Peru’nun Jauranga alanında, aynı seramik kaba gömülen iki bebek aynı anneden doğmamıştı. JA13A kodlu bebeğin iskeletinde siklopi belirtileri, antik DNA’sında ise trizomi 13 saptandı. Siz bu buluntuyla, doğumsal bir farklılığın genetik izlerini ve Nazca gömme uygulamasındaki yerini öğrenebilirsiniz. Araştırma özeti
Kabın dibindeki JA13A ile üzerine yerleştirilen diğer bebeğin birlikteliği, gömülme nedenlerine ilişkin sorular doğuruyor. Jauranga’daki ilgili Nazca mezarları için verilen MS 325–440 aralığı, yaklaşık 1.600 yıllık tarihlendirmeyi açıklıyor. İskelet, antik DNA ve mezarın düzeni, bu sorulara farklı açılardan yaklaşmayı sağlıyor. Ancient Herald
Peru’daki yaklaşık 1600 yıllık bebek mezarı nerede bulundu?
İncelenen mezar, Peru’nun güneyindeki Palpa Vadisi’nde bulunan Jauranga arkeolojik alanında yer alıyor. Haberlerdeki yaklaşık yaş ifadesi, buradaki ilgili Nazca mezarlarının MS 325–440 tarihlendirmesine dayanıyor. Dolayısıyla 1.600 yıl ifadesini okurken, kesin bir ölüm yılı düşünmemelisiniz. Verilen tarih aralığı, buluntuyu Nazca döneminin içine yerleştiren kronolojik çerçeveyi sunuyor. Ancient Herald
Nazca ya da Nasca kültürü, yaklaşık MÖ 100–MS 800 arasında gelişti. Yerleşim alanları, Peru’nun kurak güney kıyısındaki Río Grande de Nazca havzasını kapsıyordu. Ica Vadisi de bu kültürün geliştiği bölgeler arasında yer alıyordu. Jauranga buluntusunu, bu geniş coğrafi ve tarihsel çerçeve içinde değerlendirmek gerekiyor. Nazca culture
Nazca kültürünün tanınan üretimleri arasında çok renkli seramikler, dokumalar ve jeoglifler bulunuyor. Jeoglifler çöl yüzeyine yapılırken, Jauranga’daki seramik kap bir mezarın parçasını oluşturuyordu. Siz Nazca adını çöldeki çizgilerle ilişkilendiriyorsanız, bu buluntu farklı bir pencere açıyor. Burada incelenen konu, çocukların nasıl gömüldüğü ve kalıntılarının hangi bilgileri koruduğu. Nazca culture, araştırma özeti
JA13A’nın iskeletinde ne görüldü?
Araştırmacılar, ortak seramik kap içindeki bebekleri JA13A ve JA13B kodlarıyla inceledi. JA13A’nın yüzünün ortasında bulunan tek göz çukuru, incelemenin temel bulgularından biriydi. Ekip, diğer iskelet özellikleriyle birlikte bu görünümü siklopinin tanısal belirtileri olarak değerlendirdi. Siklopi, araştırmada doğumsal bir gelişim bozukluğu olarak ele alındı. Araştırma özeti
JA13B’nin iskeletinde ise JA13A’daki doğumsal farklılıklara benzer değişiklikler saptanmadı. Böylece aynı kaptaki iki bebeğin iskelet bulguları birbirinden ayrıldı. Araştırmanın anlattığı siklopi belirtileri, ortak mezardaki JA13A kodlu bebeğe aitti. İki bebeğin birlikte gömülmesi, aynı iskelet özelliklerini taşıdıkları anlamına gelmiyordu.
Bulgular, Elsa Tomasto-Cagigao ve çalışma arkadaşlarının PNAS araştırmasında bir araya getirildi. Çalışma, 9 Kasım 2026 tarihinde çevrimiçi olarak yayımlandı. Ekipte Markus Reindel, Johny Isla Cuadrado ve Mellisa Lund Valle bulunuyordu. Kalina Kassadjikova, Kelly Harkins ve Lars Fehren-Schmitz de araştırmanın yazarları arasındaydı. Araştırmanın künyesi ve özeti
Antik DNA, trizomi 13 hakkında ne gösterdi?
JA13A’nın antik DNA incelemesinde, 13. kromozomun fazladan bir kopyası saptandı. Araştırmacılar bu bulgu üzerinden, söz konusu bebekte trizomi 13 bulunduğunu belirledi. Böylece iskelette gözlenen doğumsal farklılıkların yanına, kromozomlarla ilgili bir sonuç eklendi. Çalışma, aynı bireyin hem iskeletini hem genetik bulgularını birlikte değerlendirdi. Araştırma özeti
Makalenin özeti, trizomi 13’ü JA13A’daki siklopinin olası nedeni olarak tanımlıyor. Burada trizomi 13’ün saptanmasıyla, siklopinin nedenine ilişkin değerlendirmeyi ayrı okumak gerekiyor. İlki genetik incelemenin sonucu, ikincisi ise bulgular arasında kurulan olası nedensel bağlantı. Siz araştırmayı anlatırken bu ayrımı koruyarak, sonucun kesinlik düzeyini doğru aktarabilirsiniz.
Genetik inceleme, JA13A’da dişi kromozomal cinsiyetle uyumlu iki X kromozomu bulunduğunu da gösterdi. Live Science haberinde aktarılan bu sonuç, bebeğe ilişkin başka bir biyolojik bilgiydi. İki X kromozomuyla ilgili sonuç, 13. kromozomdaki fazladan kopyadan ayrı bir bulgudur. Haberi okurken bu iki genetik sonucu birbirine karıştırmamak gerekiyor. Live Science
Antik DNA’nın sağladığı diğer sonuç, JA13A ile JA13B’nin annelerine ilişkin oldu. İnceleme, ortak seramik kaba gömülen bebeklerin aynı anneden doğmadığını gösterdi. Dolayısıyla çalışma, yalnızca JA13A’daki doğumsal farklılığın genetik açıklamasını araştırmakla sınırlı kalmadı. Ortak mezardaki iki bireyin birlikteliğini değerlendirirken kullanılabilecek bir bilgi daha sağladı. Araştırma özeti
İki bebeğin aynı kaba gömülmesi ne anlatıyor?
Araştırmanın özetine göre, Nazca çocuklarının seramik kaplara gömülmesi iyi belgelenmiş bir cenaze uygulamasıydı. Bu nedenle JA13A’nın seramik kap içinde bulunması, bilinen gömme geleneğiyle birlikte değerlendiriliyor. Mezarın yorumlanmasında dikkat çeken nokta, aynı kapta iki bebeğin bulunmasıydı. Antik DNA’nın farklı anneleri göstermesi, bu birlikteliğe ilişkin soruyu daha belirgin kıldı. Araştırma özeti
Gündelik hayatta bir aile fotoğrafındaki yan yana duruşu düşünmeniz, bu ayrımı anlamayı kolaylaştırabilir. JA13A ile JA13B’nin yan yana değerlendirilmesinde de fiziksel birliktelik ve biyolojik bağlantı ayrı sorulardır. Siz aynı kapta bulunmalarından hareketle, aynı anneden doğdukları sonucuna ulaşamazsınız. Bu örnekte genetik inceleme, tam da aynı anneye ilişkin varsayımı dışlıyor.
İki bebeğin tek kaba gömülmesi, Live Science aktarımında Nazca bağlamında alışılmadık olarak değerlendirildi. Ancak araştırmacılar bunu, siklopili bebeğe özel muamele yapıldığının kanıtı saymadı. Kabın ortak kullanılmasıyla, doğumsal farklılık nedeniyle seçilmiş bir uygulama arasında doğrudan eşitlik kurulmadı. Gömünün anlamı değerlendirilirken, mezarlığın niteliği ve mezar hediyeleri de dikkate alındı. Live Science
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Siklopi belirtileri bulunan JA13A, ortak seramik kabın dibine yerleştirilmişti. Diğer kız bebek ise bu bebeğin üzerine konulmuş durumdaydı. Elsa Tomasto-Cagigao, konumlarına rağmen tek bir gömme işlemiyle defnedilmiş göründüklerini belirtti. Dolayısıyla kap içindeki üst üste konum, onun değerlendirmesinde ayrı gömme işlemlerini gerektirmiyordu. Ancient Herald
Bebeklerin ortak mezarı, olağan bir mezarlık içinde bulunuyor ve özel mezar hediyeleri içermiyordu. Live Science haberindeki bu ayrıntılar, sıra dışı iskelet bulgusuna toplumsal bağlam sağlıyor. JA13A’nın doğumsal farklılığı değerlendirilirken, mezarın çevresinden koparılmaması gerektiğini gösteriyor. Araştırmacıların özel muamele konusunda temkinli davranması da bu bağlamla birlikte okunmalı. Live Science
Jauranga’nın geçmişi, yalnızca bu ortak Nazca bebek mezarından oluşmuyor. Reindel ve Isla’nın 2013 tarihli değerlendirmesinde, 49 Paracas mezar bağlamı kaydedildi. Aynı çalışmada, eski tabakalara açılmış 31 Nazca gömüsü de bildirildi. Bu sayılar alanın farklı dönemlerdeki kullanımını anlatıyor; ortak kaptaki bebeklerin sayısını belirtmiyor. Boletín de Arqueología PUCP
Araştırmacılar, üç metreyi aşan tabakalaşmada üst üste yapılmış kerpiç duvarlı Paracas yerleşim kalıntıları bildirdi. Paracas evrelerini değerlendirirken seramik sınıflandırmasını, stratigrafiyi ve çok sayıda karbon-14 örneğini birleştirdiler. Bu değerlendirme, Jauranga’nın yerleşim geçmişini ve tabakalarının kronolojik sırasını ele alıyordu. Nazca kültürünün önceki Paracas kültüründen güçlü biçimde etkilenmesi de bölgenin tarihsel çerçevesini tamamlıyor. Boletín de Arqueología PUCP, Nazca culture
Mezar, dışlanma ve yaşam süresi hakkında ne söylüyor?
Fehren-Schmitz, mezarın bebeğin ölümünde dışlanmadığını düşündürdüğü yönünde bir yorum yaptı. Ancak aynı zamanda, tek vakadan bütün Nazca toplumuna genelleme yapılamayacağını vurguladı. Yorumun dayandığı somut bağlam, JA13A’nın olağan mezarlıkta başka bir bebekle gömülmesiydi. Bu değerlendirmeyi, Nazca toplumunun tamamına ait kesin bir tutum olarak sunmamak gerekiyor. Live Science
JA13A’nın ne kadar yaşadığı konusunda ise araştırmacıların değerlendirmeleri aynı noktada buluşmadı. Siân Halcrow, yaş tahmininden hareketle haftalar veya aylar boyunca yaşamış olabileceğini öne sürdü. Fehren-Schmitz ise bebeğin ne kadar yaşadığının belirlenemediğini söyledi. Bu nedenle haftalar veya aylar ifadesi, doğrulanmış yaşam süresi olarak okunamaz.
JA13A’da trizomi 13 saptanması, yaşam süresine ilişkin tartışmayı tek başına sonuçlandırmıyor. Aynı şekilde mezarın düzeni, bütün Nazca toplumunun doğumsal farklılıklara yaklaşımını açıklamıyor. Siz bu buluntuyu değerlendirirken, saptanan kromozom farklılığıyla toplumsal yorumu ayrı tutabilirsiniz. Böylece ortak mezarın anlattıkları, kanıtların desteklediği sınırlar içinde kalır. Araştırma özeti, Live Science
Kısa kronoloji
Aşağıdaki sıra, Nazca kültürünün yaklaşık tarihleriyle Jauranga araştırmalarının yayın tarihlerini birlikte gösteriyor. MS 325–440 aralığı mezarların tarihlendirmesine, 9 Kasım 2026 tarihi ise bulguların yayımlanmasına ilişkin.
- MÖ 100 dolayları Nazca kültürünün yaklaşık başlangıcı.
- MS 325–440 Jauranga’daki ilgili Nazca mezarları için verilen tarih aralığı.
- MS 800 dolayları Nazca kültürünün genel kronolojideki yaklaşık sonu.
- 2013 Reindel ve Isla’nın Jauranga yerleşimini ve gömülerini değerlendiren çalışmasının yayın yılı.
- 9 Kasım 2026 İskelet ve antik DNA bulgularını birleştiren PNAS araştırmasının çevrimiçi yayımlanması.
Kültür tarihleri için Nazca culture, mezarların tarih aralığı için Ancient Herald temel alınmıştır. Araştırmaların yayın tarihleri, PUCP kaydı ve PNAS künyesi aktarımında yer alır.
Sık sorulan sorular
Peru’daki bebek mezarı tam olarak nerede bulundu?
Mezar, Peru’nun güneyindeki Palpa Vadisi’nde bulunan Jauranga arkeolojik alanında yer alıyor. İlgili Nazca mezarları, MS 325–440 arasına tarihlendirilen gömüler arasında değerlendiriliyor.
Antik DNA incelemesi bebekte ne gösterdi?
JA13A’nın antik DNA incelemesinde, 13. kromozomun fazladan bir kopyası saptandı. Araştırma, belirlenen trizomi 13’ü iskeletteki siklopi belirtilerinin olası nedeni olarak değerlendiriyor.
Aynı kaba gömülen iki bebek aynı anneden mi doğmuştu?
Genetik inceleme, JA13A ve JA13B’nin aynı anneden doğmadığını gösterdi. JA13B’nin iskeletinde, diğer bebekte görülen doğumsal farklılıklara benzer değişiklikler saptanmadı.
Mezar, bebeğin Nazca toplumunda dışlanmadığını kanıtlıyor mu?
Fehren-Schmitz, olağan mezarlık bağlamını bebeğin ölümünde dışlanmadığını düşündüren bir bulgu olarak yorumluyor. Ancak tek mezardan bütün Nazca toplumunun tutumuna ilişkin genelleme yapılamayacağını vurguluyor.
Siklopi belirtileri bulunan bebeğin ne kadar yaşadığı biliniyor mu?
Siân Halcrow, yaş tahmininden hareketle bebeğin haftalar veya aylar yaşamış olabileceğini öne sürdü. Fehren-Schmitz ise bebeğin yaşam süresinin belirlenemediğini söyledi.
Kaynaklar
- Life Science Network — PNAS araştırmasının özeti ve künyesi lifescience.net
- Ancient Herald — Jauranga’daki yaklaşık 1.600 yıllık Nazca bebek mezarı haberi ancientherald.com
- Live Science — Nazca bebeğinin doğumsal farklılığı ve mezar bağlamı livescience.com
- Pontificia Universidad Católica del Perú, Boletín de Arqueología — Reindel ve Isla’nın Jauranga çalışması revistas.pucp.edu.pe
- Wikipedia — Nazca culture en.wikipedia.org
Görsel: Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 55.JPG — Diego Delso, CC BY-SA 4.0
