Anadolu Selçuklu tahtına 1220’de oturan I. Alâeddin Keykubad, önceki sekiz yılını Malatya yöresindeki Minşar Kalesi’nde mahpus geçirmişti. Bu yazıda onun kardeşleriyle taht kavgasını, eşlerini, Mevlânâ ile bağını, ölüm tarihini ve Alanya’da bıraktığı yapıları kaynaklarıyla okuyacaksınız.
Keykubad’ın 1220–1237 arasındaki saltanatı, Alanya’nın fethi, Kırım’daki Suğdak seferi ve 1230 Yassıçemen zaferiyle anılır. Siz bugün Alanya’da Kızılkule’nin önünden geçerken veya Konya’da Alâeddin Tepesi’ne çıkarken bu sultanın izinde yürüyorsunuz. İngilizce kaynaklarda adı Kayqubad I biçiminde geçer.
I. Alâeddin Keykubad kimdir?
Keykubad, Sultan I. Gıyâseddin Keyhüsrev’in üç oğlundan ortancasıydı. Doğum tarihi için kesin bir kayıt yoktur. Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi yaklaşık 1190 tahminini verir. Türkçe ve İngilizce Vikipedi ise yaklaşık 1192 tarihini aktarır.
Babası 1205’te yeniden tahta çıkınca Keykubad Tokat melikliğine atandı. Bu görevde 1211’e kadar yaklaşık altı yıl kaldı. Tokat yılları, şehzadenin yönetimle tanıştığı ilk dönemdi.
I. Alâeddin Keykubad’ın kardeşleri ve taht kavgası
Keykubad’ın ağabeyi I. İzzeddin Keykâvus, küçük kardeşi ise Koyluhisar meliki Celâleddin Keyferidûn’du. Babaları 1211’de ölünce taht ağabeye kaldı. Keykubad bu sonucu kabul etmedi.
Amcası Tuğrul Şah ve Kilikya Ermeni hükümdarı Leon’un desteğiyle Kayseri’yi kuşattı. Kuşatma sonuç vermedi. Ankara’daki direnişinin ardından teslim oldu.
Bedeli ağırdı. Keykubad 1212’den 1220’ye kadar Malatya yöresindeki Minşar Kalesi’nde hapis tutuldu. Sekiz yıl boyunca siyasetin dışında kaldı. Siz bir an için bu bekleyişi düşünün: bir kale duvarının ardında, ağabeyinin kararına bağlı bir hayat.
Ağabeyi I. İzzeddin Keykâvus 1220’de öldü. Keykubad hapisten çıkarıldı. Önce Sivas’ta hükümdar ilan edildi, ardından Konya’da tahta oturdu.
Sultan I. Alâeddin Keykubad döneminde neler oldu?
Keykubad 1223’te Seyfeddin Ayaba, Mübârizüddin Behram Şah, Zeynüddin Beşâre ve Bahâeddin Kutluca gibi önde gelen emirleri öldürttü. Bu isimler devletin üst kademesindeki emirlerdi. Yeni sultan, tahta çıkışından üç yıl sonra yönetimi kendi eline aldı.
Akdeniz kıyısındaki Kalonoros’u fethetti. Fetih tarihi kaynaklarda farklıdır. Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 1221’i, TDV İslâm Ansiklopedisi 1222’yi kaydeder. Şehir, sultanın adına gönderme yapan Alâiye adını aldı. Bugünkü Alanya’dır.
Selçuklu donanması Karadeniz’i aştı ve Kırım’daki ticaret merkezi Suğdak’ı ele geçirdi. Böylece Selçuklu gücü Anadolu kıyılarının ötesine taşındı. 1228’de Mengücüklülerin Erzincan koluna son verildi. Divriği dışındaki Mengücüklü toprakları Selçuklu ülkesine katıldı.
1230’da Erzincan yakınındaki Yassıçemen’de Keykubad ve Eyyûbî müttefikleri Celâleddin Hârizmşah’ı mağlup etti. Doğudan yaklaşan Moğol tehdidine karşı Konya, Sivas ve Kayseri’nin surları güçlendirildi. Bu surların bir kısmı bugün hâlâ bu şehirlerin merkezinde durur.
I. Alâeddin Keykubad’ın eşleri
Kaynaklarda Keykubad’ın üç eşinin adı geçer.
- Mahperi Huand Hatun: Alanya hâkimi Kir Fard’ın kızıydı. Sonraki sultan II. Gıyâseddin Keyhüsrev’in annesidir.
- Melike Adile (Gaziye Hatun): Eyyûbî hükümdarı el-Melikü’l-Âdil’in kızıydı. Düğün 1227’de Malatya’da yapıldı.
- Melike İsmetü’d-Dünya ve’d-Din: Keykubad’ın amcası Muğîseddin Tuğrul Şah’ın kızıydı. Türkçe ve İngilizce Vikipedi bu evliliği listeler.
Üç evlilik de hanedan ittifaklarını güçlendiren adımlardı. Fethedilen Alanya’nın eski hâkimi, komşu Eyyûbî hanedanı ve kendi amcası böylece saraya bağlandı.
Keykubad’ın üç oğlu vardı. Mahperi Hatun’dan II. Gıyâseddin Keyhüsrev doğdu. Melike Adile’den Rükneddin ve İzzeddin Kılıçarslan dünyaya geldi.
I. Alâeddin Keykubad ve Mevlânâ
Kültür ve Turizm Bakanlığının biyografisine göre Mevlânâ, babası Bahâeddin Veled ve yakınlarıyla birlikte 3 Mayıs 1228’de Karaman’dan Konya’ya geldi. Davet Keykubad’dan gelmişti. Aile Konya’da Altunaba veya İplikçi Medresesi’ne yerleşti.
Siz bugün Konya’ya Mevlânâ için gidiyorsanız bu yolculuğun başında bir sultan daveti vardır. Mevlânâ ailesinin Konya’ya yerleşmesi, Keykubad döneminin kültürel mirasının bir parçasıdır.
I. Alâeddin Keykubad’ın ölüm tarihi ve yeri
Keykubad 1237’de Kayseri’de öldü. Elçiler için düzenlediği bir ziyafetin ardından hayatını kaybetti. Ölüm günü kaynaklarda farklıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi ve Türkçe Vikipedi 31 Mayıs 1237 tarihini verir. Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi ise 1 Haziran 1237 tarihini aktarır.
Cenazesi Konya’ya götürüldü. Alâeddin Tepesi’ndeki hanedan türbesine defnedildi.
Ölümünün ardında bir tartışma vardır. Bazı anlatılara göre oğlu Gıyâseddin Keyhüsrev babasını zehirletmişti. Faruk Sümer, TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesinde bu suçlamayı reddeder. Gerekçesi, şehzadenin o sırada muhtemelen Erzincan’da bulunmasıdır.
Taht meselesi de tartışmalıydı. Keykubad 1237’de İzzeddin Kılıçarslan’ı veliaht ilan etmişti. Buna rağmen ölümünden sonra tahta büyük oğlu II. Gıyâseddin Keyhüsrev geçti.
Kısa kronoloji
- Yaklaşık 1190–1192 Tahminî doğum aralığı; kesin tarih bilinmiyor
- 1205 Tokat melikliğine atandı
- 1211 Babasının ölümü üzerine ağabeyi İzzeddin Keykâvus ile taht mücadelesi
- 1212 Teslim oldu ve Minşar Kalesi’nde hapsedildi
- 1220 Hapisten çıkarıldı; Sivas’ta hükümdar ilan edildi, Konya’da tahta oturdu
- 1221 veya 1222 Kalonoros fethedildi; şehir Alâiye adını aldı
- 1223 Önde gelen emirler öldürtüldü
- 1226 Alanya’da Kızılkule yaptırıldı
- 1227 Melike Adile Hatun ile Malatya’da evlendi
- 3 Mayıs 1228 Mevlânâ ve ailesi Konya’ya geldi
- 1228 Mengücüklülerin Erzincan kolu sona erdi; Alanya Tersanesi yapıldı
- 1230 Yassıçemen’de Celâleddin Hârizmşah yenildi
- 1237 İzzeddin Kılıçarslan veliaht ilan edildi
- 31 Mayıs 1237 Kayseri’de öldü (üniversite sayfası 1 Haziran’ı verir)
- 1237 Cenazesi Konya’ya götürüldü; yerine II. Gıyâseddin Keyhüsrev geçti
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Dört bin Hârizmli. Keykubad, Ahlat bölgesinde yaşayan 4.000 Hârizmli’nin Selçuklu hizmetine alınmasını emretti.
Kızılkule’nin ustası. Kulenin kitabesinde yapının ustası Halepli Ebu Ali olarak belirtilir. Yapı 1226’da yaptırıldı. Cephelerinde 56 mazgal penceresi bulunur. Savunmada sıcak sıvı dökmeye yarayan 22 açıklık vardır. Siz kuleyi gezerken bu açıklıklara dikkat edin; her biri bir savunma düzeneğidir.
Beş gözlü tersane. 1228’de yaptırılan Alanya Tersanesi beş gözlüdür. Uzunluğu 56,5 metre, derinliği 44 metredir.
Sultanın krokisi. Kültür Portalı’nın İbn Bîbî’ye dayandırdığı anlatıya göre Beyşehir’deki Kubadâbâd Sarayı, Keykubad’ın kendi çizdiği kroki doğrultusunda yapıldı. İnşaatı Sadeddin Köpek denetledi.
Sık sorulan sorular
I. Alâeddin Keykubad kaç yıl hükümdarlık yaptı?
Anadolu Selçuklu Devleti’ni 1220’den 1237’ye kadar yönetti. Tahta çıkmadan önce 1212–1220 arasında Minşar Kalesi’nde hapis tutuldu.
Alanya adı nereden gelir?
Kalonoros adıyla bilinen şehir, Keykubad’ın fethinden sonra sultanın adına gönderme yapan Alâiye adını aldı. Fetih tarihi için Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 1221’i, TDV İslâm Ansiklopedisi 1222’yi verir.
I. Alâeddin Keykubad’ı oğlu zehirledi mi?
Böyle bir iddia vardır. Ancak Faruk Sümer, TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesinde şehzadenin o sırada muhtemelen Erzincan’da bulunduğunu gerekçe göstererek bu suçlamayı reddeder.
I. Alâeddin Keykubad’ın mezarı nerede?
Kayseri’de öldü. Cenazesi Konya’ya götürüldü ve Alâeddin Tepesi’ndeki hanedan türbesine defnedildi.
Mevlânâ Konya’ya ne zaman geldi?
Kültür ve Turizm Bakanlığının biyografisine göre 3 Mayıs 1228’de, babası Bahâeddin Veled ve yakınlarıyla birlikte Karaman’dan Konya’ya geldi. Davet Keykubad’dan gelmişti.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi — KEYKUBAD I (Faruk Sümer) islamansiklopedisi.org.tr
- Salim Koca — Sultan I. İzzeddin Keykâvus ile Melik Alâeddin Keykubad Arasında Geçen Otorite Mücadelesi, Belleten belleten.gov.tr
- Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi — Who is Alaaddin Keykubat? alanya.edu.tr
- Vikipedi — I. Alâeddin Keykubad tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Kayqubad I en.wikipedia.org
- Nermin Şaman Doğan — Kayseri’deki Selçuklu Dönemi Kadın Türbeleri, Vakıflar Dergisi 39 acikerisim.fsm.edu.tr
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Hz. Mevlâna’nın Hayatı ve Şahsiyeti sebiarus.ktb.gov.tr
- Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Alanya Kalesi antalya.ktb.gov.tr
- Kültür Portalı — Alanya Tersanesi ve Kızıl Kule kulturportali.gov.tr
- Alanya Belediyesi — Kızılkule alanya.bel.tr
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Gezilecek Yerler tanitma.ktb.gov.tr
- Kültür Portalı — Beyşehir Kubadâbâd Sarayı kulturportali.gov.tr
Görsel: Kayqubad I1.jpg — Vasilii Martynov, CC BY-SA 4.0
