Mandžukuo (turski: Mançukuo) bio je marionetska država pod japanskom kontrolom u Mandžuriji, na sjeveroistoku Kine, od 1932. do 1945. Japan ga je osnovao nakon okupacije te oblasti. Ciljevi su bili osigurati resurse za ekonomske i vojne potrebe, stvoriti prepreku širenju komunizma i naseliti japanske poljoprivrednike.
Formalni vladar bio je Puyi, posljednji car dinastije Qing, ali odluke su kontrolisali japanski zvaničnici i vojni komandanti. Kako je država mogla imati cara, a ipak zavisiti od druge zemlje? Ako pratite interese vezane za željeznicu, odnose unutar vlade i industrijsku politiku, ta veza postaje jasna. Slom Mandžukua u augustu 1945. također pokazuje koliko je njegov opstanak zavisio od japanske moći.
Zašto je Japan osnovao zavisnu državu u Mandžuriji?
Japan je gradio svoj položaj u Mandžuriji i prije invazije 1931. godine. Godine 1905. preuzeo je ruske željezničke i druge koncesije u toj oblasti. Ti interesi bili su oslonac za širenje japanskog vojnog, političkog i ekonomskog prisustva. Mandžukuo je, dakle, nastao na već postojećoj strukturi japanskog utjecaja.
Prirodni resursi bili su jedan od glavnih motiva. Japan je želio povezati resurse Mandžurije s ekonomskim i vojnim potrebama Japanskog Carstva. Osnivanje zavisne vlade dalo je tom projektu državni okvir. Kasniji razvoj željezare i čeličane Shōwa u Anshanu neposredno je povezao industrijsko širenje s japanskim ratnim i imperijalnim ambicijama.
Važan je bio i geografski položaj. Mandžukuo je graničio sa Sovjetskim Savezom. Japanski planovi dodijelili su mu političku ulogu prepreke širenju komunizma. Poljoprivredno naseljavanje imalo je drugi cilj. Preseljavanje japanskih poljoprivrednika u Mandžuriju trebalo je ublažiti ekonomske i društvene pritiske u ruralnim dijelovima Japana.
Tvrdnju o nezavisnosti trebalo je i promovirati. Organizacije pod japanskom kontrolom vodile su propagandne kampanje, posebno usmjerene prema Sjedinjenim Američkim Državama i Velikoj Britaniji. Njihov zadatak bio je uvjeriti stranu javnost da prihvati Mandžukuo kao nezavisnu državu, uprkos njegovoj zavisnosti od japanske moći.
Kako je Mukdenski incident iz 1931. bio povezan s osnivanjem Mandžukua?
Japanski oficiri, među kojima je bio Ishiwara Kanji, inscenirali su 18. 9. 1931. napad na željezničku prugu kod Shenyanga. Za napad su optužili Kineze. Incident je poslužio kao izgovor za invaziju Kvantunške armije na Mandžuriju.
Kada procjenjujete tvrdnju o nezavisnosti, važan je redoslijed događaja. Prvo je uslijedilo napredovanje japanske vojske. Mandžukuo je proglašen 1. 3. 1932, nakon višemjesečne okupacije i širenja zauzete teritorije. Njegovo osnivanje bilo je, prema tome, neposredno povezano s vojnom kampanjom pokrenutom nakon insceniranog napada na prugu.
Mukdenski incident i proglašenje Mandžukua bili su dva odvojena događaja u tom procesu. Prvi je pružio izgovor za invaziju. Drugim je proglašena zavisna država na okupiranoj teritoriji. Puyijevim imenovanjem država je dobila formalnog poglavara, dok je japanska kontrola ostala presudna.
Po čemu se Puyijeva formalna vlast razlikovala od japanske vojne kontrole?
Puyi je bio na čelu Mandžukua od 1932. do 1934. godine. Car je postao 1. 3. 1934. i uzeo vladarsko ime Kangde. Carsku titulu zadržao je do 1945. godine. Te titule određivale su njegov formalni položaj, ali mu nisu davale samostalnu kontrolu nad vladom.
Japanski zamjenici ministara, koji su radili uz ministre u vladi, usmjeravali su odlučivanje. Puyi je uglavnom ostao simboličan vladar. Razlika između titule i stvarne moći nije se završavala u vladi. Komandant Kvantunške armije istovremeno je bio japanski ambasador u Mandžukuu i mogao je staviti veto na Puyijeve odluke.
To možete povezati sa svakodnevnim pitanjem na radnom mjestu: ko može odobriti ili blokirati odluku? U Mandžukuu carska titula nije davala odgovor na to pitanje. Japanski zamjenici ministara oblikovali su odluke vlade. Pravo vojnog komandanta na veto neposredno je ograničavalo Puyijevu vlast.
Kako su Liga naroda i Lyttonov izvještaj utjecali na međunarodni položaj Mandžukua?
Kina se usprotivila priznanju i prije nego što je Japan formalno priznao Mandžukuo. Kineski otpravnik poslova Hawkling Yen uputio je 23. 6. 1932. protest Sjedinjenim Američkim Državama. Tvrdio je da bi japansko priznanje Mandžukua prekršilo Ugovor devet sila iz 1922, koji je štitio suverenitet Kine.
Japan je ipak postao prva država koja je priznala Mandžukuo. Protokol između Japana i Mandžukua potpisan je 15. 9. 1932. Japansko priznanje podržalo je diplomatske pretenzije nove države, ali Lyttonov izvještaj protivio se priznanju. Osnivanje Mandžukua ocijenjeno je kao povreda teritorijalnog integriteta Kine i Ugovora devet sila.
Skupština Lige naroda odbacila je 24. 2. 1933. legitimnost Mandžukua kao nezavisne države. Japanski predstavnik Matsuoka Yōsuke napustio je sjednicu. Spor je pokazao jaz između japanskog priznanja i stava Lige naroda.
Diplomatsko odbacivanje nije uklonilo japansku vojnu moć. Politika nepriznavanja tokom mandžurijske krize 1931–1933. nije okončala japansku kontrolu. Primirje koje je uslijedilo ostavilo je Japan u dominantnom položaju u toj oblasti. Međunarodna legitimnost Mandžukua bila je osporena, ali je država nastavila postojati pod japanskom zaštitom.
Kako su kolonijalna ekonomska politika i prisilna vlast utjecale na stanovništvo?
Vlasti Mandžukua razvijale su željezaru i čeličanu Shōwa u Anshanu radi podrške japanskom ratovanju i imperijalnom širenju. Industrijski rast imao je jasan politički cilj. Raspodjela njegovih koristi i tereta odražavala je nejednakosti kolonijalne vlasti.
Kineski radnici u Anshanu svakodnevno su bili izloženi nasilju i diskriminaciji. Tokom industrijalizacije povećavalo se korištenje kineskih ratnih zarobljenika za prisilni rad. Proizvodnja čelika zato se ne može odvojiti od uslova nametnutih ljudima koji su obavljali taj rad.
Poljoprivredno naseljavanje donijelo je drugi oblik prisile. Dio velikih zemljišnih površina dodijeljenih japanskim doseljenicima potjecao je od zemlje koju je japanska vojska oduzela kineskim poljoprivrednicima. Japanska uprava poslala je u Mandžukuo približno 380.000 poljoprivrednika i članova njihovih porodica kao poljoprivredne doseljenike.
Za kineske poljoprivrednike kojima je zemlja oduzeta, naseljavanje je značilo gubitak tla koje su obrađivali. Za japanske planere, migracija je trebala ublažiti pritiske na japanskom selu. To su bili povezani ishodi iste politike. Prilike ponuđene doseljenicima mogle su počivati na oduzimanju imovine lokalnim poljoprivrednicima.
Prisila je uključivala i eksperimente na zarobljenicima. U Pingfangu je Jedinica 731, koju je vodio Ishii Shirō, eksperimentisala na kineskim i savezničkim ratnim zarobljenicima radi razvoja biološkog oružja. Istraživanja za biološko ratovanje tako su bila dio šireg sistema japanske kontrole u Mandžuriji.
Hronologija
- 1905: Japan je preuzeo ruske željezničke i druge koncesije u Mandžuriji.
- 18. 9. 1931: Japanski oficiri inscenirali su Mukdenski incident, koji je poslužio kao izgovor za invaziju.
- 1. 3. 1932: Proglašeno je osnivanje Mandžukua.
- 23. 6. 1932: Kina je protestovala protiv najavljenog japanskog priznanja.
- 15. 9. 1932: Japan je formalno priznao Mandžukuo.
- 24. 2. 1933: Liga naroda odbacila je njegovu legitimnost kao nezavisne države; Matsuoka Yōsuke napustio je sjednicu.
- 1. 3. 1934: Puyi je postao car pod vladarskim imenom Kangde.
- 3. 3. 1934: Salvador je politički priznao Mandžukuo.
- 8–9. 8. 1945: Sovjetski Savez objavio je rat Japanu i napao sjeveroistočnu Kinu pod japanskom okupacijom.
- 15. 8. 1945: Japan je objavio odluku o kapitulaciji.
- August 1945: Mandžukuo je propao, a sovjetske snage zarobile su Puyija.
- 2. 9. 1945: Potpisan je dokument o formalnoj kapitulaciji Japana.
Pojedinosti koje nećete naći u vodičima
Industrijska politika Mandžukua sadržavala je izrazitu napetost. Japanski planeri smatrali su tu državu preprekom širenju komunizma. Ipak, u industrijalizaciji sa središtem u Anshanu primjenjivane su politike nadahnute sovjetskim ekonomskim planiranjem. Političko protivljenje i preuzimanje metoda planiranja postojali su istovremeno.
Proizvodnja uglja pokazuje razmjere iskorištavanja resursa. Rudnik uglja Fushun, pod japanskom kontrolom, proizveo je 1937. godine 10,34 miliona tona. To je činilo približno četvrtinu ukupne proizvodnje uglja u Mandžuriji i Kini.
Diplomatsko priznanje donijelo je i neočekivane veze. Salvador je 3. 3. 1934. postao prva država poslije Japana koja je politički priznala Mandžukuo. Učinio je to iako s tom državom prethodno nije imao značajne trgovinske odnose.
Kod položaja Vatikana važno je razlikovati dva postupka. Njegovo imenovanje biskupa Gaspaisa za predstavnika 1934. tumačeno je kao de facto priznanje. Međutim, Vatikan nije poslao diplomatskog izaslanika niti uspostavio diplomatsku misiju. Imenovanje predstavnika i formalno diplomatsko predstavljanje bili su različiti postupci.
Posljedice naseljavanja trajale su i nakon 1945. godine. Tokom sloma države djeca japanskih doseljenika ostavljana su kod kineskih porodica. Znatan dio te djece mogao se vratiti u Japan tek od sredine 1970-ih. To je uslijedilo nakon što su Japan i Narodna Republika Kina normalizovali odnose 1972. godine.
Kako su sovjetska ofanziva i japanska kapitulacija okončale državu 1945. godine?
Sovjetski Savez objavio je rat Japanu 8. 8. 1945. Sovjetske snage napale su 9. 8. 1945. sjeveroistočnu Kinu pod japanskom okupacijom. Njihovo napredovanje pogodilo je oblast od koje su zavisile vlada Mandžukua i japanska vojna kontrola.
Japan je objavio odluku o kapitulaciji 15. 8. 1945. Naredba o prekidu vatre stigla je do svih japanskih snaga sljedećeg dana. Dokument o formalnoj kapitulaciji potpisan je 2. 9. 1945. Ti datumi razdvajaju objavu odluke, vojnu naredbu i formalni čin.
Vlada Mandžukua raspala se u augustu, tokom sovjetskog napredovanja i japanskog poraza. Puyi je pokušao pobjeći u Japan, ali je pao u sovjetske ruke. Ako pratite početak i kraj te države, japanska vojna moć ključna je u oba slučaja. Okupacija je omogućila njeno osnivanje, a poraz Japana pratio je njen slom.
Često postavljana pitanja
Je li Mandžukuo bio dio Kine?
Mandžukuo je obuhvatao teritoriju u Mandžuriji, na sjeveroistoku Kine. Kina se protivila njegovom priznanju. Lyttonov izvještaj odbacio je njegovo osnivanje kao povredu kineskog teritorijalnog integriteta.
Je li Puyi bio nezavisan car?
Puyi je nosio carsku titulu od 1934. do 1945. godine. Japanski zvaničnici usmjeravali su odlučivanje, a komandant Kvantunške armije mogao je staviti veto na njegove odluke.
Je li međunarodno odbacivanje okončalo okupaciju?
Nije. Nepriznavanje tokom krize 1931–1933. nije okončalo japansku vojnu kontrolu. Primirje koje je uslijedilo ostavilo je Japan u dominantnom položaju u toj oblasti.
Šta je dovelo do kraja Mandžukua?
Sovjetska ofanziva i japanski poraz doveli su do sloma njegove vlade u augustu 1945. Sovjetske snage zarobile su Puyija tokom pokušaja bijega u Japan.
Izvori
- Wikipedija na turskom jeziku — Mançukuo tr.wikipedia.org
- Gavan McCormack — Mandžukuo: konstruisanje prošlosti, str. 105 eastasianhistory.org
- Annika A. Culver — Oxfordske bibliografije: Mandžukuo academic.oup.com
- JACAR — Međunarodni odnosi Mandžukua jacar.go.jp
- Wikipedija na engleskom jeziku — Mandžukuo en.wikipedia.org
- Ministarstvo vanjskih poslova SAD-a — FRUS 1932, tom IV, dokument 110 history.state.gov
- Ministarstvo vanjskih poslova SAD-a — Mukdenski incident iz 1931. i Stimsonova doktrina history.state.gov
- Koji Hirata — Stvaranje Maovih čeličana, krv, željezo i Japansko Carstvo cambridge.org
- Međunarodni pregled društvene historije — Kontrola rada i mobilnost u rudniku uglja Fushun pod japanskom kontrolom cambridge.org
- Mariko Asano Tamanoi — Žrtve kolonijalizma? apjjf.org
- Nacionalni vojni muzej — Na današnji dan: august 1945 nam.ac.uk
FAQ
Šta je bio Mandžukuo?
Mandžukuo je od 1932. do 1945. bio marionetska država pod japanskom kontrolom u Mandžuriji, na sjeveroistoku Kine.
Zašto je Japan osnovao Mandžukuo?
Japan je nastojao povezati resurse i industriju Mandžurije sa svojim ekonomskim i vojnim potrebama. Država je služila i kao prepreka širenju komunizma te kao odredište za japanske poljoprivredne doseljenike.
Je li Puyi samostalno vladao Mandžukuom?
Nije. Puyi je formalno bio na čelu države, ali japanski zamjenici ministara usmjeravali su odlučivanje. Komandant Kvantunške armije mogao je staviti veto na njegove odluke.
Kada i zašto je Mandžukuo propao?
Mandžukuo je propao u augustu 1945, tokom sovjetske ofanzive i poraza Japana. Sovjetske snage zarobile su Puyija dok je pokušavao pobjeći u Japan.
Image: Japan Manchukuo Protocol 15 September 1932.jpg — World Imaging, CC BY-SA 3.0
