Trafalgar Savaşı nedir? Nelson ve denizdeki güç dengesi

Britanya’nın 27 hat gemisi, Trafalgar’da karşısındaki 33 Fransız-İspanyol hat gemisini yendi. Siz bu yazıda Nelson’ın planını ve zaferin denizdeki güç dengesine etkisini öğreneceksiniz. Sayısal üstünlük birleşik filodaydı; fakat 21 Ekim 1805’te kazanan taraf Britanya oldu. Britanya’nın başlıca komutanlarından Horatio Nelson ise aynı gün muharebe sırasında öldü. [1][2]

Trafalgar Burnu açıklarındaki karşılaşma, bir deniz zaferiyle uzun savaşın sonunu ayırmayı gerektirir. Napolyon Savaşları, Nelson’ın hayatını kaybettiği bu muharebeden sonra yaklaşık on yıl sürdü. Siz gündelik haberlerde de bir çatışmanın sonucuyla bütün savaşın sonucunu ayrı değerlendirebilirsiniz. Trafalgar örneğinde bu ayrım, Britanya’nın deniz üstünlüğünü doğru anlamanıza yardımcı olur. [3]

Trafalgar Muharebesi nedir, nerede ve kimler arasında yapıldı?

Trafalgar Muharebesi, 21 Ekim 1805’te Britanya ile birleşik Fransız-İspanyol donanması arasında gerçekleşti. Üçüncü Koalisyon Savaşı sırasındaki karşılaşmanın yeri, İspanya’nın güneybatısındaki Trafalgar Burnu açıklarıydı. Donanmalar burada, Atlas Okyanusu’nda karşı karşıya gelerek muharebeye tutuştu. Muharebenin adı da karşılaşmanın gerçekleştiği bu burundan gelir. [1][4]

Trafalgar Burnu, İspanya’nın Cádiz ilinde ve Cebelitarık Boğazı’nın kuzeybatısında bulunur. Muharebe haritası, savaş alanını yaklaşık 36,25° kuzey ve 6,20° batı koordinatlarında gösterir. Siz haritada Cádiz kıyılarını bulduğunuzda, karşılaşmanın coğrafi konumunu daha rahat izleyebilirsiniz. Bu konum, Trafalgar’ı Akdeniz içindeki bir muharebe olarak düşünmenizi de önler. [4][5]

Britanya tarafının başlıca komutanları, Horatio Nelson ile birlikte Cuthbert Collingwood idi. Karşı tarafta ise birleşik filoya Pierre-Charles Villeneuve ve Federico Gravina komuta ediyordu. Fransız-İspanyol filosundaki 33 hat gemisinin 18’i Fransız, 15’i İspanyol donanmasına aitti. Dolayısıyla Britanya’nın karşısındaki kuvvet, iki ülkenin gemilerinden oluşan birleşik bir filoydu. [1]

Nelson ve Villeneuve Trafalgar’a nasıl geldi?

Nelson, 1805 yazında Villeneuve’ün filosunu Batı Hint Adaları’na kadar takip etti. Bu takibin ardından yeniden Avrupa sularına döndü ve süreç Trafalgar’a uzandı. Dolayısıyla Ekim ayındaki karşılaşmanın öncesinde, Avrupa dışına taşan bir deniz takibi bulunuyordu. Nelson ile Villeneuve’ün hareketlerini yalnızca muharebe gününden başlatmak, bu bağlantıyı görünmez kılar. [6]

Napolyon, Cádiz’deki Villeneuve’e Akdeniz’e açılarak Avrupa kıtasındaki harekâtını destekleme emri vermişti. Bu emir, Villeneuve’ün filosuna verilen görevin kıtadaki harekâtla bağlantısını açıkça gösterir. Cádiz’deki donanmanın hareketi, Napolyon’un Avrupa’daki askerî faaliyetlerinden ayrı değerlendirilmemelidir. Trafalgar’a giden süreçte filonun görevi, bu harekâtı denizden desteklemekti. [6]

Britanya’yı istila planının zamanlaması ise Trafalgar’ın sonucunu yorumlarken ayrıca dikkat gerektirir. Napolyon, bu plandan 21 Ekim’deki muharebeden önce vazgeçmişti. Muharebeden sonra da Britanya’yı istila planını yeniden uygulamaya koymadı. Bu yüzden Trafalgar’ı, yürürlükteki istila planını o gün durduran olay diye anlatmak yanıltır. [4]

Nelson’ın iki kolonlu saldırı planı nasıl işledi?

Nelson’ın planı, Britanya filosunu iki kolona ayırarak düşman hattını kesmekti. Hedefi, Fransız-İspanyol filosunu yakın mesafeli bir muharebeye zorlayacak biçimde yaklaşmaktı. Nelson kuzeydeki kolonu düşman amiral gemisine yöneltmeyi planlıyordu. Collingwood ise diğer kolonla birleşik filonun hattının gerisine saldıracaktı. [6]

Bu görev paylaşımında Nelson ve Collingwood, aynı saldırı düzeninin farklı bölümlerini yönetiyordu. Planın temelini, iki kolonun düşman hattına ayrı noktalardan yönelmesi oluşturuyordu. Siz düzeni zihninizde canlandırırken, Nelson’ın hedefiyle Collingwood’un hedefini ayrı ayrı izleyebilirsiniz. Biri düşman amiral gemisine ilerlerken, diğeri hattın gerisine saldıracaktı. [6]

Nelson’ın kolonuna HMS Victory, Collingwood’un kolonuna ise HMS Royal Sovereign öncülük ediyordu. Her iki öncü gemi de 100 top taşıyan savaş gemileriydi. Villeneuve’ün Trafalgar’daki amiral gemisinin adı ise Bucentaure olarak kaydedilir. Bu gemi adları, komutanların planlanan saldırıdaki konumlarını takip etmeyi kolaylaştırır. [3]

Nelson, muharebeden önce HMS Victory’den bayrak işaretleriyle şu mesajı gönderdi: “England expects that every man will do his duty”. Bu moral mesajının ardından, düşmanla daha yakın mesafede çarpışılmasını isteyen başka bir işaret verildi. “Engage the enemy more closely” işareti, yakın muharebe hedefini doğrudan ifade ediyordu. Böylece HMS Victory’den gönderilen mesajlar, hem görev çağrısını hem çarpışma talimatını içeriyordu. [7]

Amiral Nelson nasıl öldü, muharebenin bilançosu neydi?

Nelson, Fransız Redoutable gemisinin mizana direğindeki bir nişancının ateşiyle vuruldu. Yaralanmasının ardından HMS Victory’nin alt güvertesindeki yaralıların toplandığı bölüme götürüldü. 21 Ekim 1805 günü saat 16.30’da, aynı geminin içinde öldü. Böylece Britanya’nın zafer kazandığı gün, filonun başlıca komutanlarından biri hayatını kaybetti. [8]

Royal Museums Greenwich’in anlatımına göre, muharebede birleşik filodan 17 gemi teslim oldu. Bir gemi patladı; buna karşılık hiçbir Britanya gemisi kaybedilmedi. Bu sonuç, Britanya’nın karşısındaki daha kalabalık filoya verdiği kaybı gösterir. Ancak gemi kaybı bulunmaması, Britanya tarafında insan kaybı yaşanmadığı anlamına gelmez. [3]

Britanya tarafında toplam 458 kişi öldü, 1.208 kişi de yaralandı. Nelson’ın ölümü, bu insan kayıplarının içinde yer alan komutan kaybıydı. Muharebenin bilançosunu okurken, ele geçirilen gemilerle ölen ve yaralanan insanları birlikte değerlendirmek gerekir. Trafalgar’daki gemi sonucu ile insan kaybı, zaferin farklı boyutlarını ortaya koyar. [4][8]

Nelson’ın cenazesi alkol içinde korunarak deniz yoluyla Britanya’ya getirildi. 9 Ocak 1806’da Londra’daki St Paul Katedrali’nde devlet töreniyle defnedildi. Böylece Trafalgar’daki ölümüyle Londra’daki cenaze töreni, farklı tarihlerde gerçekleşen iki ayrı olaydı. Muharebenin tarihi olan 21 Ekim, devlet töreninin tarihiyle karıştırılmamalıdır. [2]

Trafalgar denizdeki güç dengesini nasıl değiştirdi?

Trafalgar zaferi, Britanya’nın Napolyon Savaşları boyunca sürdürdüğü deniz üstünlüğünü pekiştirdi. Fransız donanması, sonrasında Britanya Kraliyet Donanması’na büyük çaplı filo muharebesinde yeniden ciddi biçimde meydan okuyamadı. Bu sonuç, Trafalgar’ın etkisini yalnızca o günkü teslim olan gemilerle sınırlamayı güçleştirir. Muharebe, sonraki deniz mücadelesindeki güç dengesini değerlendirirken de belirleyici bir karşılaşmadır. [4]

Bununla birlikte Napolyon’un gemi inşa programı, Trafalgar sonrasında da donanma üretmeye devam etti. Program, 1814’e gelindiğinde toplam 80 hat gemilik bir filo üretmişti. Buna rağmen Fransa, savaş boyunca Britanya’nın deniz üstünlüğünü kırmayı başaramadı. Dolayısıyla gemi inşa etmekle rakibin deniz üstünlüğünü sona erdirmek, aynı sonuç değildi. [4]

Siz Trafalgar’daki 27’ye karşı 33 gemilik karşılaşmayı, bu sonraki gelişmeyle birlikte okuyabilirsiniz. Birleşik filonun sayısal üstünlüğü muharebeyi kazanmasına yetmedi; sonraki inşa programı da dengeyi değiştiremedi. Bu iki olgu, gemi sayısının sonuçları tek başına açıklamadığını gösterir. Nelson’ın iki kolonlu saldırı planı, muharebe gününü anlamak için ayrıca incelenmelidir. [2][4][6]

Avrupa’daki savaşların süresi ise deniz üstünlüğünden ayrı bir değerlendirme gerektirir. Napolyon Savaşları, Trafalgar zaferinden sonra yaklaşık on yıl daha sürdü. Bu nedenle Nelson’ın zaferini, bütün savaşın aynı gün bitmesi şeklinde okuyamazsınız. Trafalgar’ın sonucu denizdeki üstünlüğü pekiştirirken, Avrupa’daki çatışmalar devam etti. [3]

Kısa kronoloji

Trafalgar’ın zaman çizelgesi, 1805 yazındaki takipten sonraki anma ve temsil örneklerine uzanır. Aşağıdaki sıralama, muharebeyi ve sonrasındaki gelişmeleri ayrı tarihler üzerinden izlemenizi sağlar. Özellikle Nelson’ın ölümü, cenaze töreni ve gazilerin madalyası farklı zamanlara aittir. [2][6][8][9][10]

1. 1805 yazı Nelson, Villeneuve’ün filosunu Batı Hint Adaları’na kadar takip ederek Avrupa sularına döndü.
2. 21 Ekim 1805 Britanya filosu, Trafalgar Burnu açıklarında birleşik Fransız-İspanyol filosunu yendi.
3. 21 Ekim 1805, 16.30 Nelson, aldığı yaranın ardından HMS Victory’nin alt güvertesindeki yaralıların toplandığı bölümde öldü.
4. Muharebe sonrası, 27 Ekim’e kadar Fırtına sona erdiğinde, ele geçirilen düşman gemilerinden yalnızca dördü Britanya’nın elinde kalmıştı.
5. 9 Ocak 1806 Nelson, Londra’daki St Paul Katedrali’nde devlet töreniyle defnedildi.
6. Mayıs 1824 Turner’ın Trafalgar tablosu, St James’s Sarayı’na yerleştirildi.
7. 1847 Hayatta kalan Trafalgar gazilerine verilebilecek Naval General Service Medal onaylandı.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Nelson, Cádiz açıklarında kaptanlarına yemek davetleri vererek savaş planını anlattı. Kendisinin “The Nelson Touch” dediği yaklaşım, bu toplantılarda kaptanlarla paylaşıldı. Böylece iki kolonlu saldırının hazırlığı, yalnızca muharebe günü gönderilen işaretlerden oluşmuyordu. Kaptanlara önceden anlatılan planla HMS Victory’den gönderilen talimatları birlikte düşünmek gerekir. [6]

Ünlü görev mesajında kullanılan bayrak kodlama sistemini, Kaptan Home Riggs Popham geliştirmişti. Sistem, Trafalgar Muharebesi’nden yalnızca iki yıl önce geliştirilmiş bir iletişim aracıydı. Nelson’ın HMS Victory’den gönderdiği mesaj, bu kodlama sistemi aracılığıyla iletildi. Dolayısıyla tanınan sözlerin arkasında, adı bilinen bir kaptanın hazırladığı teknik düzen bulunuyordu. [7]

Muharebenin ardından çıkan fırtına, 27 Ekim’e kadar denizde etkisini sürdürdü. Fırtına sona erdiğinde, ele geçirilen düşman gemilerinden yalnızca dördü Britanya’nın elinde kalmıştı. Bu sayı, muharebe sırasında teslim olan 17 gemiden ayrı değerlendirilmelidir. Teslim alma anıyla fırtına sonrasındaki durum, gemiler açısından aynı sonucu vermedi. [3][9]

Trafalgar’ın alt rütbeli denizcilerine Kraliyet madalyası verilmesi, ancak 1847’de onaylandı. Hayatta kalan gaziler, “TRAFALGAR” tokalı Naval General Service Medal alabildi. Bu tarih, Nelson’ın 1806’daki devlet cenazesinden çok daha sonraya aittir. Komutanın cenazesiyle alt rütbeli gazilerin madalyası, anmanın farklı zamanlarda gerçekleştiğini gösterir. [2]

J. M. W. Turner’ın Trafalgar tablosu, yaklaşık üç metre genişliğinde bir eserdir. Kral IV. George’un siparişiyle yapıldı ve Mayıs 1824’te St James’s Sarayı’na yerleştirildi. William James, Turner’ı savaşın farklı evrelerini aynı eserde birleştirdiği için eleştirdi. Müze küratörü Katherine Gazzard ise eserin amacını olayların insanî dramını yansıtmakla açıklar. Siz tabloyu incelerken, bu tarihsel doğruluk tartışmasını da dikkate alabilirsiniz. [10]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Trafalgar Muharebesi tr.wikipedia.org
2. Old Royal Naval College — The Battle of Trafalgar ornc.org
3. Royal Museums Greenwich — The Battle of Trafalgar: End of the Action, BHC0549 rmg.co.uk
4. Wikipedia — Battle of Trafalgar en.wikipedia.org
5. Wikipedia — Cape Trafalgar en.wikipedia.org
6. Royal Museums Greenwich — Battle of Trafalgar background rmg.co.uk
7. U.S. Naval Institute — Command and Control in the Age of Sail usni.org
8. Royal Museums Greenwich — Research guide N1: Horatio Nelson rmg.co.uk
9. Royal Museums Greenwich — The Battle of Trafalgar: end of the action, BHC0564 rmg.co.uk
10. Royal Museums Greenwich — Turner’s The Battle of Trafalgar: a maligned masterpiece? rmg.co.uk

Görsel: Turner, The Battle of Trafalgar (1822).jpg — J. M. W. Turner, Public domain