Amerikan İç Savaşı neden çıktı? Kuzey ve Güneyin amaçları

Konfederasyon birlikleri, 12 Nisan 1861 sabahı saat 04.30’da Fort Sumter kalesine ateş açtı. Siz bu yazıda, Amerikan İç Savaşı’nın nedenlerini ve tarafların hangi amaçlarla savaştığını öğreneceksiniz. Charleston Limanı’ndaki bu saldırı, savaşın geleneksel başlangıcı olarak kabul edilir. [1]

Amerikan İç Savaşı, yaygın tarihlendirmeyle 1861–1865 arasında yaklaşık dört yıl bir ay sürdü. Çatışmanın merkezinde, köleliğin Amerikan toplumundaki yeri ve yeni topraklara yayılması bulunuyordu. Kuzey başlangıçta Birliği korumayı amaçlarken Güney, köleliği koruyacak bağımsız bir devlet istiyordu. Bu nedenle savaşın çıkış nedenini, tarafların zamanla değişen hedefleriyle birlikte değerlendirmek gerekir. [2][3][4][5]

Amerikan İç Savaşı neden çıktı?

ABD Ulusal Park Servisi, savaşa götüren anlaşmazlıkların merkezine köleliğin toplumdaki yerini koyar. Ekonomik politikalar ve federal hükümetin yetkileri konusunda da Kuzey ile Güney anlaşmazlık yaşıyordu. Ancak bu başlıklar içinde belirleyici mesele, köleliğin korunması ve geleceğiydi. Dolayısıyla savaşı yalnızca yönetim yetkileri üzerinden açıklamak, köleliğin merkezî konumunu eksik bırakır. [3]

1854 Kansas–Nebraska Yasası, köleliğin batıya yayılması üzerindeki siyasi çatışmayı daha da şiddetlendirdi. Yasa, bu yayılmayı sınırlayan Missouri Uzlaşması’nı fiilen kaldırarak önceki düzeni değiştirdi. Kansas’ta kölelik yanlılarıyla karşıtları arasında şiddet yaşanması, anlaşmazlığın somut sonuçlarından biriydi. Tartışma, mevcut kölelik düzeninin yanında yeni toprakların geleceğini de kapsıyordu. [6]

ABD Yüksek Mahkemesinin 1857 tarihli Dred Scott kararı, siyasi krizi daha da derinleştirdi. Mahkeme, Afrika kökenli Amerikalıların ABD vatandaşı olmadığını hükme bağlayarak kölelik tartışmasına müdahale etti. Kansas’taki çatışmaların ardından bu karar, krizin yargı alanındaki önemli bir aşaması oldu. Köleliğin geleceği, böylece hem yasama kararlarında hem mahkeme hükümlerinde belirleyici yer tutuyordu. [6]

Cumhuriyetçi Abraham Lincoln, 6 Kasım 1860’ta başkan seçildiğinde köleliğin yeni topraklara yayılmasına karşıydı. Güneyde bu tutum, köleliğin geleceğine yönelik bir tehdit olarak algılandı. Seçim sonucu, Güney eyaletlerinin Birlikten ayrılma sürecini tetikleyen gelişme oldu. Siz nedenleri sıralarken 1854 yasasını, 1857 kararını ve 1860 seçimini birlikte düşünebilirsiniz. Böylece Fort Sumter saldırısına uzanan siyasi çatışmanın aşamaları daha açık görünür. [6]

Amerikan İç Savaşı tarafları kimdi, ne için savaştılar?

Savaşın bir tarafında Washington merkezli ABD yönetimi ve ona bağlı kalan eyaletler bulunuyordu. Birlik adı verilen bu tarafın başkanı Abraham Lincoln, öne çıkan komutanı Ulysses S. Grant idi. Karşılarında, Birlikten ayrılan 11 Güney eyaletinin oluşturduğu Konfederasyon yer alıyordu. Konfederasyonun başkanı Jefferson Davis, öne çıkan komutanlarından biri ise Robert E. Lee idi. [2][7]

Güneyin amacı, köleliğin korunacağı bağımsız bir Konfederasyon kurmak ve ayrılığı sürdürmekti. Kuzeyli Birlik yanlıları ise eyaletlerin ayrılmasını anayasaya aykırı kabul ediyordu. Bu nedenle taraflar, ABD’nin siyasi bütünlüğü konusunda doğrudan karşı karşıya geldi. Köleliğin geleceği ile ayrılmanın geçerliliği, savaşın birbirine bağlı temel meselelerini oluşturuyordu. [4]

Kuzeyin 1861’deki başlangıç hedefi, Birliği korumak ve Güneyin ayrılmasını önlemekti. Köleliğin kaldırılması, daha sonra açık bir savaş hedefi hâline geldi. Lincoln’ün 1 Ocak 1863’te yürürlüğe giren Özgürlük Bildirgesi, bu değişimin belirgin adımıydı. Bildirge, isyan hâlindeki belirlenmiş bölgelerde köleleştirilmiş insanların özgür olduğunu ilan etti. [5]

Savaşın sonuna kadar yaklaşık 200.000 siyah asker ve denizci, ABD silahlı kuvvetlerinde savaştı. Bu insanlar, Birliğin korunması ve özgürlük için yürütülen mücadelede yer aldı. Dolayısıyla Kuzeyin savaş hedeflerini anlatırken 1861 ile 1863 arasındaki değişimi belirtmek gerekir. Başlangıçtaki Birliği koruma amacı, özgürleştirmenin açık hedef olmasıyla birlikte devam etti. [5]

Amerikan İç Savaşı ne zaman başladı, kaç yıl sürdü?

Güney Karolina, 20 Aralık 1860’ta Birlikten ayrılan ilk eyalet olarak süreci başlattı. Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana ve Texas, 1 Şubat 1861’e kadar ayrıldı. Bu ayrılmalar, Fort Sumter bombardımanından önce siyasi kopuşun başladığını gösterir. Savaşın başlangıç tarihi ile eyaletlerin ayrılma tarihleri bu nedenle birbirinden ayrılmalıdır. [8]

Konfederasyon birlikleri, 12 Nisan 1861’de Güney Karolina’nın Charleston Limanı’ndaki federal Fort Sumter kalesini bombaladı. Lincoln, saldırının ardından 75.000 gönüllü asker çağrısı yaparak askerî karşılık verdi. Bunun üzerine Virginia, Kuzey Karolina, Tennessee ve Arkansas da Konfederasyona katıldı. Böylece ayrılan Güney eyaletlerinin sayısı, savaşın taraflarını tanımlayan 11’e ulaşmış oldu. [1][2][6]

Yaygın tarihlendirme, savaşın sonunu 26 Mayıs 1865 olarak vererek yaklaşık dört yıl bir aylık süre belirtir. Ancak son büyük Konfederasyon ordusunun teslim şartları, 2 Haziran’da kabul edildi. Lee’nin 9 Nisan’daki teslimi de bütün direnişin aynı gün bittiği anlamına gelmez. Siz farklı bitiş tarihleriyle karşılaştığınızda, hangi teslim aşamasının esas alındığına bakabilirsiniz. [2][9]

Kısa kronoloji: Amerikan İç Savaşı tarihi

1854’ten 1865’e uzanan bu kronoloji, siyasi krizle askerî gelişmeleri aynı sırada gösterir. Özellikle 1863’teki özgürleştirme kararı ile Birliğin askerî başarılarını birlikte takip edebilirsiniz. [5][6][9]

1. 1854 Kansas–Nebraska Yasası, köleliğin batıya yayılması üzerindeki çatışmayı şiddetlendirdi. [6]
2. 1857 Yüksek Mahkeme, Afrika kökenli Amerikalıları vatandaş saymayan Dred Scott kararını verdi. [6]
3. 6 Kasım 1860 Köleliğin yeni topraklara yayılmasına karşı çıkan Abraham Lincoln başkan seçildi. [6]
4. 20 Aralık 1860 Güney Karolina, Birlikten ayrılan ilk eyalet olarak ayrılma sürecini başlattı. [8]
5. 12 Nisan 1861 Konfederasyon birliklerinin Charleston Limanı’ndaki Fort Sumter bombardımanıyla savaş başladı. [1]
6. 19 Nisan 1861 Lincoln, Güney limanlarına yönelik deniz ablukasını ilan ederek askerî baskıyı artırdı. [10]
7. 1 Ocak 1863 Belirlenmiş isyan bölgelerindeki köleleştirilmiş insanları özgür ilan eden Özgürlük Bildirgesi yürürlüğe girdi. [5]
8. 1–3 Temmuz 1863 Pennsylvania’daki Gettysburg Muharebesi, Lee’nin Kuzeyi istila girişimini başarısızlığa uğrattı. [9]
9. 4 Temmuz 1863 Vicksburg, Grant komutasındaki Birlik ordusuna teslim oldu; Mississippi Nehri’nin tamamı Birlik kontrolüne geçti. [9]
10. 9 Nisan 1865 Lee, Kuzey Virginia Ordusu’nu Appomattox Court House’da Grant’e teslim etti. [9]
11. 26 Mayıs–2 Haziran 1865 Son büyük Konfederasyon ordusunun teslim şartları kararlaştırıldı ve ardından kabul edildi. [9]
12. 6 Aralık 1865 Belirtilen suç cezası istisnasıyla köleliği yasaklayan 13. Anayasa Değişikliği onaylandı. [11]

Amerikan İç Savaşı’nı kim kazandı, kaç kişi öldü?

Amerikan İç Savaşı’nı 1865’te Birlik kazandı; Konfederasyon ortadan kalktı ve ayrılan eyaletler yeniden ABD bünyesine alındı. Bu sonuç, Güneyin bağımsız bir Konfederasyon kurma hedefinin gerçekleşmediğini gösteriyordu. Birliğin korunması, Kuzeyin başlangıçta ilan edilen temel savaş hedefinin karşılığıydı. [4][5][7]

Gettysburg ve Vicksburg, 1863 yazında Birliğin elde ettiği iki belirgin askerî başarıydı. Gettysburg’da Lee’nin Kuzeyi istila girişimi, 1–3 Temmuz tarihlerindeki muharebeyle başarısızlığa uğradı. Ertesi gün Vicksburg’un teslim olması, Mississippi Nehri’nin tamamını Birlik kontrolüne geçirdi. Bu iki gelişme, savaşın sonucuna uzanan kronolojide farklı yerlerdeki Birlik başarılarını gösterir. [9]

Köleliğin ülke çapında yasaklanması ise 6 Aralık 1865’te onaylanan 13. Anayasa Değişikliğiyle gerçekleşti. Düzenleme, köleliği ve zorunlu hizmeti yasaklarken usulüne uygun mahkûmiyet sonrası suç cezasını istisna tuttu. Bu kapsam, 1863 Özgürlük Bildirgesi’nin belirlenmiş isyan bölgelerine yönelik kapsamından farklıydı. Savaşın sonucu anlatılırken askerî zaferin yanında bu hukuki değişiklik de belirtilmelidir. [5][11]

Can kayıpları için verilen rakamlarda ise kullanılan hesaplama yöntemleri arasında fark bulunur. Geleneksel askerî ölüm hesabı yaklaşık 620.000 kişidir; bu sayı kesin sonuç olarak sunulmamalıdır. Tarihçi J. David Hacker’ın 2011’de duyurulan nüfus sayımı analizi, daha yüksek bir tahmin önerir. Çalışma, 650.000–850.000 aralığını ve yaklaşık 750.000 kişilik merkez tahminini ortaya koyar. [12]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Konfederasyon Başkan Yardımcısı Alexander Stephens, 21 Mart 1861 tarihli konuşmasında köleliği açıkça savundu. Yeni devletin temelini, siyahların beyazlarla eşit olmadığı ve köleliğin doğal olduğu düşüncesine dayandırdı. Bu açıklama, Konfederasyonun kuruluş amacı içinde köleliğin yerini doğrudan ortaya koyar. Stephens’ın yaklaşımı, ayrılma meselesini kölelikten bağımsız anlatmanın neden eksik kaldığını gösterir. [6]

Köleliğin yasal olduğu Delaware, Maryland, Kentucky ve Missouri, Birlikten ayrılmayan sınır eyaletleriydi. Bu eyaletlerden gelen askerler, savaşın hem Birlik hem Konfederasyon tarafında hizmet etti. Dolayısıyla köleliğin yasal statüsüyle bir eyaletin savaşta seçtiği taraf her zaman örtüşmüyordu. Bu örnekler, Kuzey ve Güney ayrımını okurken eyaletlerin konumuna ayrıca bakmayı gerektirir. [7]

1863 Özgürlük Bildirgesi, Birliğe sadık köleci sınır eyaletlerini kapsamının dışında bırakıyordu. Konfederasyonun Birlik kontrolündeki bazı bölgeleri de bildirgenin dışında kalan yerler arasındaydı. Bu nedenle 1 Ocak 1863 tarihini, ülke çapındaki yasağın tarihiyle karıştırmamak gerekir. Ülke çapındaki hukuki yasak, belirtilen istisnasıyla 1865 tarihli anayasa değişikliğinden geldi. [5][11]

Birlik askerlerinin ağır yün üniformaları, yalnız iki bedende üretiliyordu. Konfederasyon birliklerinde ise farklı üniformalar kullanılıyor, gri ceketler zamanla yaygınlaşıyordu. Günlük hayatta kıyafet bedeni seçerken düşündüğünüz rahatlık, bu ayrıntıya somut bir bağ kurar. Yalnız iki beden bulunması, Birlik askerlerinin kıyafetlerini değerlendirirken akılda tutulabilecek bir bilgidir. [13]

İç Savaş fotoğraflarında kullanılan ıslak kolodyon negatifler, 5–20 saniye boyunca pozlama gerektiriyordu. Bu yüzden koleksiyonlardaki görüntüler, çatışma anlarından çok kampları, insanları ve savaş sonrasını gösterir. Siz telefonunuzla anlık fotoğraf çekerken, dönemin pozlama süresinin getirdiği farkı düşünebilirsiniz. Bir İç Savaş fotoğrafını incelerken bu teknik sınır, görüntüde ne bulunduğunu anlamanıza yardımcı olur. [14]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. U.S. Senate — Civil War Begins senate.gov
2. Vikipedi — Amerikan İç Savaşı tr.wikipedia.org
3. National Park Service — Causes nps.gov
4. Library of Congress — Civil War and Reconstruction: Overview loc.gov
5. National Archives — Emancipation Proclamation archives.gov
6. National Park Service — Slavery as a Cause of the Civil War nps.gov
7. Wikipedia — American Civil War en.wikipedia.org
8. Library of Congress — The Civil War in America: Prologue wwws.loc.gov
9. National Park Service — Civil War Timeline nps.gov
10. Office of the Historian — The Blockade of Confederate Ports history.state.gov
11. National Archives — 13th Amendment archives.gov
12. Binghamton University — Historian revises estimate of Civil War dead discovere.binghamton.edu
13. Smithsonian National Museum of American History — Soldiers in Blue and Gray americanhistory.si.edu
14. National Archives — Civil War Photographs archives.gov

Görsel: Men of Color Civil War Recruitment Broadside 1863.png — Frederick Douglass, Public domain