Abraham Lincoln kimdir? Köleliğin kaldırılması ve suikastı

Abraham Lincoln, köleliği ülke genelinde yasaklayan anayasal değişikliğin onaylandığını göremeden öldü. Siz bu yazıda yaşamını, köleliğin kaldırılmasındaki rolünü ve suikastın nasıl gerçekleştiğini öğreneceksiniz. Başkanın desteklediği 13. Anayasa Değişikliği, ölümünden sonra, 6 Aralık 1865’te onaylandı. [1][2]

Lincoln’ün hikâyesinde, 1863 Özgürlük Bildirgesi ile 1865’te onaylanan anayasal yasağı ayırmak gerekir. İlki belirli bölgelerde özgürlük ilan ederken, ikincisi ülke genelindeki hukuki yasağı oluşturdu. Suikastın hikâyesinde de Ford’s Theatre’daki saldırıyla Petersen pansiyonundaki ölüm farklı aşamalardır. Bu ayrımlar, Lincoln hakkında okuduğunuz bilgileri tarih ve yer bakımından doğru konumlandırır. [2][3][4]

Abraham Lincoln kimdir?

Abraham Lincoln, 4 Mart 1861 ile 15 Nisan 1865 arasında görev yapan ABD’nin 16. başkanıydı. Cumhuriyetçi Parti’den seçilen ilk başkan olarak, Amerikan İç Savaşı sırasında Birlik yönetimine liderlik etti. Başkanlığı, köleliğin kaldırılmasıyla ilgili kararların yanı sıra savaşın yönetimiyle de şekillendi. [1][5]

Lincoln, 12 Şubat 1809’da Kentucky’de, bugünkü Hodgenville yakınlarında ahşap bir kulübede doğdu. Tek odalı bu evde dünyaya gelen Lincoln’ün anne ve babası Nancy Hanks ile Thomas Lincoln’dü. Ailesinin bağlı olduğu kilise, Hristiyanlığın Ayrılıkçı Baptist geleneği içinde yer alıyordu. Bu aile geçmişiyle Lincoln’ün kendi kilise üyeliğine ilişkin açıklamasını birbirinden ayırmak gerekir. [5][6]

Lincoln, 31 Temmuz 1846 tarihli seçmen bildirisinde herhangi bir Hristiyan kilisesinin üyesi olmadığını belirtti. Bununla birlikte, Kutsal Kitap’ın doğruluğunu inkâr ettiği yönündeki suçlamaları aynı metinde reddetti. Dine kasıtlı saygısızlık yaptığı iddiasına da yine bu bildiride karşı çıktı. Dolayısıyla 1846 tarihli açıklama, üyelik durumuyla kendisine yöneltilen suçlamaları ayrı ayrı ele alıyordu. [7]

Meslek yaşamında, 9 Eylül 1836’da Illinois Yüksek Mahkemesi’nden avukatlık ruhsatını aldı. Ardından 15 Nisan 1837’de Springfield’a yerleşerek yaşamında yeni bir dönem başlattı. Siz Lincoln’ü yalnız başkanlığıyla tanıyorsanız, avukatlık geçmişini de bu tarihlerle hatırlayabilirsiniz. Başkan seçilmesinden önceki mesleki kimliği, Illinois’te aldığı bu ruhsata dayanıyordu. [6]

Lincoln, 4 Kasım 1842 tarihinde Mary Todd ile evlenerek ailesini kurdu. Çiftin Robert, Edward, William ve Thomas adlarını taşıyan dört oğlu oldu. Aile hayatı ve hukuk mesleği, başkanlık öncesindeki yaşamının somut parçalarıydı. Springfield’a yerleşmesi 1837’ye, Mary Todd ile evlenmesi ise 1842’ye tarihlenir. [1][6]

Lincoln, 6 Kasım 1860 seçiminde Stephen Douglas, John C. Breckinridge ve John Bell’i yenerek başkan seçildi. Göreve başlamasından yaklaşık bir ay sonra, 12 Nisan 1861’de Amerikan İç Savaşı başladı. Konfederasyon kuvvetlerinin Güney Carolina’daki Fort Sumter’a saldırması, savaşın başlangıcını oluşturdu. Lincoln, 8 Kasım 1864 seçiminde General George B. McClellan’ı yenerek yeniden başkan seçildi. [6]

Abraham Lincoln köleliğin kaldırılmasında nasıl rol oynadı?

Lincoln, 1 Ocak 1863’te yayımladığı Özgürlük Bildirgesi ile belirli bölgelerde özgürlük ilan etti. Bildirge, ABD’ye karşı isyan hâlindeki bölgelerde köle olarak tutulan kişileri kapsıyordu. Metnin hangi bölgelerde uygulandığı, köleliğin kaldırılması hikâyesini anlamak için temel ayrımdır. Özgürlük ilanının kapsamı, o tarihte ABD’nin bütün topraklarıyla aynı değildi. [3]

Birlik’e bağlı köleci sınır eyaletleri, 1863 tarihli Özgürlük Bildirgesi’nin kapsamı dışında kaldı. Konfederasyon’un istisna tutulan bazı bölgeleri de bildirgenin uygulandığı alanlara dâhil değildi. Bu nedenle Lincoln’ün bildirgesi, ABD genelindeki köleliği tek başına ortadan kaldırmadı. Siz bir ders ödevinde bu belgeyi anlatırken, coğrafi sınırlarını da belirtmelisiniz. [3]

Bildirge ayrıca siyah erkeklerin Birlik ordusuna ve donanmasına kabul edileceğini duyurdu. Savaşın sonuna kadar yaklaşık 200.000 siyah asker ve denizci Birlik saflarında savaştı. Böylece 1863 tarihli metin, özgürlük ilanıyla birlikte askerî katılıma ilişkin düzenleme de içeriyordu. Yaklaşık 200.000 kişilik katılım, bildirgenin savaşla bağlantısını somutlaştıran bir başka olgudur. [3]

Lincoln, 19 Kasım 1863’te Gettysburg Ulusal Mezarlığı’nın açılışında Gettysburg Konuşması’nı yaptı. Bu konuşma, Özgürlük Bildirgesi’nin yayımlandığı yılın kasım ayında gerçekleşen bir başka olaydı. Kronolojide bildirgeyi ocak ayına, Gettysburg’daki konuşmayı ise kasım ayına yerleştirmek gerekir. Her iki olay da Lincoln’ün İç Savaş sırasındaki başkanlığı içinde gerçekleşti. [5]

Ülke çapındaki yasak için izlenen anayasal yol, 13. Anayasa Değişikliği üzerinden ilerledi. Lincoln, köleliği kaldıracak değişikliğin 1864 Cumhuriyetçi Parti programına alınmasını özellikle istedi. Temsilciler Meclisi, değişikliği 31 Ocak 1865’te 119’a karşı 56 oyla kabul etti. Ancak Meclis’teki kabul ile gerekli eyalet onaylarının tamamlanması aynı aşama değildi. [2]

Anayasa değişikliği, Lincoln’ün ölümünden sonra, 6 Aralık 1865 tarihinde gerekli onaylara ulaştı. Metin, usulüne uygun mahkûmiyet sonucunda suç cezası olarak uygulanan durumları istisna tuttu. Bunun dışındaki kölelik ve zorunlu hizmet, ABD genelinde anayasal olarak yasaklandı. Bu istisna, 13. Anayasa Değişikliği’nin getirdiği yasağı anlatırken korunması gereken bir ayrıntıdır. [2]

Gündelik hayatta bir kararın duyurulmasıyla hukuken tamamlanması arasındaki farkı burada da görebilirsiniz. Lincoln örneğinde, 1863 tarihli bildirge ile 1865 tarihli anayasal onay farklı işlemlerdi. Köleliğin kaldırılmasını tek güne indirgemek, belgelerin kapsamları arasındaki bu ayrımı siler. Siz tarihleri karşılaştırırken, her belgenin kimi ve hangi bölgeleri kapsadığına bakabilirsiniz. [2][3]

Abraham Lincoln nasıl öldü, suikast neden düzenlendi?

Lincoln, 11 Nisan 1865’te yaptığı son halka açık konuşmada sınırlı siyah erkek oy hakkını destekledi. Özellikle Birlik ordusunda hizmet edenlerle, kendi ifadesiyle çok zeki olanları işaret etti. Konuşmadaki öneri, bütün siyah erkekleri kapsayan genel bir oy hakkı çağrısı değildi. Bu kapsam, Lincoln’ün son konuşmasındaki tutumunu doğru aktarabilmek açısından belirleyicidir. [8]

Konfederasyon yanlısı oyuncu John Wilkes Booth, konuşmadaki siyahlara oy hakkı önerisine öfkelendi. Booth, Lincoln’ü Güney’in yenilgisinden sorumlu tuttuğu bir tiran olarak da görüyordu. Bu nedenle saldırıyı anlatırken, Booth’un Konfederasyon yanlısı siyasi tutumunu hesaba katmak gerekir. Oy hakkı önerisine tepkisi, Lincoln’e yönelik düşmanlığının belgelenen unsurlarından biriydi. [9]

Booth, 14 Nisan 1865 gecesi Washington’daki Ford’s Theatre’da Lincoln’e silahlı saldırı düzenledi. Lincoln, saldırı sırasında tiyatroda sahnelenen Our American Cousin adlı oyunu izliyordu. Booth, başkanı başının arkasından .44 kalibrelik Derringer tabancayla vurarak ağır yaraladı. Lincoln, vurulmasının ardından bilincini bir daha kazanamadı ve tiyatrodan dışarı taşındı. [4]

Ağır yaralı başkan, tiyatronun karşısında bulunan Petersen pansiyonuna götürülerek buradaki yatağa yatırıldı. Lincoln, 15 Nisan 1865 sabahı saat 07.22’de, 56 yaşında hayatını kaybetti. Dolayısıyla saldırının gerçekleştiği yer Ford’s Theatre, ölümünün gerçekleştiği yer Petersen pansiyonuydu. Washington’daki bu olayın iki ayrı mekânını, ziyaret planınızda da birbirinden ayırabilirsiniz. [4]

Lincoln suikastı, başka devlet görevlilerini de öldürmeyi hedefleyen daha geniş bir komplonun parçasıydı. Komplonun hedefleri arasında Başkan Yardımcısı Andrew Johnson ile Dışişleri Bakanı William Seward bulunuyordu. Bu nedenle Ford’s Theatre’daki saldırı, yalnız Lincoln’ün hedef alındığı bağımsız bir plan değildi. Johnson ve Seward’ın da hedeflenmesi, komplonun kapsamını gösteren somut bir ayrıntıdır. [9]

Booth, suikastın ardından 12 gün boyunca takip edildi ve Virginia’da bulundu. Federal askerlere teslim olmayı reddetmesinin ardından, 26 Nisan 1865’te ateşli silah yarasıyla öldü. Lincoln’ün vurulduğu geceyle Booth’un ölümü arasındaki takip süreci böylece sona erdi. Suikastın kronolojisi, 14 Nisan’daki saldırının ardından 26 Nisan’a kadar uzanır. [10]

Booth’un sol bacağındaki kırığın nasıl oluştuğu konusunda ise farklı açıklamalar bulunur. Kendi günlüğü, kırığın 14 Nisan gecesi locadan sahneye atlarken oluştuğunu belirtir. Bazı tarihçiler, yaralanmanın kaçış sırasında yaşanan bir at kazasından kaynaklandığını savunur. Millî Park Servisi, olayın kesin biçimde açıklanamadığını belirterek bu belirsizliği korur. [9]

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Lincoln’ün boyu, 6 fit 4 inç, yaklaşık 193 santimetre olarak kaydedilmiştir. Petersen pansiyonundaki yatak kısa geldiği için, ağır yaralı başkan yatağa çapraz yatırıldı. Boyuna ilişkin ölçü, suikast sonrasındaki bu fiziksel ayrıntıyı anlamayı da sağlar. Burada 193 santimetrelik boy bilgisi, ölüm odasındaki yerleşimle doğrudan bağlantı kurar. [4][11]

Lincoln ile James Shields arasında 22 Eylül 1842’de bir düello yapılması planlandı. İki tarafın arkadaşlarının müdahalesi sayesinde, planlanan karşılaşma son anda iptal edildi. Lincoln’ün yaşamındaki bu olay, Mary Todd ile evlendiği yıl içinde gerçekleşti. Düello planı eylül ayına, evliliği ise aynı yılın kasım ayına tarihlenir. [1][11]

Lincoln, 22 Mayıs 1849’da teknelerin sığlıklardan geçmesini kolaylaştırmayı amaçlayan bir patent aldı. Tasarım, tekneler için ayarlanabilir yüzdürme odaları öngörüyor ve 6469 patent numarasını taşıyordu. Bu buluş sayesinde Lincoln, patent sahibi olan tek ABD başkanı oldu. Avukatlık ve başkanlık kimliklerinin yanında, 1849 tarihli patent de yaşam öyküsünde yer alır. [11]

Avukatlık yaptığı dönemde Lincoln, Illinois Central Railroad şirketini başarıyla savunduğu bir dava yürüttü. Buna karşılık kazandığı 5.000 dolarlık avukatlık ücretini tahsil etmekte güçlük yaşadı. Ücretini alabilmek için, daha önce savunduğu şirkete kendisi dava açmak zorunda kaldı. Bugün hizmet bedelini tahsil etmekte zorlananlar için bu olay tanıdık gelebilir. [11]

Lincoln, 1 Şubat 1865’te anayasa değişikliğini eyaletlerin onayına sunan ortak kararı imzaladı. Oysa 13. Anayasa Değişikliği’ne ilişkin bu işlemde başkanın imzası hukuken gerekmiyordu. Bu ayrıntı, değişikliği desteklemesiyle onay sürecindeki resmî gerekliliklerin aynı şey olmadığını gösterir. İmza tarihi, Temsilciler Meclisi’nin 31 Ocak 1865 tarihli kabulünün hemen sonrasına denk gelir. [2][12]

Washington’daki Lincoln Anıtı’nda bulunan oturan Lincoln heykelini heykeltıraş Daniel Chester French tasarladı. Heykel, 19 fit, yaklaşık 5,8 metre yüksekliğinde ve Georgia mermerinden yapılmıştır. Yapımında kullanılan mermer, toplam 28 blok hâlinde bir araya getirilmiştir. Siz anıtı ziyaret ederken, heykelin ölçeğini yaklaşık 193 santimetrelik Lincoln’ün boyuyla karşılaştırabilirsiniz. [11][13]

Kısa kronoloji

Lincoln’ün yaşamındaki temel tarihler, hukuk mesleğinden başkanlığa ve suikasta uzanan sıralamayı gösterir. Aşağıdaki liste, 1863 tarihli özgürlük ilanıyla 1865 tarihli anayasal onayı ayrıca ayırır. [1][2][3][4][5][6][8]

1. 12 Şubat 1809 Kentucky’de, bugünkü Hodgenville yakınlarında doğdu.
2. 9 Eylül 1836 Illinois Yüksek Mahkemesi’nden avukatlık ruhsatını aldı.
3. 4 Kasım 1842 Mary Todd ile evlendi.
4. 6 Kasım 1860 ABD başkanı seçildi.
5. 4 Mart 1861 ABD’nin 16. başkanı olarak göreve başladı.
6. 12 Nisan 1861 Fort Sumter saldırısıyla Amerikan İç Savaşı başladı.
7. 1 Ocak 1863 Özgürlük Bildirgesi’ni yayımladı.
8. 19 Kasım 1863 Gettysburg Ulusal Mezarlığı’nın açılışında konuştu.
9. 8 Kasım 1864 İkinci kez başkan seçildi.
10. 31 Ocak 1865 Temsilciler Meclisi, 13. Anayasa Değişikliği’ni kabul etti.
11. 11 Nisan 1865 Son halka açık konuşmasında sınırlı siyah erkek oy hakkını destekledi.
12. 14 Nisan 1865 Ford’s Theatre’da John Wilkes Booth tarafından vuruldu.
13. 15 Nisan 1865 Petersen pansiyonunda saat 07.22’de öldü.
14. 6 Aralık 1865 13. Anayasa Değişikliği gerekli eyalet onaylarına ulaştı.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Abraham Lincoln tr.wikipedia.org
2. National Archives — 13th Amendment archives.gov
3. National Archives — The Emancipation Proclamation archives.gov
4. National Park Service — FAQ: The Assassination nps.gov
5. Wikipedia — Abraham Lincoln en.wikipedia.org
6. National Park Service — Lincoln Chronology nps.gov
7. Papers of Abraham Lincoln — To the Voters of the Seventh Congressional District papersofabrahamlincoln.org
8. Smithsonian National Museum of American History — Lincoln’s Death americanhistory.si.edu
9. National Park Service — FAQ: The Assassin home.nps.gov
10. National Archives — Eyewitness: Assassination of President Abraham Lincoln archives.gov
11. National Park Service — Lincoln Facts nps.gov
12. Library of Congress — Abraham Lincoln and Emancipation loc.gov
13. National Park Service — Lincoln Memorial: Statue of Lincoln home.nps.gov

Görsel: Lincoln assassination slide c1900 – Restoration.jpg — Adam Cuerden, Public domain