Bryggen (turski naziv: Bryggen) historijska je cjelina hanzeatskih trgovačkih zgrada na istočnoj obali luke Vågen u Bergenu, u Norveškoj. Iza pročelja uz luku proteže se četvrt skladišta, ureda i stambenih prostora. Ona čuva srednjovjekovni raspored, a najvećim dijelom obnovljena je nakon požara 1702. godine.
Pročelja uz luku otkrivaju samo dio priče. Iza njih dugi nizovi zgrada pokazuju kako su trgovci organizovali trgovinu i svakodnevni život. Ispod njih arheološka iskopavanja otkrila su poslovna pisma, ljubavne poruke i uvoznu keramiku. Ako želite razumjeti Bryggen, pratite tu priču od pristaništa kroz njegove prolaze do ostataka pod zemljom.
Gdje se nalazi Bryggen u Bergenu u Norveškoj?
Bryggen zauzima istočnu stranu luke Vågen. Njegov norveški naziv znači „pristanište“. Drugi naziv, Tyskebryggen, znači „njemačko pristanište“. Ta imena povezuju ovo mjesto s položajem uz luku i njemačkim trgovcima koji su se tu naselili.
Osnivanje Bergena tradicionalno se smješta oko 1070. godine, u vrijeme kralja Olava Kyrrea. Tokom srednjeg vijeka dio luke uz Bryggen bio je privredno središte grada. Jedna rana pristanišna konstrukcija pronađena u Bryggenu potječe iz vremena oko 1100. godine. Njegova trgovačka historija zato počinje prije osnivanja hanzeatskog trgovačkog ureda u Bergenu 1350. godine.
Do sredine 13. vijeka Bryggen je imao oko 30 posjeda, na norveškom gård, s dugim nizovima zgrada. Ti nizovi jednako su važni kao pročelja okrenuta luci. Pokazuju da se Bryggen razvijao kao radna četvrt koja se protezala duboko iza obale.
Šta je bilo hanzeatsko pristanište Bryggen?
Njemački trgovci počeli su se naseljavati u Bryggenu tokom 1230-ih godina. Posebne povlastice dobili su 1278. godine. Prema UNESCO-ovom historijskom prikazu, Hanza je 1350. godine u Bergenu osnovala trgovački ured nazvan Kontor. Naselje se, dakle, razvijalo kroz nekoliko faza.
Glavna trgovina zasnivala se na izvozu sušene ribe iz sjeverne Norveške i uvozu žitarica iz inostranstva. Ta roba objašnjava potrebu za skladištima uz luku. Zgrade Bryggena sadržavale su i urede te smještaj za trgovce, kalfe i šegrte. Skladištenje, poslovanje i svakodnevni život odvijali su se u istoj trgovačkoj četvrti.
Njemački Kontor imao je vlastito sudsko uređenje i školski sistem. To je bila zajednica s vlastitim ustanovama i poslovnim prostorima. Njena organizacija obuhvatala je više od prometa ribe i žitarica. Obrazovanje i rješavanje sporova također su bili dio života u Bryggenu.
Bryggen je jedini od četiri prekomorska trgovačka ureda Hanze koji je opstao u očuvanom obliku. Zbog toga njegov raspored ima posebnu historijsku vrijednost. Zgrade čuvaju dokaze o tome kako je trgovačka zajednica raspoređivala radne prostore, skladišta i smještaj.
Šta otkrivaju zgrade Bryggena uz luku?
Zgrade okrenute luci imaju trouglaste zabate. Iza tih pročelja protežu se dugi nizovi zgrada na dvije ili tri etaže. Razdvajaju ih uski drveni prolazi. Ako pogledate iza pročelja uz luku, možete pratiti raspored koji je povezivao obalu s prostorima dublje u četvrti.
U tim nizovima skladišta su stajala uz urede i stambene prostore. Među njihovim stanarima bili su trgovci, kalfe i šegrti. Ta povezanost različitih namjena objašnjava zašto historijska važnost Bryggena počiva na načinu korištenja prostora. Četvrt je pružala mjesto i za trgovačku robu i za ljude koji su njome rukovali.
Iza nizova zgrada nalazile su se zajedničke dvorane nazvane schøtstue. Služile su za sastanke, odmor i obroke. One dodaju još jedan sloj priči o ovoj obali. Uz prostore za skladištenje i prodaju robe, Bryggen je svojoj trgovačkoj zajednici pružao i zajedničke prostorije.
Koliko je star Bryggen?
Starost Bryggena zavisi od toga šta posmatrate. Jedna rana pristanišna konstrukcija potječe iz vremena oko 1100. godine. Srednjovjekovni raspored posjeda opstao je kroz kasnije obnove. Međutim, veliki dio arhitektonskog izgleda koji danas vidite potječe iz obnove nakon velikog požara 1702. godine.
Nakon požara graditelji su zadržavali stare parcele i tradicionalne načine gradnje. Tako je očuvan srednjovjekovni gradski raspored čak i kada su pojedine zgrade morale biti zamijenjene. Starost zgrade zato se može razlikovati od starosti prostornog rasporeda na kojem je podignuta. U Bryggenu je obnova prenosila raniji raspored u naredna razdoblja.
Mijenjale su se i njegove ustanove. Dana 17. 10. 1754. osnovan je norveški Kontor, koji je zamijenio njemački Kontor. Taj datum označava promjenu u organizaciji povezanoj s pristaništem. Pripada drugom poglavlju njegove historije u odnosu na srednjovjekovno naseljavanje njemačkih trgovaca.
Hronologija
- Oko 1070. godine: Osnivanje Bergena tradicionalno se pripisuje kralju Olavu Kyrreu.
- Oko 1100. godine: Iz ovog razdoblja potječe jedna rana pristanišna konstrukcija u Bryggenu.
- 1230-ih godina: Njemački trgovci počeli su se naseljavati u Bryggenu.
- 1278. godine: Njemački trgovci dobili su posebne povlastice.
- 1350. godine: Prema UNESCO-ovom prikazu, Hanza je osnovala svoj Kontor u Bergenu.
- 1702. godine: Nakon velikog požara uslijedila je obnova koja je najvećim dijelom oblikovala današnji arhitektonski izgled Bryggena.
- 17. 10. 1754.: Osnovan je norveški Kontor, koji je zamijenio njemački Kontor.
- 1955. godine: Veliki požar uništio je približno polovinu tadašnjih zgrada. Uslijedila su opsežna arheološka iskopavanja.
- 1976. godine: Bryggens Museum osnovan je pod vodstvom glavnog kustosa Asbjørna Herteiga.
- 1979. godine: Bryggen je upisan na UNESCO-ovu Listu svjetske baštine.
Šta je otkrio požar iz 1955. godine?
Veliki požar 1955. godine uništio je približno polovinu zgrada koje su tada još stajale u Bryggenu. Nakon tog gubitka uslijedilo je 13 godina arheoloških iskopavanja. Pronađene su stotine hiljada predmeta. Istraživanja su otvorila pogled u starije slojeve ispod četvrti uz luku.
Drvo, koža, žitarice i ostaci grožđa stoljećima su opstajali ispod slojeva nastalih u požarima. Ti nalazi proširuju historiju izvan priče o uredima i trgovačkim povlasticama. Žitarice su bile dio glavne trgovačke razmjene Bryggena. Koža i drugi očuvani materijali pružaju dodatne dokaze o predmetima i tvarima prisutnim u naselju.
Iskopavanja su otkrila i više od 600 runskih natpisa. Među njima su bila trgovačka pisma, molitve i ljubavne poruke. Pisana komunikacija u Bryggenu tako je obuhvatala poslovanje, vjeru i lične odnose. Ti nalazi unose pojedinačne brige u historiju koju inače oblikuju ustanove i tereti robe.
Šta je Bryggens Museum?
Bryggens Museum osnovan je 1976. godine pod vodstvom glavnog kustosa Asbjørna Herteiga. Stoji iznad najstarijih ostataka zgrada u Bergenu, koji potječu iz prve polovine 12. vijeka. Položaj muzeja neposredno ga povezuje s ranim naseljem ispod Bryggena.
Tokom 13 godina iskopavanja nakon požara 1955. godine pronađene su stotine hiljada predmeta. Ta otkrića pokazuju razmjere arheološkog konteksta muzeja. Ona također povezuju drvenu četvrt iznad zemlje s dokazima o ranijim zgradama, pisanim porukama i robi ispod nje.
Pojedinosti koje nećete naći u turističkim vodičima
Neki kameni podrumi za skladištenje u stražnjem dijelu Bryggena potječu iz 15. i 16. vijeka. Oni čine stariji građevinski sloj četvrti čiji današnji arhitektonski izgled uglavnom potječe iz obnove nakon 1702. godine. Kada razmatrate starost Bryggena, obratite pažnju i na te očuvane dijelove i na drvene nizove zgrada.
Sama obala mijenjala se nasipanjem i stvaranjem novog kopna. Kako je dio luke nasipan, povećavala se površina dostupna za gradnju. Oko 1500. godine taj proces dosegnuo je današnju obalnu liniju. Rub četvrti okrenut Vågenu zato je dio razvoja Bryggena, a nije granica koja je ostala ista kroz cijelu njegovu historiju.
Jedna runska poruka prenosi da Gyda poručuje primaocu da ide kući. Ako ste ikada dobili poruku da se vratite kući, odmah ćete prepoznati tu svakodnevnu situaciju. Ta kratka uputa nalazi se među pisanim nalazima iz Bryggena, uz trgovačka pisma, molitve i ljubavne poruke.
Pronađeni ulomci keramike potječu iz Njemačke, Danske, Francuske i Engleske, ali i iz Tunisa i Sirije. Ti predmeti proširuju geografski raspon arheoloških nalaza. Uz glavnu trgovinu ribom i žitaricama, oni svjedoče o prisustvu materijala iz više zemalja u historijskim slojevima ispod Bryggena.
Zašto je Bryggen na Listi svjetske baštine?
UNESCO je 1979. godine upisao Bryggen na Listu svjetske baštine prema kulturnom kriteriju (iii). Njegova važnost leži u tome što odražava društvenu organizaciju hanzeatskih trgovaca i njihov način korištenja prostora. Raspored posjeda u dugim nizovima, skladišta, uredi, smještaj i zajedničke dvorane zajedno objašnjavaju to priznanje.
Nekadašnje trgovačke zgrade danas služe kao muzeji, prodavnice, restorani i barovi. Njihove namjene su se promijenile, dok očuvani srednjovjekovni raspored ostaje ključan za historijsku važnost Bryggena. Kada posmatrate obalu, dugi nizovi zgrada i uski prolazi povezuju današnje namjene s nekadašnjom organizacijom trgovačke četvrti.
Često postavljana pitanja
Šta znači Bryggen?
Bryggen na norveškom znači „pristanište“. Drugi naziv, Tyskebryggen, znači „njemačko pristanište“ i odražava prisustvo njemačkih trgovaca.
Koliko je star Bryggen?
Jedna rana pristanišna konstrukcija potječe iz vremena oko 1100. godine. Veliki dio današnjeg arhitektonskog izgleda rezultat je obnove nakon 1702. godine, dok raspored čuva srednjovjekovnu gradsku strukturu.
Zašto su hanzeatski trgovci trgovali u Bryggenu?
Njihov glavni posao bio je izvoz sušene ribe iz sjeverne Norveške i uvoz žitarica. Bryggen je trgovačkoj zajednici pružao skladišta, urede i stambene prostore.
Šta se nalazi ispod muzeja Bryggens Museum?
Muzej je izgrađen iznad najstarijih ostataka zgrada u Bergenu. Oni potječu iz prve polovine 12. vijeka.
Izvori
- UNESCO-ov centar za svjetsku baštinu — Bryggen whc.unesco.org
- Fondacija Bryggen — Historija Bryggena stiftelsenbryggen.no
- Riksantikvaren — Bryggen u Bergenu riksantikvaren.no
- Bymuseet — Pod zemljom u muzeju Bryggens Museum bymuseet.no
- Bymuseet — Muzej Bryggen bymuseet.no
- Bymuseet — Rune iz Bryggena bymuseet.no
- Wikipedia — Bryggen en.wikipedia.org
- Vikipedi — Bryggen tr.wikipedia.org
FAQ
Šta znači Bryggen?
Bryggen na norveškom znači „pristanište“. Njegov drugi naziv, Tyskebryggen, znači „njemačko pristanište“.
Koliko je star Bryggen?
Jedna rana pristanišna konstrukcija potječe iz vremena oko 1100. godine. Današnji arhitektonski izgled uglavnom je rezultat obnove nakon požara 1702. godine.
Zašto je Bryggen na UNESCO-ovoj Listi svjetske baštine?
Bryggen je 1979. godine upisan na UNESCO-ovu Listu svjetske baštine prema kulturnom kriteriju (iii). Njegove zgrade i njihov raspored odražavaju društvenu organizaciju hanzeatskih trgovaca i njihov način korištenja prostora.
Iznad čega je izgrađen Bryggens Museum?
Bryggens Museum stoji iznad najstarijih ostataka zgrada u Bergenu, koji potječu iz prve polovine 12. vijeka. Muzej je osnovan 1976. godine pod vodstvom glavnog kustosa Asbjørna Herteiga.
Image: Fassaden in Bryggen, Bergen N.jpg — JoachimKohler-HB, CC BY-SA 4.0
