Almohadi (tur. Muvahhidler) bili su vjerski reformski pokret koji je prerastao u hilafet i vladao sjevernom Afrikom i al-Andalusom. Pokret je nastao pod vodstvom Ibn Tumarta u marokanskom Atlasu. Almohadi su zamijenili almoravidsku vlast nakon što je Abd al-Mumin zauzeo Marakeš 1147. godine. Poraz kod Las Navas de Tolose 1212. godine, borbe za nasljedstvo i regionalne pobune oslabili su njihovu moć. Marinidi su zauzeli Marakeš 1269. godine.
Kako je pokret iz planinskih zajednica uspio zavladati teritorijama od Atlantika do Tripolija? Njegova historija povezuje vjerski autoritet, vojna osvajanja i borbe za nasljedstvo. To širenje možete pratiti kroz Marakeš i Sevilju, a njegove arhitektonske ambicije prepoznati u sačuvanim spomenicima Rabata.
U kakvim je okolnostima nastao pokret Ibn Tumarta?
Naziv Almohadi potječe od arapskog al-Muwahhidun. On izražava naglasak pokreta na Božijoj jednoći. Ibn Tumart pokrenuo je reformsku djelatnost među amaziškim zajednicama Masmuda u marokanskom Atlasu. Osporavao je vjersku i pravnu praksu vladajućih Almoravida.
Planinsko okruženje omogućilo je njegovim sljedbenicima da se okupljaju izvan djelotvorne kontrole središnje vlasti. Strm teren ograničavao je kretanje almoravidske konjice. Zajednice Masmuda tako su mogle ostati uglavnom izvan domašaja vlasti. Geografija je vjerskom pokretu pružila prostor da se učvrsti.
Oko 1121. godine Ibn Tumartovi sljedbenici priznali su ga za mehdija. Oko 1124. godine Tinmel je postao baza pokreta u dolini Nfis na Visokom Atlasu. Služio je kao duhovno središte i vojni štab. Vjersko vodstvo i vojna organizacija razvijali su se na istom mjestu.
Ibn Tumart umro je 1130. godine. Vodstvo je zatim preuzeo Abd al-Mumin, amaziški vođa porijeklom iz Zanata. Pokret je nastao među Masmudama, ali je čovjek koji je predvodio njegovo širenje u carstvo potjecao iz druge amaziške zajednice.
Kako je Abd al-Mumin zamijenio almoravidsku vlast?
Abd al-Mumin pretvorio je pokret u osvajačku silu i proglasio se halifom. Njegove snage zauzele su Marakeš 1147. godine. Tim osvajanjem srušena je almoravidska vlast, a grad je postao središte novog režima. Marakeš je ostao glavno sjedište almohadske vlasti u sjevernoj Africi.
Širenje je nastavljeno prema istoku. Abd al-Mumin je 1159. godine pokrenuo pohod kojim je Tunis stavio pod svoju kontrolu. Lokalni vladari iz dinastije Banu Hurasan odbili su se predati, pa je grad zauzeo silom. Ovim pohodom almohadska vlast proširila se dalje kroz sjevernu Afriku.
Mahdija se predala u 1. mjesecu 1160. godine. Normani su se zatim povukli na Siciliju, a Tripoli je potom priznao almohadsku vlast. Ovi uspjesi proširili su domet pokreta čije se prvo sjedište nalazilo u dolini Visokog Atlasa.
Abd al-Mumin vladao je do 1163. godine. Pod njegovim vodstvom Almohadi su potisnuli Almoravide iz Marakeša i uspostavili vlast na mnogo široj teritoriji. Njegovo proglašenje za halifu dalo je pokretu i političko vodstvo koje je prevazilazilo njegovu prvobitnu planinsku bazu.
Kojim su teritorijama u sjevernoj Africi i al-Andalusu vladali Almohadi?
Almohadsko carstvo protezalo se sjevernom Afrikom od Atlantskog okeana do Tripolija, u današnjoj Libiji. S druge strane mora obuhvatalo je dijelove današnje Španije i Portugala pod muslimanskom vlašću. Te teritorije činile su almohadske posjede u al-Andalusu.
Prema pregledu ovog razdoblja koji donosi Muzej umjetnosti Metropolitan, Almohadi su do 1150. godine zauzeli Maroko, kao i Sevilju, Kordobu, Badajoz i Almeriju. Njihovo širenje tako je obuhvatilo važne gradove al-Andalusa prije Abd al-Muminovog istočnog pohoda 1159. godine.
Marakeš i Sevilja bili su glavna uporišta ove vlasti. Almohadi su zadržali sjevernoafričko središte u Marakešu, dok je Sevilja postala njihova prijestolnica u al-Andalusu. Ako hilafet zamislite kroz ova dva grada, lakše ćete razumjeti njegov domet. Vlast je obuhvatala teritorije i u sjevernoj Africi i na Pirinejskom poluostrvu pod muslimanskom upravom.
Kakvu je ulogu u njihovom slabljenju imao poraz kod Las Navas de Tolose 1212. godine?
Snage Kastilje, Aragona i Navare porazile su almohadsku vojsku 16. 7. 1212. kod Las Navas de Tolose, u oblasti Jaén. Poraz je postao prekretnica u slomu almohadske prevlasti u al-Andalusu. Ubrzao je raspad na manje kneževine koje su plaćale danak.
Slabljenje hilafeta pratila je i kriza unutar vladajuće dinastije. Halifa al-Mustansir umro je mlad 1224. godine, bez nasljednika. Njegova smrt pokrenula je borbe za nasljedstvo i u Magrebu i u al-Andalusu. Suparnički vođe nadmetali su se za vlast širom carstva koje je već slabilo.
Pojedini almohadski pretendenti sklapali su saveze s kršćanskim kraljevima na sjeveru. Lokalne pobune u al-Andalusu dodatno su potkopavale središnju vlast. Ferdinand III, vladar Kastilje i Leona, iskoristio je ovu političku rascjepkanost. Osvojio je Kordobu 1236. i Sevilju 1248. godine.
Sjevernu Afriku zahvatile su zasebne plemenske i regionalne pobune. Uspon Marinida ubrzao se od 1215. godine, dok je almohadska vlast slabila. Marinidi su 1269. godine zauzeli Marakeš. Tim osvajanjem okončana je almohadska vlast u zapadnom Magrebu.
Las Navas de Tolosa zato je dio dužeg niza gubitaka. Poraz je uzdrmao almohadsku prevlast u al-Andalusu, dok su sporovi oko nasljedstva i pobune produbili raspad. Zauzimanje Marakeša 1269. godine označilo je kraj njihove vlasti u zapadnom Magrebu.
Koji su arhitektonski tragovi sačuvani u Marakešu, Rabatu i Sevilji?
Veliki minareti kvadratnog presjeka prepoznatljivo su obilježje almohadskih džamija u Marakešu, Rabatu i Sevilji. Ovaj arhitektonski oblik zadržao se i u kasnijim vijekovima. Ovi tornjevi mogu vam poslužiti kao polazište za prepoznavanje sačuvane graditeljske tradicije dinastije.
Minaret džamije Kutubija u Marakešu visok je 77 metara. Svaka stranica njegovog glavnog dijela kvadratnog presjeka široka je približno 13 metara. Njegove proporcije pružaju konkretnu predstavu o razmjerama almohadske gradnje džamija.
Odnos između dvije džamijske građevine Kutubije i dalje je predmet rasprave. Prema jednom tumačenju, druga je trebala ispraviti usmjerenje prve prema kibli. Međutim, usmjerenje druge građevine bilo je manje precizno, što slabi taj argument. Drugi istraživači smatraju da je razlog bilo proširenje kapaciteta zbog rasta stanovništva.
Jakub al-Mansur naručio je gradnju Hasan džamije u Rabatu kao glavne džamije carstva za džuma-namaz. Ostala je nedovršena kada je umro 1199. godine. Kasniji vladari nisu je dovršili. UNESCO navodi džamiju, almohadske zidine i kapije kao sačuvane dijelove projekta stvaranja velike prijestolnice.
Gradnja Velike džamije u Sevilji počela je 1172. godine, za vrijeme halife Ebu Jakuba Jusufa. Njen sačuvani minaret, Giralda, kasnije je postao dio gotičke katedrale. Dvorište narandži i Kapija oprosta također su uklopljeni u tu kasniju građevinu.
Pojedinosti koje nećete pronaći u turističkim vodičima
Abd al-Mumin je prilikom proglašenja svog hilafeta usvojio arapski rodoslov, uprkos amaziškom porijeklu. Porijeklo koje je tvrdio da ima zato se razlikovalo od njegovog stvarnog porijekla. Ovaj podatak treba posmatrati uz njegovo preuzimanje halifske titule.
Novi vladar ponovo je upotrijebio i predmet povezan s dinastijom koju je svrgnuo. Abd al-Mumin prenio je rezbareni drveni minber iz džamije almoravidskog vladara Alija ibn Jusufa u svoju džamiju Kutubiju. Dio opreme iz vremena prethodnog režima nastavio je služiti pod almohadskim pokroviteljstvom.
Hasan džamija u Rabatu projektovana je na pravougaonoj osnovi dimenzija 180 puta 140 metara. Te mjere jasno pokazuju razmjere njene zamišljene uloge glavne džamije carstva za džuma-namaz. Nedovršeni projekt čuva tragove te ambicije.
Unutar Giralde, između središnjeg jezgra kvadratnog presjeka i vanjskih zidova, pružaju se rampe. Bile su dovoljno široke da se njima može uspeti konj. Unutrašnji raspored tornja zato otkriva podjednako mnogo kao i njegov vanjski kvadratni oblik.
Na almohadskom novcu nalazila se formula kojom se Bog priznaje kao Gospodar, Muhammed kao poslanik, a Ibn Tumart kao mehdi i imam. Ako pomislite na novac koji svakodnevno koristite, ovi primjerci nude vam neposrednu vezu između poznatog predmeta i vjerskih tvrdnji pokreta.
Hronologija
- Oko 1121: Ibn Tumartovi sljedbenici priznaju ga za mehdija.
- Oko 1124: Tinmel postaje duhovna i vojna baza pokreta.
- 1130: Ibn Tumart umire; Abd al-Mumin preuzima vodstvo.
- 1147: Almohadske snage zauzimaju Marakeš i ruše almoravidsku vlast.
- 1159: Abd al-Mumin zauzima Tunis.
- 1. mjesec 1160: Mahdija se predaje; Normani se povlače na Siciliju.
- 1163: Završava se vladavina Abd al-Mumina.
- 1172: Počinje gradnja Velike džamije u Sevilji.
- 1199: Jakub al-Mansur umire, a Hasan džamija ostaje nedovršena.
- 16. 7. 1212.: Almohadska vojska gubi bitku kod Las Navas de Tolose.
- 1224: Al-Mustansir umire bez nasljednika, što pokreće borbe za nasljedstvo.
- 1236: Ferdinand III osvaja Kordobu.
- 1248: Ferdinand III osvaja Sevilju.
- 1269: Marinidi zauzimaju Marakeš i okončavaju almohadsku vlast u zapadnom Magrebu.
Često postavljana pitanja
Ko je osnovao almohadski pokret?
Ibn Tumart osnovao je reformski pokret među amaziškim zajednicama Masmuda u marokanskom Atlasu. Abd al-Mumin preuzeo je vodstvo nakon njegove smrti 1130. godine i predvodio širenje pokreta i njegovo prerastanje u hilafet.
Gdje su vladali Almohadi?
Njihovo carstvo protezalo se od atlantske obale sjeverne Afrike do Tripolija. Obuhvatalo je i teritorije pod muslimanskom vlašću u današnjoj Španiji i Portugalu. Sevilja je bila njihova prijestolnica u al-Andalusu.
Je li poraz kod Las Navas de Tolose odmah okončao njihovu vlast?
Poraz 1212. godine ubrzao je slom almohadske prevlasti u al-Andalusu. Almohadska vlast u zapadnom Magrebu trajala je do 1269. godine, kada su Marinidi zauzeli Marakeš.
Šta je ostalo od almohadske Sevilje?
Od kompleksa Velike džamije sačuvani su Giralda, Dvorište narandži i Kapija oprosta. Svi su postali dio kasnije gotičke katedrale.
Izvori
- Wikipedia — Almohadski hilafet en.wikipedia.org
- Maribel Fierro — Oxford Bibliographies: Almohadi academic.oup.com
- Muzej umjetnosti Metropolitan — Umjetnost almoravidskog i almohadskog razdoblja metmuseum.org
- Univerzitet u Navari — 1212: Las Navas de Tolosa unav.es
- Archnet — Hronologija: Almohadi archnet.org
- Archnet — Džamija Kutubija archnet.org
- Archnet — Hasan džamija archnet.org
- UNESCO-ov centar za svjetsku baštinu — Rabat whc.unesco.org
- Archnet — Katedrala/džamija u Sevilji archnet.org
- Katedrala u Sevilji — Giralda catedraldesevilla.es
- Maribel Fierro — Nova Cambridgeova historija islama: Almohadi i Hafsidi cambridge.org
FAQ
Ko je osnovao almohadski pokret?
Ibn Tumart osnovao je vjerski reformski pokret među amaziškim zajednicama Masmuda u marokanskom Atlasu. Nakon njegove smrti 1130. godine, Abd al-Mumin predvodio je širenje pokreta i njegovo prerastanje u hilafet.
Gdje su vladali Almohadi?
Njihovo carstvo protezalo se sjevernom Afrikom od Atlantskog okeana do Tripolija. Obuhvatalo je i teritorije pod muslimanskom vlašću u današnjoj Španiji i Portugalu, a Sevilja je bila njihova prijestolnica u al-Andalusu.
Je li bitka kod Las Navas de Tolose okončala hilafet?
Poraz 1212. godine ubrzao je slom almohadske prevlasti u al-Andalusu. Njihova vlast u sjevernoj Africi trajala je do 1269. godine, kada su Marinidi zauzeli Marakeš.
Koji su almohadski spomenici sačuvani?
Među najvažnijim ostacima su džamija Kutubija u Marakešu, nedovršena Hasan džamija te almohadske zidine i kapije u Rabatu. U Sevilji su sačuvani Giralda, Dvorište narandži i Kapija oprosta.
Image: Almohades Iberia.png — DaniCBP, CC BY 4.0
