Normandiya Çıkarması: 6 Haziran 1944 En Uzun Gün Nasıl Geçti?

6 Haziran 1944 sabahı saat 06.30’da ilk Amerikan çıkarma araçları Utah ve Omaha kumsallarına yanaştı. Bu yazıda o günün gece yarısından akşama kadar saat saat nasıl geçtiğini, kararın hangi konferanslarda alındığını ve kaç kişinin öldüğünü öğreneceksiniz.

Siz sabah kalkıp telefonunuzdan hava durumuna bakıyorsunuz. 1944’te aynı türden bir hava raporu yaklaşık 156.000 askerin kaderini belirledi. Kuvvetli rüzgâr ve yoğun bulut yüzünden harekât 5 Haziran’dan 6 Haziran’a ertelendi. O raporu kimin hazırladığını ve Almanların neden yanıldığını da bu yazıda okuyacaksınız.

Normandiya Çıkarması nedir, nerede ve kim yaptı?

Normandiya Çıkarması, 6 Haziran 1944’te Alman işgali altındaki Fransa’nın Normandiya kıyılarına yapılan Müttefik harekâtıdır. Harekât iki ayaktan oluşuyordu: denizden çıkarma ve havadan indirme. Yani çıkarma Fransa topraklarına yapıldı, ancak karşıdaki güç Nazi Almanyası’nın birlikleriydi.

Saldırı kuvvetlerinin başlıca bölümünü üç ülke sağladı: ABD, Birleşik Krallık ve Kanada. Yaklaşık 80 kilometrelik kıyı şeridi batıdan doğuya beş sektöre bölünmüştü: Utah, Omaha, Gold, Juno ve Sword. Utah ve Omaha’ya Amerikan birlikleri çıktı. Gold ve Sword İngilizlere, Juno ise Kanadalılara ayrılmıştı.

Bu kod adları bugün de yaşıyor. Courseulles-sur-Mer’deki Juno Beach Centre, 6 Haziran 2003’te bu adla açıldı ve Kanada’nın İkinci Dünya Savaşı mirasını anlatıyor.

Normandiya Çıkarması neden yapıldı?

Müttefikler, Nazi Almanyası’nı yenmek için Kuzeybatı Avrupa’da ikinci bir cephe açmayı gerekli görüyordu. Bunun bir nedeni de Sovyet ordusunun üzerindeki baskıyı azaltmaktı. Almanya böylece iki cephede birden savaşmak zorunda kalacaktı.

Peki neden Normandiya seçildi? Üç neden öne çıkıyor. Normandiya, Calais’ye göre daha zayıf tahkim edilmişti. Kıyıda çıkarmaya uygun kumsallar vardı. Üstelik bölge Müttefik avcı uçaklarının menzilindeydi.

Normandiya Çıkarması kararı hangi konferansta alındı?

Karar tek bir toplantıda alınmadı. Ağustos 1943’te Québec Konferansı’nda Roosevelt ve Churchill, Manş Denizi’ni aşma planını yeniden onayladı. Planın kod adı Overlord’du.

Asıl taahhüt Tahran Konferansı’nda kesinleşti. 28 Kasım–1 Aralık 1943 tarihleri arasında Roosevelt, Churchill ve Stalin Tahran’da bir araya geldi. Üç lider, Kuzey Fransa’ya yapılacak Overlord harekâtını Mayıs 1944’te başlatma sözünü verdi. Harekât sonunda Haziran’ın ilk günlerinde gerçekleşti.

Yani ‘hangi konferans’ sorusunun iki cevabı var. Québec’te plan onaylandı, Tahran’da tarih sözü verildi.

Normandiya Çıkarması komutanı kimdi?

Harekâtın başkomutanı General Dwight D. Eisenhower’dı. Eisenhower, Normandiya’ya katılan bütün Müttefik kara, deniz ve hava kuvvetlerinin komutasını elinde tutuyordu. Kara kuvvetlerinin tamamını ise İngiliz General Bernard Montgomery yönetiyordu.

Harekâtın deniz ayağının ayrı bir kod adı vardı: Neptune. Neptune, daha geniş kapsamlı Overlord harekâtının deniz bileşeniydi. Askerleri kıyıya taşıyan gemiler ve kıyıyı ateş altına alan savaş gemileri bu ad altında çalıştı.

5 Haziran: hava raporu ve bir günlük erteleme

Çıkarma aslında 5 Haziran 1944 için planlanmıştı. Manş kıyılarındaki kuvvetli rüzgâr ve yoğun bulut nedeniyle harekât 6 Haziran’a ertelendi. Bir günlük bu kayma, bütün deniz ve hava kuvvetlerinin programını değiştirdi.

Kritik raporu meteorolog James Stagg verdi. Stagg, 6 Haziran’daki koşulların sınırda olduğunu ama çıkarmaya izin vereceğini bildirdi. Alman tahminleri ise tam tersini söylüyordu. Alman meteorologlar havanın saldırıya elverişsiz kalacağını öngörmüştü. Bu fark, Müttefiklere beklenmedik bir avantaj sağladı.

Siz bir hafta sonu pikniğini hava raporuna göre erteliyorsunuz. Eisenhower aynı kararı yaklaşık 156.000 asker için verdi.

6 Haziran saat saat: en uzun gün nasıl geçti?

Harekât aslında 5 Haziran akşamı başladı. Saat 22.00 dolaylarında ilk nakliye uçakları ve planörler havalandı. Görevleri hava indirme birliklerini Fransa’ya taşımaktı.

6 Haziran’ın ilk saatlerinde İngiliz hava indirme birlikleri Pegasus Köprüsü’nü ele geçirdi. Bu, deniz çıkarmasından saatler önce gerçekleşti. Hava indirme birlikleri kıyı gerisindeki köprüleri ve stratejik noktaları tutmaya başladı.

Saat 06.30’da Amerikan birliklerinin ilk dalgaları Utah ve Omaha’ya ulaştı. İngiliz ve Kanada birliklerinin diğer kumsallara çıkışı yaklaşık bir saat sonra başladı. Böylece sabah 07.30 dolaylarında beş kumsalın tamamında çatışma vardı.

Saat 08.00 dolaylarında Omaha açıklarındaki Amerikan muhripleri devreye girdi. Gemiler Alman mevzilerini ateş altına alarak kıyıdaki birliklerin ilerlemesine destek verdi.

Gün sonunda Müttefikler beş çıkarma bölgesinde de köprübaşı kurmuştu. İlk gün yalnız Gold ve Juno köprübaşları birleşti. Beş bölgenin tamamı arasındaki bağlantı 12 Haziran’da sağlandı. O gün denizden ve havadan Normandiya’ya ulaşan Müttefik askerlerinin sayısı yaklaşık 156.000’di.

Kısa kronoloji

1. Ağustos 1943 Québec Konferansı’nda Roosevelt ve Churchill Overlord planını yeniden onayladı.
2. 28 Kasım–1 Aralık 1943 Tahran Konferansı’nda Kuzey Fransa çıkarmasını Mayıs 1944’te başlatma taahhüdü kesinleşti.
3. 5 Haziran 1944 Çıkarma kötü hava nedeniyle bir gün ertelendi.
4. 5 Haziran 1944, yaklaşık 22.00 İlk hava indirme uçakları ve planörleri Fransa’ya hareket etti.
5. 6 Haziran 1944, gece yarısından sonra Hava indirme birlikleri köprüleri ve kıyı gerisindeki noktaları ele geçirmeye başladı.
6. 6 Haziran 1944, 06.30 Amerikan birlikleri Utah ve Omaha’ya çıkmaya başladı.
7. 6 Haziran 1944, yaklaşık 07.30 İngiliz ve Kanada birlikleri diğer kumsallara ulaşmaya başladı.
8. 6 Haziran 1944, yaklaşık 08.00 Amerikan muhripleri Omaha’daki Alman mevzilerine yoğun ateş desteği verdi.
9. 6 Haziran 1944, gün sonu Beş kumsalda köprübaşı kuruldu; Gold ve Juno birleşti.
10. 8 Haziran 1944 Geçici Amerikan Saint-Laurent Mezarlığı kuruldu.
11. 12 Haziran 1944 Beş köprübaşının tamamı birbirine bağlandı.

Normandiya Çıkarması’nda kaç kişi öldü?

Bu soruda iki farklı sayı dolaşır ve ikisi de doğrudur. Fark, ‘ölü’ ile ‘zayiat’ kavramları arasındadır. National D-Day Memorial’ın güncel sayfası, 6 Haziran 1944 için 4.436 Müttefik askerinin ölümünü kaydediyor. Bu sayı yalnız hayatını kaybedenleri kapsar.

Müttefiklerin 6 Haziran’daki toplam zayiatı ise en az 10.000 kişiydi. Zayiat sayısı ölülerin yanında yaralıları ve kayıpları da içerir. Bir haberde 10.000 sayısını gördüğünüzde bunun ölü sayısı olmadığını artık biliyorsunuz.

Alman tarafının kayıpları kesin bilinmiyor. 6 Haziran’daki Alman ölü, yaralı, kayıp ve esir toplamı 4.000 ile 9.000 arasında tahmin ediliyor.

Ölülerin defni hemen başladı. ABD 1. Ordusu, 8 Haziran 1944’te geçici Saint-Laurent Mezarlığı’nı oluşturdu. Bugün Colleville-sur-Mer’deki Normandiya Amerikan Mezarlığı aynı alanda yer alıyor.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Alman hava raporları Müttefiklerin elindeydi. Enigma şifrelerinin çözülmesi sayesinde Müttefik meteorologlar kendi gözlemlerinin yanında Alman hava gözlemlerinden de yararlandı. Stagg’ın raporu bu yüzden rakibinden daha geniş veriye dayanıyordu.

Utah’ta akıntı rotayı değiştirdi. Utah’taki ilk Amerikan çıkarma araçları güçlü akıntılar nedeniyle hedeflenen bölgenin yaklaşık 1.800 metre güneyine ulaştı.

Bir muhrip bir saatte cephaneliğini boşalttı. USS Carmick, Normandiya açıklarına 1.500 adet 5 inçlik mermi getirmişti. Bunların 1.127’sini bir saatten kısa sürede ateşledi.

Kum ve samandan paraşütçüler. Müttefikler çıkarma gecesi Almanları yanıltmak için 450 sahte paraşütçü attı. Kum ve samanla doldurulmuş bu kuklalara ‘Rupert’ lakabı verilmişti.

Pointe du Hoc’taki toplar ahşaptı. Almanlar, Pointe du Hoc’taki gerçek 155 milimetrelik topları iç kesime taşımış ve yerlerine ahşap sahtelerini koymuştu. Amerikan Ranger birlikleri gerçek topları 6 Haziran sabahı iç kesimde bulup etkisizleştirdi.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Wikipedia — Normandy landings en.wikipedia.org
2. Vikipedi — Normandiya Çıkarması tr.wikipedia.org
3. National Army Museum — D-Day nam.ac.uk
4. ABD Ulusal Arşivleri — General Dwight D. Eisenhower’s Order of the Day archives.gov
5. ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi — The Tehran Conference, 1943 history.state.gov
6. ABD Deniz Tarihi ve Miras Komutanlığı — Operation Neptune history.navy.mil
7. Met Office — D-Day 6 June 1944 metoffice.gov.uk
8. Met Office — D-Day: the most important weather forecast in history metoffice.gov.uk
9. RAF Museum — D-Day Through the RAF Museum’s Collection cms.rafmuseum.org.uk
10. American Battle Monuments Commission — Pointe du Hoc broşürü abmc.gov
11. National D-Day Memorial dday.org
12. American Battle Monuments Commission — About Normandy American Cemetery abmc.gov
13. Air University — Operation Overlord after 70 years airuniversity.af.edu

Görsel: Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg — Chief Photographer’s Mate (CPHoM) Robert F. Sargent, Public domain