید کشف اچ‌ام‌اس ترور canada.ca
10. Parks Canada — یافتن اچ‌ام‌اس ترور parcs.canada.ca
11. Parks Canada — یافتن اچ‌ام‌اس اربوس parks.canada.ca
12. Parks Canada — تصاویر چشمگیر اچ‌ام‌اس ترور canada.ca
13. Journal of Archaeological Science: Reports — شناسایی یک افسر ارشد sciencedirect.com
14. دانشگاه واترلو — خبرنامه روزانه، 2 اکتبر 2024 uwaterloo.ca
15. دانشگاه واترلو — تطبیق‌های دی‌ان‌ای هویت چهار ملوان دیگر را مشخص کردند uwaterloo.ca
16. توزیع انتشارات دانشگاه تورنتو — رازگشایی از معمای فرانکلین utpdistribution.com

FAQ

Image: Franklin's-Lost-Expedition.png — Hans van der Maarel, CC BY-SA 4.0