Kubilay Han kimdir? Yuan Hanedanı’nı kuran Moğol hükümdar

23 Eylül 1215’te doğan Kubilay Han, bugün Pekin olarak bildiğimiz kenti başkent yapan Moğol hükümdardı. Cengiz Han’ın torunu olan bu adam, Çin’in tamamı üzerinde egemenlik kuran Moğol büyük hanı oldu.

Bu yazıda Kubilay’ın kim olduğunu, ailesini, Yuan Hanedanı’nı nasıl kurduğunu ve nasıl öldüğünü bulacaksınız. Marco Polo ile ilişkisini, mezarı hakkında bilinenleri ve kitaplarda az yer alan birkaç ayrıntıyı da ele alıyoruz.

Kubilay Han kimdir?

Kubilay Han, 23 Eylül 1215’te doğdu. Moğol büyük hanı ve Çin’deki Yuan Hanedanı’nın kurucusuydu. Börçigin hanedanından gelen bir Moğol hükümdardı.

Kardeşi Mengü, 1251’de büyük han seçildi. Mengü, Çin’deki Moğol faaliyetlerinin sorumluluğunu o yıl Kubilay’a verdi. Kubilay’ın Çin ile uzun ilişkisi bu görevle başladı.

1260’ta işler karıştı. Kubilay ile kardeşi Arık Böke ayrı ayrı hanlıklarını ilan etti. İki kardeş arasındaki mücadele 1264’te Kubilay’ın üstünlüğüyle sonuçlandı.

Kubilay’ın kurduğu düzenin adı Yuan’dı. Hanedan adını 1271’de ilan etti. Bu tarih, Güney Song’un tamamen yenildiği 1279’dan ayrıdır. Yani Kubilay, Çin’in tamamına sahip olmadan önce Çin tarzı bir hanedan adı almıştı.

Kubilay Han Türk mü?

Hayır. Kubilay Han’ın tarihsel kimliği Türk değil, Moğol olarak tanımlanır. Börçigin hanedanından gelen bir Moğol hükümdardı.

Arama sonuçlarında bu soruyu sıkça görürsünüz. Cevap kısa: Kubilay Moğol’dur, Cengiz Han’ın soyundandır.

Kubilay Han kimin oğlu? Ailesi kimlerdi?

Kubilay’ın babası, Cengiz Han’ın oğlu Tuluy’du. Annesi Sorgaktani Hatun’dur. Bu nedenle Kubilay, Cengiz Han’ın torunudur.

Kardeşleri de tarihe geçti. Mengü Han, Kubilay’ın kardeşiydi. İlhanlı Devleti’nin kurucusu Hülagû da onun kardeşiydi. Hülagû, Kubilay’ın küçük kardeşi, yani Kubilay onun ağabeyiydi.

Kubilay Han’ın çocukları

Kubilay’ın çocukları arasında Dorji, Zhenjin, Manggala ve Nomughan adlı oğulları vardı. Yuelie ve Ulujin adlı kızları da bu listede yer alır.

Zhenjin’in eğitimi dikkat çekicidir. Kubilay, oğluna Konfüçyüsçü bilginlerden Çin tarzı eğitim aldırdı. Zhenjin hem Konfüçyüsçülüğü hem Budizm’i öğrendi.

Tahtın akıbeti ise başkaydı. Kubilay’ın ardından 1294’te Yuan tahtına oğlu değil torunu Temür geçti.

Moğol hanı Çin’i nasıl yönetti?

Kubilay, Çin’i sıfırdan kurmadı. Çin’in geleneksel Altı Bakanlık sistemini ve merkezi karar organı olan Sekreterliği kullanmayı sürdürdü. Tanıdık kurumları korudu.

Çin sarayının törenlerine de sahip çıktı. Konfüçyüsçü müzik ve dans törenlerini yeniden canlandırdı. Babası Tuluy ile dedesi Cengiz Han için ata tapınakları kurdu.

Başkenti Dadu’ydu. Bu şehir Hanbalık adıyla da bilinir ve bugünkü Pekin’dir. Pekin’e giderseniz bu şehrin Moğol başkenti olduğu dönemi hatırlayın.

Kubilay’ın din politikası da çeşitliydi. Budist manastırlarının yanında Konfüçyüsçü araştırmaları, Müslüman camilerini ve Nesturi Hristiyan kiliselerini de destekledi. Tibetli Budist din adamı Phags-pa’ya 1260’ta devlet öğretmeni, 1270’te imparatorluk öğretmeni unvanını verdi.

Fetih tarihi şöyle özetlenebilir: 19 Mart 1279’daki Yamen Muharebesi’nde Song kuvvetleri yenildi. Bu savaş, Kubilay’ın Çin’in tamamı üzerindeki egemenliğinin başlangıcı kabul edilir.

Kubilay Han ve Marco Polo

Marco Polo, babası Niccolò ve amcası Maffeo ile birlikte 1275’te Kubilay’ın Kuzey Çin’deki yazlık sarayına ulaştı.

Tartışma, bu yolculuğun gerçekliği üzerinedir. Frances Wood, Marco Polo’nun Çin’e hiç gitmediğini savunur. Tarihçi Morris Rossabi ise seyahatnamedeki eksikliklerin yolculuğu çürütmediğini belirtir. Rossabi’ye göre anlatı, Çin ve İran kaynaklarıyla örtüşen bilgiler de içerir.

Siz hangi görüşe yakın dururdunuz? Rossabi’nin görüşü Columbia Üniversitesi’nin yayımladığı denemede okunabilir.

Başarısız seferler ve para sorunu

Kubilay her işinde başarılı olmadı. Japonya’ya 1274 ve 1281’de düzenlediği iki deniz seferi başarısız oldu. 1292-1293’te Cava’ya gönderdiği deniz seferi de kalıcı bir fetih sağlayamadı.

Harcamalar da büyüktü. Başkent, yol, posta istasyonu ve Büyük Kanal projeleri yüksek harcamalar gerektirdi. Hükümet, saltanatın sonlarında giderleri karşılamak için para arzını artırdı.

Kubilay Han nasıl öldü? Nerede öldü?

Kubilay, 18 Şubat 1294’te Dadu’da, yani bugünkü Pekin’de, 78 yaşında öldü. Ölüm yeri bu nedenle Moğolistan’daki bozkır değil, kendi kurduğu başkenttir.

Ölüm nedenine gelince: son yıllarında gut, aşırı kilo ve aşırı alkol tüketimiyle bağlantılı sağlık sorunları yaşadığı aktarılır. Ancak bunlar kesin bir ölüm nedeni teşhisi sayılmaz. Öldürüldüğüne ilişkin de bir kanıt yoktur.

Kubilay Han’ın mezarı nerede?

Kubilay’ın mezarının kesin yeri bilinmez. Moğolistan’daki Burhan Haldun çevresine gömüldüğü görüşü ileri sürülür. Fakat bu, doğrulanmış bir mezar tespiti değil, varsayımdır.

Yani bir ziyaretçi olarak “Kubilay’ın mezarı burada” diyebileceğiniz doğrulanmış bir nokta yoktur.

Kısa kronoloji

1. 23 Eylül 1215 Kubilay doğdu
2. 1251 Mengü Han, Çin’deki faaliyetlerin sorumluluğunu Kubilay’a verdi
3. 1256 Liu Bingzhong, Shangdu kentini tasarladı
4. 1260 Kubilay ve Arık Böke rakip hanlık iddialarını ilan etti
5. 1264 Kubilay, Arık Böke ile mücadelesinden üstün çıktı
6. 1269 Phags-pa’nın hazırladığı kare yazı tamamlandı
7. 1271 Kubilay, Yuan hanedan adını ilan etti
8. 1274 Japonya’ya ilk deniz seferi başarısız oldu
9. 1275 Marco Polo, Kubilay’ın yazlık sarayına ulaştı
10. 19 Mart 1279 Yamen Muharebesi’nde Song direnişi yenildi
11. 1281 Japonya’ya ikinci deniz seferi başarısız oldu
12. 1287 Zhiyuan kâğıt parası çıkarılmaya başlandı
13. 1292-1293 Cava seferi başarısızlıkla sonuçlandı
14. 18 Şubat 1294 Kubilay Dadu’da öldü; torunu Temür tahta geçti
15. 1368 Yuan, Pekin’i kaybetti; Ming Hanedanı iktidarı devraldı

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Shangdu’yu bir Çinli tasarladı. Kubilay’ın Shangdu kentini Çinli danışmanı Liu Bingzhong 1256’da tasarladı. UNESCO burayı, Moğol göçebe kültürü ile Han Çin kültürünü birleştirme girişimi olarak tanımlar.

Kare yazı yaygınlaşamadı. Kubilay’ın Phags-pa’ya hazırlattığı ve yaklaşık 1269’da tamamlanan kare yazı, birden fazla dili yazmayı amaçlıyordu. Yine de yaygınlaşamadı ve büyük ölçüde resmi kullanımlarla sınırlı kaldı. Yazı yalnız belgelerde değil, kâğıt paralarda, mühürlerde, geçiş belgelerinde ve porselenlerde de kullanıldı.

Yüz bilgili Hristiyan isteği. Marco Polo’nun anlatısına göre Kubilay, Niccolò ve Maffeo Polo’dan ülkesine yüz bilgili Hristiyan getirmelerini istedi.

Kâğıt paranın çevrilmesi. 1287’de çıkarılmaya başlanan Zhiyuan kâğıt parasının bir guanlık değeri, önceki Zhongtong parasının beş guanına eşitlendi. Cüzdanınızdaki banknotun değerinin devlet tarafından belirlendiğini düşünün. Kubilay döneminde de benzer bir düzenleme yapıldı.

Kubilay Han kitabı

Kubilay üzerine okunacak bir kaynak arıyorsanız, Morris Rossabi’nin Khubilai Khan: His Life and Times adlı biyografisine bakabilirsiniz. Kitap, yeni önsözlü yirminci yıl baskısıyla 2009’da University of California Press tarafından yayımlandı.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Kubilay Han tr.wikipedia.org
2. National Geographic Education — Kublai Khan education.nationalgeographic.org
3. EBSCO — Kublai Khan ebsco.com
4. Wikipedia — Kublai Khan en.wikipedia.org
5. Columbia University — Khubilai Khan in China afe.easia.columbia.edu
6. Columbia University — Phags-pa afe.easia.columbia.edu
7. Columbia University — Khubilai Khan afe.easia.columbia.edu
8. Columbia University — Military Successes & Failures afe.easia.columbia.edu
9. Columbia University — Public Works Failures afe.easia.columbia.edu
10. Encyclopaedia Iranica — Polo, Marco iranicaonline.org
11. Columbia University, Morris Rossabi — Did Marco Polo Really Go To China? afe.easia.columbia.edu
12. HISTORY — Kublai Khan history.com
13. UNESCO — Site of Xanadu whc.unesco.org
14. Columbia University — Written Language www-1.gsb.columbia.edu
15. Columbia University — The Polo Brothers Reach China afe.easia.columbia.edu
16. Çin Ulusal Müzesi — Zhiyuan Tongxing Baochao chnmuseum.cn
17. University of California Press — Khubilai Khan ucpress.edu

Görsel: YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg — Araniko, Public domain