Mart 1974’te kuyu kazan Çinli çiftçiler toprağın altında pişmiş toprak heykel parçalarına rastladı. O günden bu yana aynı alandan, imparatorun ölümünden sonra onu korumak için yerleştirilmiş koca bir ordunun kalıntıları çıkıyor.
Bu yazıda Terakota Ordusu’nun ne olduğunu, nerede durduğunu ve nasıl keşfedildiğini öğreneceksiniz. Askerlerin nasıl yapıldığını, silahlarının neden tartışıldığını ve henüz açılmamış mezar odasını da göreceksiniz.
Terakota Ordusu nedir?
Terakota Ordusu, Çin’in ilk imparatoru Qin Shi Huang’ı ölümden sonraki yaşamında korumak amacıyla mezar kompleksine yerleştirilen pişmiş toprak asker ve at heykellerinden oluşur. Terakota, pişmiş toprak anlamına gelen bir sözcüktür. Yani karşınızdaki şey, fırınlanmış kilden yapılmış bir heykel topluluğudur.
Çincedeki adı bīngmǎ yǒng’dur. Türkçede bu, ‘asker ve at cenaze heykelleri’ anlamına gelir. Türkçe kaynaklarda aynı topluluğa ‘Toprak Askerler’ adı da verilir.
Adında ordu geçse de bunlar sahaya çıkacak bir ordu değildir. Heykeller bir mezarın parçasıdır. Amaç, imparatorun ölümden sonraki yaşamında yanında güçlü bir birlik bulundurmaktı.
Terakota Ordusu nerede?
Ordu, Çin’in Shaanxi eyaletindeki Xi’an kentinin Lintong bölgesinde bulunur. Asker ve at heykellerinin yer aldığı çukurlar, imparatorun mezarının yaklaşık 1,5 kilometre doğusundadır.
Bu çukurlar tek başına bir yapı değil, daha geniş bir kompleksin parçasıdır. UNESCO’nun tanımladığı miras alanı 56,25 kilometrekaredir. Alanda mezarlar, eşlikçi çukurlar ve mimari kalıntılar dahil 600’den fazla arkeolojik unsur bulunur.
Kompleksin yerleşimi de anlam taşır. UNESCO’ya göre düzen, Qin başkenti Xianyang’ın iç içe surlarla çevrili kent ve saray planını yansıtır. Mezar, bir tür yeraltı başkenti gibi kurgulanmıştır.
Xi’an’a gitmeyi düşünüyorsanız müze, Terakota Ordusu Müzesi adıyla 1 Ekim 1979’dan beri ziyaretçilere açıktır.
Terakota Ordusu’nu kim, neden yaptırdı?
Ordunun sahibi Ying Zheng’dir. MÖ 221’de savaşan krallıkları birleştirdikten sonra Qin Shi Huang Di, yani Qin’in İlk İmparatoru adını aldı. Mezar kompleksinin yapımına ise bundan önce, MÖ 246’da başlanmıştı.
Tarihçi Sima Qian’ın aktarımına göre yapımda 700.000 kişi çalıştırıldı. Bu rakam antik bir anlatıya dayanır. Yine de projenin ölçeğini düşünmek için iyi bir ipucu verir.
Qin Shi Huang MÖ 210’da öldü. Ordunun amacı, onu ölümden sonraki yaşamında korumaktı. Bugün bir kentin yönetim yapısını, askerî düzenini ve cenaze geleneğini birlikte görebilmemiz bu yüzden mümkündür.
Terakota Ordusu’nda kaç asker var?
En çok merak edilen soru budur. 2007 tarihli bir tahmin, üç ana çukurda 8.000’den fazla asker heykeli bulunduğunu öngörür. Bu sayı, tamamı kazılarak çıkarılmış heykellerin sayısı değildir. Bir tahmindir ve hâlâ toprak altında olan parçaları da kapsar.
Atlar da bu tabloya girer. Toplam tahminler arasında 520 atın çektiği 130 savaş arabası ve ayrıca 150 süvari atı yer alır.
Çukurlar birbirinden farklı işlevlere sahiptir:
- 1 numaralı çukur: 230 metre uzunluğunda, 62 metre genişliğindedir ve 11 paralel koridor içerir.
- 2 numaralı çukur: Müzenin açıklamasına göre yaklaşık 6.000 metrekaredir. Okçu, süvari, piyade ve savaş arabası birlikleri temsil edilir.
- 3 numaralı çukur: Yaklaşık 520 metrekaredir. Düzeni nedeniyle ilk iki çukurdaki birliklerin komuta merkezi olarak yorumlanır.
Terakota Ordusu nasıl bulundu?
Keşif bir arkeolog sayesinde değil, kuyu kazan çiftçiler sayesinde oldu. Yerel çiftçiler Mart 1974’te kuyu kazarken pişmiş toprak heykel parçalarına rastladı. Bu rastlantı, ordunun keşfini başlattı.
İlk çukurun ardından diğer iki ana asker çukuru 1976 yazında bulundu. Müze 1 Ekim 1979’da halka açıldı. 1987’de ise mezar kompleksi, Terakota Ordusu çukurlarıyla birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı.
Keşfin kısa sürede bir müzeye dönüşmesi, alanın önemini gösterir. Beş yıl içinde ilk çukur, iki yeni çukur ve bir ziyaretçi müzesi ortaya çıktı.
Askerler nasıl yapıldı, neye benziyordu?
Asker heykelleri genellikle 1,75–2 metre boyundadır. Yani gerçek bir insana yakın ölçüdedirler. Rütbeler giysi, saç biçimi ve boy farklılıklarıyla gösterilir. Bir heykele bakarak onun sıradan bir asker mi, yoksa daha üst rütbeli biri mi olduğunu çıkarabilirsiniz.
Bugün çoğunlukla toprak renginde görülen askerler, başlangıçta renksiz değildi. Lak tabakası üzerine uygulanan renkli pigmentlerle boyanmışlardı. Müzede gördüğünüz gri-kahve tonlar, ordunun özgün görünümü değildir.
Silahlar gerçekti
Askerlerin taşıdığı bronz silahlar arasında savaşta kullanılabilecek gerçek kılıçlar, mızraklar ve arbalet tetik mekanizmaları bulunur. Kazılarda yaklaşık 40.000 bronz ok ucu da ele geçirildi. Bu, heykellerin yalnızca süs olmadığını, donanımlı bir birliği temsil ettiğini gösterir.
Krom tartışması
Silahların yüzyıllar boyunca bozulmadan kalması uzun süre merak konusu oldu. Bir iddia, silahların antik bir krom esaslı pas önleme işlemiyle korunduğunu söylüyordu. 2019 tarihli bir araştırma bu iddiayı çürüttü. Araştırmaya göre yüzey kromu, komşu lak tabakalarından bulaşmıştı ve korunma durumuyla ilişkili değildi.
Sayılar da bunu destekler. İncelenen 464 silah parçasından yalnızca 37’sinin yüzeyinde yüzde 0,1 veya üzerinde krom saptandı.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Ordu hakkında çok bilinen hikâyelerin yanında, daha az duyulan bulgular da var:
- Her kulak farklı. Bevan ve çalışma arkadaşlarının 2014 tarihli araştırmasında karşılaştırılan 30 heykel kulağından hiçbirinin biçimi bir diğerinin tamamen aynısı çıkmadı.
- Yalnızca asker yok. Mezar kompleksinin başka çukurlarında askerlerin yanı sıra memur, akrobat, güçlü adam ve müzisyen heykelleri de bulundu.
- Boş bir çukur var. Ordu alanındaki 4 numaralı çukur boştur. Bu durum, yapımın tamamlanmadığı şeklinde yorumlanır.
- Ana oda kapalı. Terakota askerlerinin bulunduğu çukurlar kazılmış olsa da Qin Shi Huang’ın naaşını barındıran merkezi mezar odası henüz kazılmamıştır.
Son madde, ordunun hikâyesinin bitmediğini gösterir. Gördüğünüz askerler, imparatorun mezarının yalnızca dış korumasıdır.
Kısa kronoloji
- MÖ 246: Qin Shi Huang’ın mezar kompleksinin yapımına başlandı.
- MÖ 221: Ying Zheng, savaşan krallıkları birleştirerek Qin Shi Huang Di unvanını aldı.
- MÖ 210: Qin Shi Huang öldü.
- Mart 1974: Kuyu kazan çiftçiler terakota heykel parçalarını buldu.
- 1976 yazı: 2 ve 3 numaralı ana asker çukurları keşfedildi.
- 1 Ekim 1979: Terakota Ordusu Müzesi halka açıldı.
- 1987: Mezar kompleksi UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı.
- 2014: Heykel kulaklarının karşılaştırmasını içeren araştırma yayımlandı.
- 2019: Bronz silahların korunmasını antik krom uygulamasına bağlayan iddiayı çürüten araştırma yayımlandı.
Sık sorulan sorular
Terakota Ordusu’nda kaç asker var?
2007 tarihli bir tahmin, üç ana çukurda 8.000’den fazla asker heykeli bulunduğunu öngörür. Bu sayı, tamamı kazılarak çıkarılmış heykellerin sayısı değildir.
Terakota Ordusu nerede?
Çin’in Shaanxi eyaletindeki Xi’an kentinin Lintong bölgesindedir. Asker çukurları, imparatorun mezarının yaklaşık 1,5 kilometre doğusundadır.
Terakota askerleri renkli miydi?
Evet. Bugün çoğunlukla toprak renginde görülen askerler, başlangıçta lak tabakası üzerine uygulanan renkli pigmentlerle boyanmıştı.
İmparatorun naaşı bulundu mu?
Hayır. Asker çukurları kazılmış olsa da Qin Shi Huang’ın naaşını barındıran merkezi mezar odası henüz kazılmamıştır.
Kaynaklar
- Wikipedia — Terracotta Army en.wikipedia.org
- Vikipedi — Toprak Askerler tr.wikipedia.org
- UNESCO — Mausoleum of the First Qin Emperor whc.unesco.org
- National Geographic — Emperor Qin’s Tomb nationalgeographic.com
- Emperor Qinshihuang’s Mausoleum Site Museum — About bmy.com.cn
- UCL — Scientists shed light on preservation mystery of Terracotta Army weapons ucl.ac.uk
- Scientific Reports — Surface chromium on Terracotta Army bronze weapons nature.com
- Journal of Archaeological Science — Computer vision, archaeological classification and China’s terracotta warriors discovery.ucl.ac.uk
Görsel: 51714-Terracota-Army.jpg — xiquinhosilva, CC BY 2.0
