Manş Tüneli, İngiltere ile Fransa’yı Dover Boğazı’nın altında açılan üç paralel tünelle birleştirdi. Folkestone ile Coquelles arasındaki bağlantının toplam uzunluğu 50,46 kilometreyi buluyor. İki ülkeden ilerleyen 11 kazı makinesi, iki demiryolu tüneliyle ortadaki servis tünelini açtı. [1][2][3]
Siz bu bağlantıda yolculuk ederken, treniniz deniz tabanının ortalama 40 metre altından ilerler. Peki, kazı ekipleri suyun altında hangi kayayı izleyerek karşılıklı ilerledi? Tünelin yapısını, durdurulan girişimleri ve 1990’daki buluşmayı izleyerek bu sorunun yanıtını öğreneceksiniz. [1][4][5]
Manş Tüneli nerede, hangi noktaları birbirine bağlıyor?
İngiltere tarafındaki uç, Kent bölgesinde bulunan Folkestone yerleşiminde yer alıyor. Fransa tarafındaki uç ise Calais yakınındaki Coquelles yerleşiminde bulunuyor. Bu iki nokta arasındaki güzergâh, Dover Boğazı’nın altından geçerek ülkeleri bağlıyor. [1]
Manş Tüneli’nin toplam uzunluğu ile deniz altında kalan uzunluğu birbirinden farklı. Bağlantının tamamı 50,46 kilometre; deniz altındaki kesimi ise 37,9 kilometre uzunluğunda. Dolayısıyla bütün güzergâhı denizin altında uzanan tek bir bölüm olarak düşünmemelisiniz. [2][3]
Yapının içinde, birbirine paralel uzanan iki ayrı demiryolu tüneli bulunuyor. Bunların ortasında ise trenlerin kullandığı hatlardan ayrı bir servis tüneli uzanıyor. Demiryolu tünellerinin her biri 7,6 metre, servis tüneli 4,8 metre çapında. [1]
Siz Manş Tüneli adını duyduğunuzda, bu üçlü düzeni gözünüzde canlandırabilirsiniz. İki geniş tünel trenlere ayrılırken, ortadaki dar tünel bakım ve tahliyeye hizmet ediyor. Böylece bağlantının yapısı, ulaşımın yanında bakım ve acil durum gereksinimlerini de karşılıyor. [1]
İlk girişimler neden tamamlanamadı?
Manş’ın altından geçme düşüncesi, modern demiryolu bağlantısından çok daha eskiye uzanıyor. Albert Mathieu-Favier, 1802 yılında atlı araçlara uygun bir tünel tasarımı önerdi. Tasarım, daha sonra gerçekleşen demiryolu bağlantısından farklı bir ulaşım düzeni öngörüyordu. [5]
1880 yılında, Manş’ın hem İngiltere hem Fransa tarafında erken kazılar başladı. Her iki tarafta da Beaumont & English tünel açma makinesi kullanıldı. Böylece bağlantı fikri, öneri aşamasından çıkarak karşılıklı yürütülen bir kazı girişimine dönüştü. [5]
Ancak İngiliz muhalefetinin ardından, bu erken kazı girişimi 1882 yılında durduruldu. Çalışmalar kesildiğinde İngiltere tarafında yaklaşık 2.000 metre boyunca kazı yapılmıştı. Fransa tarafında ise aynı girişim sırasında 1.800 metrelik ilerleme sağlanmıştı. [6]
Yeni bir tünel girişiminde çalışmalar, uzun aranın ardından 1973 yılında yeniden başladı. Petrol krizinin İngiltere ekonomisini etkilediği dönemde, çalışmalar 1975 yılında terk edildi. Bu nedenle 1973 girişimi de iki ülkeyi tamamlanmış bir tünelle bağlayamadı. [6]
12 Şubat 1986’da imzalanan Canterbury Antlaşması, modern bağlantının hukuki çerçevesini hazırladı. Antlaşma, sabit Manş bağlantısının özel şirketlerce yapılması ve işletilmesini kapsıyordu. Modern tüneli, iki ülkeden beşer şirketin oluşturduğu TransManche Link konsorsiyumu inşa etti. [3][5]
Tünel denizin altında hangi kayanın içinden açıldı?
Kazı güzergâhında mümkün olduğunca West Melbury tebeşirli marnı tercih edildi. Bu kaya, düşük su geçirgenliği sayesinde tünel kazısına avantaj sağladı. Ayrıca üstteki tebeşir tabakalarına kıyasla daha az çatlak içerdiği için seçildi. [4]
Buradaki somut ayrım, yalnızca kayanın adında değil, suyla ilişkisinde de yatıyor. West Melbury tabakasının düşük geçirgenliği ve daha az çatlak içermesi birlikte değerlendirildi. Kazı güzergâhı, mümkün olduğunca bu özellikleri taşıyan kaya boyunca ilerletildi. [4]
Derinlik anlatılırken, deniz yüzeyi ile deniz tabanını birbirinden ayırmak gerekiyor. Getlink’e göre tüneller, deniz tabanının ortalama 40 metre altında açıldı. Bu ölçü, su yüzeyinden aşağıya doğru verilen derinlikle aynı anlama gelmiyor. [1]
Geological Society of London, güzergâhın en alçak noktasını ayrıca tarif ediyor. Bu nokta, deniz yüzeyinin 115 metre altında bulunan bir konumda yer alıyor. Aynı yerde, tünelin üzerindeki kaya örtüsü 75 metre kalınlığa ulaşıyor. [4]
Siz derinlikleri karşılaştırırken, 40 metrenin ortalama ve deniz tabanına göre verildiğini hatırlayın. 115 metre ise güzergâhın en alçak noktasını, deniz yüzeyine göre tanımlıyor. Bu iki ölçü, tünelin konumunu farklı başlangıç noktalarından açıklamaya yardımcı oluyor. [1][4]
Kazı makineleri iki ülkeyi nasıl birleştirdi?
Modern tünellerin kazısında, iki ülkeden çalışan toplam 11 tünel açma makinesi kullanıldı. İngiltere tarafından altı, Fransa tarafından ise beş makine kazı yürüttü. Bu makineler, demiryolu tünelleriyle servis tünelinin açılmasında görev alan ekipmanın temelini oluşturdu. [3]
Makineler, mühendislerin gerçek zemin koşullarını önceden görebilmesi için önce servis tünelinde çalıştırıldı. Böylece ortadaki tünelin kazısı, karşılaşılan kayayı doğrudan inceleme olanağı da sağladı. Servis tünelinin işlevi, işletme dönemindeki bakım ve tahliye görevlerinden önce başlamıştı. [1][3]
Manş’ın iki tarafındaki kazılar, aynı zemin koşulları altında ve aynı hızla ilerlemedi. Fransa tarafında karşılaşılan daha sulu zemin, buradaki makinelerin ilerlemesini yavaşlattı. İngiltere’den çalışan makineler bu nedenle toplam güzergâhın daha büyük bölümünü kazdı. [3]
Tünel kaplamalarında, birbirine cıvatalanan dökme demir parçalar ve önceden üretilmiş beton halkalar kullanıldı. Kazıyla açılan güzergâh, bu kaplama elemanlarının kullanıldığı bir demiryolu yapısına dönüştü. Dolayısıyla yapım işi, yalnızca kayayı keserek ilerleyen makinelerden ibaret değildi. [3]
İngiliz ve Fransız ekipleri, 1 Aralık 1990’da servis tünelinde birbirine ulaştı. Buluşma noktası, İngiltere’den 22,3 kilometre ve Fransa’dan 15,6 kilometre uzaklıkta bulunuyordu. Bu mesafeler, iki taraftan yürütülen kazıların neden eşit uzunlukta olmadığını da gösteriyor. [5]
Servis tünelindeki buluşma ile resmî açılış, tünelin tarihinde farklı aşamaları oluşturuyor. Ekiplerin 1990’daki birleşmesini, 6 Mayıs 1994 tarihinde yapılan resmî açılış izledi. Açılışı Kraliçe II. Elizabeth ile Fransa Cumhurbaşkanı François Mitterrand birlikte yaptı. [2][5]
Trenler, araçlar ve servis tüneli nasıl çalışıyor?
Manş Tüneli’ni Eurostar yolcu trenleri, yük trenleri ve LeShuttle trenleri kullanıyor. LeShuttle trenleri, karayolu araçlarını tünelin içinden taşıma görevini yerine getiriyor. Bu nedenle otomobille yapılan geçişin deniz altındaki bölümü de demiryoluyla gerçekleşiyor. [7]
Siz otomobilinizle bu bağlantıyı kullandığınızda, aracınızı taşıyan LeShuttle treniyle geçiş yaparsınız. Eurostar yolcuları ise aynı bağlantıdan geçen ayrı bir yolcu treni hizmetini kullanır. Günlük hayattaki yolculuk tercihi, burada araç taşıyan trenlerle yolcu trenlerini ayırmayı gerektiriyor. [7]
Manş Tüneli’nde trenlerin azami işletme hızı, saatte 160 kilometre olarak belirtiliyor. Bu değer, tünel içinde işletme sırasında uygulanabilen en yüksek hızı anlatıyor. Eurostar’ın bağlantı üzerinden ticari yolcu seferleri, 14 Kasım 1994 tarihinde başladı. [5][7]
Demiryolu tünelleri, her 375 metrede bir enine geçitlerle servis tüneline bağlanıyor. Bu bağlantılar, bakım çalışmaları ve acil tahliye amacıyla kullanılmak üzere düzenlenmiş. Ortadaki servis tüneli böylece her iki demiryolu tüneliyle bağlantı kuruyor. [1]
Servis tüneli, demiryolu tünellerine göre daha yüksek hava basıncında tutuluyor. Amaç, demiryolu tünellerindeki olası yangınlardan kaynaklanan dumanın servis tüneline girişini engellemek. Üçlü tünel düzeninde, fiziksel geçitlerle hava basıncı farklılığı birlikte görev yapıyor. [1]
Kısa kronoloji
Manş Tüneli’nin öyküsünde, 1802 tasarımı ile 1994 yolcu seferleri farklı aşamaları temsil ediyor. Aşağıdaki sıralama, erken öneriyi, yarım kalan kazıları ve tamamlanan bağlantıyı birlikte gösteriyor. [2][5][6]
- 1802 Albert Mathieu-Favier, atlı araçlara uygun iki katlı tünel tasarımını önerdi.
- 1880 Manş’ın iki tarafında erken tünel kazıları başladı.
- 1882 Erken kazı girişimi, İngiliz muhalefetinin ardından durduruldu.
- 1973 Yeni tünel girişiminde çalışmalar başladı.
- 1975 Petrol krizinin İngiltere ekonomisini etkilediği dönemde çalışmalar terk edildi.
- 12 Şubat 1986 Canterbury Antlaşması imzalandı.
- 1 Aralık 1990 İngiliz ve Fransız ekipleri servis tünelinde birleşti.
- 6 Mayıs 1994 II. Elizabeth ve François Mitterrand resmî açılışı yaptı.
- 14 Kasım 1994 Eurostar’ın ticari yolcu seferleri başladı.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Albert Mathieu-Favier’nin 1802 tarihli tasarımı, üst üste yerleştirilmiş iki bölüm öngörüyordu. Üst bölümde, kandillerle aydınlatılması planlanan bir atlı araba yolu bulunacaktı. Alt bölüm ise sızıntı sularını taşıyan ayrı bir galeri olarak tasarlanmıştı. [5]
Fransa tarafında çıkarılan tebeşirli malzeme, ezildikten sonra suyla karıştırılarak başka yere taşındı. Bu karışım, karada bulunan 37 metre yüksekliğindeki özel bir setin arkasına pompalandı. Kazının görünmeyen işleri arasında, çıkan malzemenin bu yöntemle yerleştirilmesi de bulunuyordu. [3]
İngiltere tarafında çıkarılan kazı malzemesi ise denizden kazanılan bir platformda kullanıldı. Bu platform, Dover yakınındaki Shakespeare kayalıklarının dibinde yapılan çalışmayla oluşturuldu. Böylece aynı projenin kazı malzemesi, Manş’ın iki tarafında farklı biçimlerde değerlendirildi. [3]
Servis tünelindeki bakım ve kurtarma araçları, iki ülke arasında soldan ilerliyor. Bu trafik düzeni, trenlerin kullandığı iki ana tünelin arasındaki bölümde uygulanıyor. Ortadaki 4,8 metre çaplı tünel, bu araçların hareket ettiği çalışma güzergâhını oluşturuyor. [1]
Sık sorulan sorular
Manş Tüneli nereden nereye uzanıyor?
Tünel, İngiltere’nin Kent bölgesindeki Folkestone ile Fransa’nın Calais yakınındaki Coquelles yerleşimini bağlar. İki yerleşim arasındaki demiryolu bağlantısı, Dover Boğazı’nın altından geçer.
Manş Tüneli kaç kilometre ve ne kadar derinde?
Toplam uzunluk 50,46 kilometre, deniz altındaki bölüm ise 37,9 kilometredir. Tüneller deniz tabanının ortalama 40 metre altında açılmıştır; güzergâhın en alçak noktası deniz yüzeyinden 115 metre aşağıdadır.
Manş Tüneli’nden otomobille geçilebilir mi?
Karayolu araçları, Manş Tüneli’nden kendilerini taşıyan LeShuttle trenleriyle geçer. Aynı demiryolu bağlantısını Eurostar yolcu trenleri ve yük trenleri de kullanır.
Manş Tüneli ne zaman açıldı?
Resmî açılışı 6 Mayıs 1994’te II. Elizabeth ile François Mitterrand yaptı. Eurostar’ın tünel üzerinden ticari yolcu seferleri 14 Kasım 1994’te başladı.
Kaynaklar
- Getlink — The Channel Tunnel getlinkgroup.com
- Türkçe Vikipedi — Manş Tüneli tr.wikipedia.org
- Institution of Civil Engineers — The Channel Tunnel ice.org.uk
- Geological Society of London — Channel Tunnel geolsoc.org.uk
- Getlink — Our history getlinkgroup.com
- University of Reading — British Tourism and Transborder Cooperation: The case of The Channel Tunnel reading.ac.uk
- İngilizce Wikipedia — Channel Tunnel en.wikipedia.org
Görsel: TGV TMST 3011-2 – Sortie Tunnel sous la Manche à Coquelles.jpg — Billy69150 (voir les conditions d'utilisation / see licensin, CC BY-SA 4.0
