Kako se razvijao Kırıkkale?
Savremeni razvoj Kırıkkalea počeo je izgradnjom fabrika artiljerijskog naoružanja i municije. Njihovi temelji postavljeni su 1925. godine na zemljištu sela Kırık. Okolni kraj ima mnogo dužu historiju. O njoj svjedoče Büklükale, most Çeşnigir, džamija Hasandede i historijske građevine Keskina.
Ako istražujete historiju Kırıkkalea i porijeklo njegovog imena, osmanski zapisi nezaobilazno su polazište. U njima su sačuvani oblici povezani s imenom koji prethode fabrikama. Sama provincija je novija: osnovana je 1989. godine od dijela provincije Ankara.
Odakle potječe ime Kırıkkale?
Poznato objašnjenje povezuje selo Kırık i uzvišenje Kaletepe. Prema tom narodnom predanju, ime naselja nastalo je spajanjem njihovih naziva. Uprava provincije Kırıkkale ovo objašnjenje predstavlja kao narodno predanje. Ujedno upućuje na oblik Kırıkkal’a u osmanskim dokumentima.
Metin Tuncel u enciklopediji TDV İslâm Ansiklopedisi razmatra i druge zapise. U registru iz 1530. godine spominje se turkmenska zajednica Kırıklu. Pred kraj 16. vijeka pojavljuje se zapis o selu Kürik. Tuncel ove zapise razmatra zajedno kada govori o historijskoj podlozi imena.
Zato možete razlikovati narodno objašnjenje od dokumentarnih dokaza. Kırık i Kaletepe pripadaju predanju. Kırıkkal’a, Kırıklu i Kürik dio su rasprave zasnovane na historijskim zapisima. Kada bi se priča o selu i uzvišenju predstavila kao konačno utvrđeno porijeklo imena, ta bi se razlika zanemarila.
Šta Büklükale otkriva o ranijoj historiji ovog kraja?
Büklükale se nalazi u okrugu Karakeçili, uz uski prijelaz preko rijeke Kızılırmak. Udaljen je približno 100 kilometara jugoistočno od Ankare. Njegov položaj uz rijeku geografski ga povezuje s još jednim dijelom baštine ovog kraja: ostacima mostova oko prijelaza.
Arheološka iskopavanja u Büklükaleu počela su 2009. godine pod vodstvom Kimiyoshija Matsumure. Matsumura je 2023. godine tragove na građevinama protumačio kao oštećenja nastala u zemljotresu u 15. vijeku prije nove ere. To datiranje treba razumjeti kao tumačenje arhitektonskih nalaza koje je iznio voditelj iskopavanja.
Ceritkale u okrugu Keskin još je jedan arheološki lokalitet. Njegov inventar spomenika obuhvata grobnice u stijeni, antičke kamenolome i prostorije uklesane u stijenu. U inventaru je područje evidentirano kao naselje iz rimskog perioda. Međutim, to datiranje razlikuje se od onoga na stranici za posjetioce istog portala.
Šta je sačuvano iz seldžučkog i osmanskog perioda?
Most Çeşnigir (Çeşnigir Köprüsü) prelazi preko rijeke Kızılırmak između Karakeçilija i Köprüköya. Tačan datum njegove izgradnje nije poznat, ali smatra se seldžučkom građevinom iz 13. vijeka. Most je dug 110 metara i širok 6 metara.
Dio njegovih oslonaca potopljen je nakon puštanja brane Kapulukaya u rad. Ako posjetite most, imajte na umu da je njegov današnji odnos s vodom posljedica i te kasnije promjene okruženja. Voda sada prekriva dijelove konstrukcije koja nosi most.
Kraj oko Kırıkkalea čvrsto je uključen u osmansku teritoriju tokom 15. vijeka. Zapis o turkmenskoj zajednici Kırıklu iz 1530. godine pripada narednom vijeku. Ove činjenice smještaju dokumentarnu podlogu imena u osmansku historiju ovog kraja.
Za džamiju Hasandede (Hasandede Camii) poznata je godina izgradnje: 1605. Ima kvadratnu osnovu i zidove od klesanog kamena. Uz nju se nalaze turbeta povezana s Hasandedeom i njegovom djecom. Jedno pripada Hasandedeu. U drugom su ukopani šejh Halil İbrahim, šejh Mustafa i Ümmühan Ana.
Zašto se za neke historijske građevine navode različiti datumi?
Džamija Ballı (Ballı Camii) pokazuje zašto treba razlikovati datiranja objavljena u različitim opisima. Opis za posjetioce na Portalu kulture navodi 1121. kao procijenjenu godinu izgradnje. Inventar spomenika, međutim, na osnovu arhitektonskih obilježja smješta građevinu u 15. ili 16. vijek. Džamija nema natpis kojim bi se utvrdio datum izgradnje.
Unutrašnjost građevine pruža konkretnije podatke. Drveni stubovi dijele molitveni prostor na tri broda. U njoj se nalazi i drvena galerija za žene. Ova obilježja mogu se opisati bez predstavljanja bilo kojeg od predloženih datuma izgradnje kao sigurnog.
Slično neslaganje postoji i za Ceritkale. Stranica Portala kulture namijenjena posjetiocima smješta njegovo naselje u stijeni u željezno doba. Inventar spomenika bilježi naselje iz rimskog perioda. Kada čitate o grobnicama u stijeni, kamenolomima i uklesanim prostorima, razlikujte ove dvije klasifikacije.
Kako su fabrike oblikovale savremeni Kırıkkale?
Temelji postavljeni 1925. godine označili su početak industrijskog razvoja savremenog Kırıkkalea. Fabrike artiljerijskog naoružanja i municije zauzele su zemljište sela Kırık. Oko fabrika se iste godine razvila četvrt Fabrika Mahallesi. Dolaskom željeznice oko stanice je nastala četvrt İstasyon Mahallesi.
Uslijedilo je administrativno priznanje. Kırıkkale je 1929. godine postao središte nahije, odnosno niže upravne jedinice, u okrugu Keskin u provinciji Ankara. U toj fazi njegov administrativni položaj ostao je vezan za Keskin i Ankaru.
Tabela stanovništva na Wikipediji na turskom jeziku bilježi 4.599 stanovnika u središtu nahije 1935. godine. Do 1940. godine broj je porastao na 11.486. Ovi podaci pokazuju razmjere rasta u tom razdoblju. Provincija Kırıkkale osnovana je 1989. godine od dijela provincije Ankara.
Kako Keskin dopunjuje historiju Kırıkkalea?
Građevine Keskina čuvaju historiju proizvodnje, uz vjersku i stambenu arhitekturu. Keskin Fişekhane bio je vojno skladište rezervnih zaliha prije nego što je 1907. godine pretvoren u pogon za municiju. Od 1921. do 1925. godine radio je kao radionica za izradu metaka.
Pravoslavna crkva u keskinskom predjelu Karıştıran potječe iz druge polovine 19. vijeka. Zajedno sa zgradom za proizvodnju municije i fabrikom šibica, čini skup historijskih građevina Keskina različite namjene i vremena nastanka.
Tradicionalne kuće sačuvane su i u Keskinu i u Hasandedeu. Većina sačuvanih primjera ima dvije etaže. Njihova gradnja spaja zidano prizemlje, drvenu konstrukciju sprata i ispunu od ćerpiča. Među primjerima su konak Aslana-bega (Aslan Bey Konağı), konak Tayyara-bega (Tayyar Bey Konağı) i kuća Zühtüa Pehlivanlıja, oca slikara Rahmija Pehlivanlıja.
Za vezu sa svakodnevnim životom, razmotrite ove kuće zajedno s keskinskom fabrikom šibica. Stanovanje i proizvodnja šibica povezuju historiju ovog kraja s kućnim životom. Kuće čuvaju određene građevinske materijale. Natpis nad ulazom fabrike otkriva njenu prvobitnu namjenu i godinu izgradnje: proizvodnja šibica 1903. godine.
Pojedinosti koje nećete naći u vodičima
Jedan zapis iz registra važnih odluka, poznatog kao mühimme, s početka 17. vijeka opisuje odbrambeni dogovor koji je obuhvatio seljane Kırıklua. Dobili su dozvolu da poprave obližnju tvrđavu i koriste je za zaštitu od razbojničkih napada. Ovaj zapis dodaje praktičnu epizodu dokumentarnoj historiji povezanoj s Kırıkluom.
U blizini Büklükalea, na prijelazu preko rijeke Kızılırmak, pod vodom leže ostaci mostova. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam datira ih u rimski period. Ti potopljeni ostaci zasebni su u odnosu na most Çeşnigir, koji se pripisuje seldžučkom periodu.
Pećina Sulu Mağara nalazi se u keskinskom predjelu Arzu Bayırı. Ukupno je duga 285 metara i dijelom je prirodna, a dijelom vještačka. U njenim vještačkim galerijama, raspoređenim na tri nivoa, eksploatisano je olovo. U uskim prolazima koji povezuju njene dijelove izgrađeni su kameni zidovi datirani u ranokršćanski period.
Natpis nad ulazom keskinske fabrike šibica (Keskin Kibrithanesi) pruža neuobičajeno neposredan podatak: zgrada je podignuta za proizvodnju šibica 1903. godine. Njena zabilježena namjena razlikuje se od namjene objekta Keskin Fişekhanesi, čija je ranija funkcija vojnog skladišta promijenjena 1907. godine.
Hronologija
- 15. vijek prije nove ere: U Büklükaleu su nastala oštećenja od zemljotresa, prema Matsumurinom tumačenju arhitektonskih nalaza.
- Rimski period: Inventar spomenika Ceritkalea smješta njegovo naselje i prostore uklesane u stijenu u ovaj period.
- 13. vijek: Smatra se da je most Çeşnigir izgrađen u seldžučkom periodu.
- 15. vijek: Kraj oko Kırıkkalea čvrsto je uključen u osmansku teritoriju.
- 1530: Osmanski registar zabilježio je turkmensku zajednicu Kırıklu.
- 1605: Izgrađena je džamija Hasandede.
- Početak 17. vijeka: Seljani Kırıklua dobili su dozvolu da poprave i brane obližnju tvrđavu.
- Druga polovina 19. vijeka: U ovaj period datira se pravoslavna crkva u keskinskom predjelu Karıştıran.
- 1903: Keskin Kibrithanesi izgrađen je za proizvodnju šibica.
- 1907: Vojno skladište rezervnih zaliha u Keskinu pretvoreno je u pogon za municiju.
- 1921–1925: Keskin Fişekhanesi radio je kao radionica za izradu metaka.
- 1925: Postavljeni su temelji fabrika artiljerijskog naoružanja i municije u Kırıkkaleu.
- 1929: Kırıkkale je postao središte nahije u sastavu Keskina.
- 1989: Provincija Kırıkkale osnovana je od dijela provincije Ankara.
- 2009: Počela su arheološka iskopavanja u Büklükaleu.
Često postavljana pitanja
Odakle potječe ime Kırıkkale?
Narodno predanje spaja nazive sela Kırık i uzvišenja Kaletepe. Osmanski dokumenti čuvaju i oblik Kırıkkal’a. Tuncel razmatra zajednicu Kırıklu, zabilježenu 1530. godine, zajedno s imenom sela Kürik s kraja 16. vijeka.
Kada je počeo razvoj savremenog Kırıkkalea?
Razvoj je počeo oko fabrika artiljerijskog naoružanja i municije, čiji su temelji postavljeni 1925. godine na zemljištu sela Kırık. Oko fabrika se razvila četvrt Fabrika Mahallesi, dok je oko željezničke stanice nastala četvrt İstasyon Mahallesi.
Kada je Kırıkkale postao provincija?
Provincija Kırıkkale osnovana je 1989. godine od dijela provincije Ankara. Ranije, 1929. godine, Kırıkkale je postao središte nahije u sastavu Keskina.
Koliko je star most Çeşnigir?
Most se uglavnom pripisuje seldžučkom periodu, odnosno 13. vijeku. Tačan datum njegove izgradnje nije poznat. Dug je 110 metara i širok 6 metara.
Izvori
- Uprava provincije Kırıkkale — Historija kirikkale.gov.tr
- TDV İslâm Ansiklopedisi — Kırıkkale islamansiklopedisi.org.tr
- Wikipedia na turskom jeziku — Kırıkkale tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Provincija Kırıkkale en.wikipedia.org
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Kırıkkale — Büklükale kirikkale.ktb.gov.tr
- Anadolu Ajansı — Iskopavanja u Büklükaleu aa.com.tr
- Portal kulture — Most Çeşnigir kulturportali.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Kırıkkale — Džamije i turbeta kirikkale.ktb.gov.tr
- Portal kulture — Inventar spomenika: džamija Ballı kulturportali.gov.tr
- Portal kulture — Džamija i turbe Ballı kulturportali.gov.tr
- Portal kulture — Inventar spomenika: Ceritkale kulturportali.gov.tr
- Portal kulture — Grobnice u stijeni u Ceritkaleu kulturportali.gov.tr
- Portal kulture — Historijske kuće kulturportali.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Kırıkkale — Keskin kirikkale.ktb.gov.tr
FAQ
Odakle potječe ime Kırıkkale?
Prema narodnom predanju, ime je nastalo spajanjem naziva sela Kırık i uzvišenja Kaletepe. Međutim, uprava provincije navodi i oblik Kırıkkal’a iz osmanskih dokumenata. Metin Tuncel razmatra turkmensku zajednicu Kırıklu, zabilježenu 1530. godine, i selo Kürik, koje se pojavljuje u zapisima s kraja 16. vijeka.
Kada je počeo razvoj savremenog Kırıkkalea?
Razvoj je počeo oko fabrika artiljerijskog naoružanja i municije, čiji su temelji postavljeni 1925. godine na zemljištu sela Kırık. Kırıkkale je 1929. godine postao središte nahije u sastavu Keskina.
Kada je Kırıkkale postao provincija?
Provincija Kırıkkale osnovana je 1989. godine od dijela provincije Ankara.
Koliko je star most Çeşnigir?
Tačan datum izgradnje nije poznat. Most se uglavnom pripisuje seldžučkom periodu, odnosno 13. vijeku.
Image: Cesnigir paradise3 (cropped).jpg — Egeasln, CC BY-SA 4.0
