Habsburg-Lorraine Hanedanı nasıl kuruldu? 1736’dan 1918’e

Habsburg-Lorraine Hanedanı, Maria Theresa ile Lorraine Dükü Franz Stephan’ın 1736’daki evliliğiyle kuruldu. Yeni ad, Maria Theresa’nın Habsburg mirasını Franz Stephan’ın Lorraine soyuyla birleştirdi. Maria Theresa, eski Habsburg hanedanıyla yeni aile arasındaki devamlılığı sağlayan kişiydi. [1][2]

Franz Stephan, bu evlilik için Lorraine’deki ata toprakları üzerindeki haklarından vazgeçmek zorundaydı. Siz bu evliliğin miras, toprak ve hükümdarlık unvanlarını nasıl birleştirdiğini öğreneceksiniz. Ardından 1713’teki veraset düzenlemesinden Kasım 1918’deki devlet işlerinden çekilme açıklamalarına uzanan gelişmeleri izleyeceksiniz. [2][3][14]

Maria Theresa ile Franz Stephan’ın evliliği neden yeni bir hanedan adı doğurdu?

1736’daki evlilik, Habsburg mirasıyla Lorraine soyunu aynı aile çizgisinde bir araya getirdi. Maria Theresa’nın mirası, yeni hanedanın Habsburg geçmişiyle bağlantısını sürdürmesini sağladı. Franz Stephan’ın Lorraine kökeni de birleşik hanedan adının diğer bölümünü oluşturdu. [1][2]

Buradaki devamlılığı anlamak için Maria Theresa’nın aile içindeki konumunu izlemek gerekir. Habsburg mirasını yeni hanedana bağlayan kişi, Lorraine Dükü ile evlenen Maria Theresa’ydı. Dolayısıyla Habsburg-Lorraine adı, evlilikle birleşen iki aileye aynı anda işaret ediyordu. [2]

Evliliğin gerçekleşmesi, Franz Stephan ile Maria Theresa’nın kararının yanında büyük güçlerin onayını gerektiriyordu. Franz Stephan’ın Lorraine’deki ata toprakları üzerindeki haklarından vazgeçmesi de evliliğin koşulları arasındaydı. Böylece 1736’daki aile birleşmesine, Lorraine üzerindeki haklarla ilgili bir düzenleme eşlik etti. [2]

Lorraine kaybının karşılığı olarak Franz Stephan’a Toskana Büyük Dükalığı vaat edilmişti. Son Medici hükümdarı Gian Gastone’nin 1737’de çocuksuz ölmesiyle bu vaat gerçekleşti. Franz Stephan böylece evliliğini izleyen yıl Toskana’nın hükümdarı olarak yönetimi devraldı. Siz ailedeki soyadını izlerken Lorraine’den Toskana’ya uzanan bu toprak değişimini de görebilirsiniz. [2]

Habsburg mirası kadın hükümdar üzerinden nasıl devam etti?

Kadınların miras hakkını düzenleyen dayanak, VI. Karl’ın 1713 tarihli Pragmatik Yaptırımı’ydı. Bu düzenleme, Habsburg topraklarının bölünmezliğini ve doğrudan erkek soyunun tükenmesi durumundaki veraseti kapsıyordu. Erkek soyunun tükenmesi halinde kadınların miras hakkı da aynı düzenlemeyle belirlenmişti. [3]

19 Nisan 1713’te ilan edilen metin, mirasçılar arasındaki öncelik sırasını da düzenledi. VI. Karl’ın kızları, babasının ve kardeşinin kızlarından önce gelen mirasçılar olarak belirlendi. Böylece düzenleme, kadınların miras hakkının yanında aile içindeki veraset sırasını da tanımlıyordu. [4]

VI. Karl’ın 1740’taki ölümünün ardından Maria Theresa, Habsburg miras topraklarının hükümdarı oldu. Ancak bazı Avrupa hükümdarları, Maria Theresa’nın bu topraklar üzerindeki hakkını kabul etmedi. Bu itirazlar, Maria Theresa’nın hükümdarlığının başlangıcında Avusturya Veraset Savaşı’na yol açtı. [4]

Pragmatik Yaptırım, savaşı sona erdiren 1748 Aachen Barışı’nda genel kabul gördü. Dolayısıyla 1713’te belirlenen miras düzeni, 1740’ta savaşla karşılaşmış, 1748’de genel kabul kazanmıştı. Siz veraset düzenlemesiyle hükümdarlığın kabulünü ayırdığınızda Maria Theresa’nın karşılaştığı sorunu daha kolay izleyebilirsiniz. [4]

Hanedan Kutsal Roma İmparatorluğu, Avusturya ve Macaristan’ı hangi farklı unvanlarla yönetti?

Maria Theresa, 1740–1780 döneminde Macaristan ve Bohemya kraliçesi olarak hüküm sürdü. Franz Stephan ise VI. Karl’ın ölümünden sonra Habsburg miras topraklarında resmî ortak hükümdardı. Kutsal Roma imparatorluğu makamı, bu miras topraklarındaki hükümdarlık konumundan ayrıydı. [5][6]

Wittelsbach hanedanından VII. Karl’ın 1745’te ölmesi üzerine Franz Stephan imparator seçildi. Kutsal Roma imparatoru olarak hükümdarlık adını I. Franz biçiminde kullandı. Maria Theresa’nın kraliçelik unvanlarıyla eşinin imparatorluk makamı, böylece aynı ailede birleşti. [5][6]

Franz Stephan’ın 1765’te ölmesi üzerine imparatorluk makamını oğlu II. Joseph devraldı. Maria Theresa ise kendi miras topraklarındaki hükümdarlığını bu değişiklikten sonra sürdürdü. Dolayısıyla 1765’te imparatorun değişmesi, Maria Theresa’nın hükümdarlığının sona erdiği anlamına gelmiyordu. [6]

Daha sonraki hükümdar Franz, Kutsal Roma İmparatorluğu’nda 1792–1806 arasında II. Franz adıyla hüküm sürdü. Aynı kişi, 1804’te kalıtsal Avusturya İmparatorluğu’nu kurarak I. Franz unvanını aldı. Avusturya imparatoru olarak hükümdarlığı, 1804–1835 dönemini kapsayan ayrı bir unvanla kaydedildi. [8]

II. Franz, 6 Ağustos 1806’da Kutsal Roma imparatorluğu makamından resmen feragat etti. Bu kararla Kutsal Roma İmparatorluğu sona ererken Avusturya imparatorluğu unvanı devam etti. Bu nedenle 1804 ve 1806 tarihleri, hanedanın taşıdığı makamları ayırmakta yardımcıdır. [8]

1867 Uzlaşması Avusturya-Macaristan yönetimini nasıl değiştirdi?

1867 Uzlaşması, Habsburg monarşisini Avusturya-Macaristan adıyla anılan iki kesimli düzene dönüştürdü. Bir kesimi Macaristan Krallığı, diğerini İmparatorluk Konseyi’nde temsil edilen krallıklar ve ülkeler oluşturuyordu. Franz Joseph, bu düzende Avusturya imparatoru ve Macaristan kralı unvanlarını birlikte taşıdı. [10]

İki kesimin dış politika ve askerî işleri ortak biçimde yürütülmeye devam etti. Bu ortak alanlarla bağlantılı mali işler de 1867 düzeninin ortak sorumlulukları arasındaydı. Böylece iki kesimli yönetimin yanında belirli devlet işlerinde ortaklık korunmuş oldu. [10]

Franz Joseph ile Elisabeth, 8 Haziran 1867’de Macaristan hükümdarları olarak taç giydiler. Budapeşte’deki Matthias Kilisesi’nde düzenlenen törende kral ve kraliçe unvanlarını aldılar. Siz Budapeşte gezinizde Matthias Kilisesi’ni, 1867’deki bu taç giyme töreniyle ilişkilendirebilirsiniz. [11]

Hanedan egemenliği 1918’de nasıl sona erdi?

Franz Joseph’in 21 Kasım 1916’daki ölümünden sonra Avusturya-Macaristan tahtını Karl devraldı. Birinci Dünya Savaşı, Karl’ın tahta geçtiği sırada hâlâ devam ediyordu. Hanedanın son hükümdarlık dönemi böylece savaş sürerken başlayan bir taht değişikliğiyle açıldı. [13]

1918 sonbaharında ağır iaşe ve ekonomi krizleri, monarşinin içinde derinleşmeye başladı. Farklı halkların temsilcileri, Habsburg monarşisine bağlılıklarını sona erdirerek ulusal devletler için toprak talepleri ileri sürdüler. Böylece hükümdarlığın çözülüşüne, yeni devletler adına açıklanan toprak talepleri eşlik etti. [14]

Karl, 11 Kasım 1918’de Schönbrunn Sarayı’nda devlet işlerinden çekilme açıklamasını imzaladı. Açıklama, imparatorluğun Avusturya kesimindeki devlet işlerine her türlü katılımından vazgeçtiğini bildiriyordu. Macaristan kesimi için benzer açıklamayı ise 13 Kasım 1918’de ayrıca imzaladı. [14]

Karl’ın kullandığı ifade, devlet işlerine katılmaktan vazgeçmek ile tahttan feragati birbirinden ayırıyordu. Hükümdarlığını ilahî hakka dayandıran Karl, tahttan resmen feragat etmeyi kabul etmedi. Bu nedenle Kasım 1918 açıklamalarını aktarırken devlet işlerinden çekilme ifadesi daha doğrudur. [14]

12 Kasım 1918’de Alman Avusturyası Cumhuriyeti’nin ilan edilmesiyle yeni yönetim biçimi açıklandı. Budapeşte’de ise 16 Kasım 1918’de cumhuriyet ilan edilerek halk cumhuriyeti benimsendi. Karl’ın açıklamalarıyla cumhuriyetlerin ilanı, Avusturya ve Macaristan kesimlerinde farklı günlerde gerçekleşti. [15][16]

Kısa kronoloji

1713’teki veraset düzenlemesinden 1918’deki cumhuriyet ilanlarına uzanan başlıca gelişmeler aşağıdaki sırayı izler. Evlilik, hükümdarlık ve devlet düzenindeki değişiklikler bu çizelgede birlikte görülebilir. [1][4][8][10][14][15][16]

1. 19 Nisan 1713 VI. Karl, Habsburg topraklarının bölünmezliğini ve veraset sırasını düzenleyen Pragmatik Yaptırım’ı ilan etti.
2. 1736 Maria Theresa ile Franz Stephan evlendi; Habsburg-Lorraine Hanedanı bu evlilikle kuruldu.
3. 1737 Franz Stephan, Gian Gastone’nin çocuksuz ölümünün ardından Toskana hükümdarı oldu.
4. 1740 VI. Karl öldü; Maria Theresa hükümdarlığı devraldı ve Avusturya Veraset Savaşı başladı.
5. 1745 Franz Stephan, I. Franz adıyla Kutsal Roma imparatoru seçildi.
6. 1748 Avusturya Veraset Savaşı’nı bitiren Aachen Barışı’nda Pragmatik Yaptırım genel kabul gördü.
7. 1765 I. Franz öldü; Kutsal Roma imparatorluğu makamını oğlu II. Joseph devraldı.
8. 1804 II. Franz, Avusturya imparatoru olarak I. Franz unvanını da aldı.
9. 6 Ağustos 1806 II. Franz’ın imparatorluk makamından feragatiyle Kutsal Roma İmparatorluğu sona erdi.
10. 1867 Uzlaşma, Habsburg monarşisini iki kesimli Avusturya-Macaristan yönetim düzenine dönüştürdü.
11. 21 Kasım 1916 Franz Joseph öldü; savaş devam ederken Avusturya-Macaristan tahtını Karl devraldı.
12. 11–16 Kasım 1918 Karl devlet işlerinden çekildi; Avusturya ve Macaristan’da cumhuriyetler ilan edildi.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Maria Theresa için başlangıçta düşünülen eş, Franz Stephan’ın ağabeyi Clement olmuştu. Clement’in genç yaşta ölmesinin ardından damat adayı olarak Franz Stephan belirlendi. Böylece 1736’da gerçekleşen evlilikten önce, aynı aile içinde farklı bir eş düşünülmüştü. [2]

Maria Theresa ile Franz Stephan’ın evliliğinden toplam 16 çocuk dünyaya geldi. Oğulları Joseph ve Leopold, daha sonra II. Joseph ve II. Leopold adlarıyla imparator oldular. Hanedanın sonraki kuşağında, çiftin iki oğlu Kutsal Roma imparatorluğu makamına ulaştı. [7]

Franz Stephan, 18. yüzyıl ortasında Jean de Baillou’dan yaklaşık 30.000 doğa tarihi nesnesi satın aldı. Bu nesneler, Viyana Doğa Tarihi Müzesi koleksiyonlarının çekirdeğini meydana getirdi. Siz Viyana’daki müzeyi gezerken hanedanın geçmişiyle koleksiyonlar üzerinden de bağlantı kurabilirsiniz. [12]

Franz’ın 11 Ağustos 1804’te duyurduğu Avusturya imparatorluğu unvanı için törensel taç giyme yapılmadı. Buna karşılık Franz Joseph ile Elisabeth’in 1867’deki Macaristan taç giyme töreni Matthias Kilisesi’nde gerçekleşti. Dokuz yaşındaki Veliaht Rudolf, anne ve babasının törenini okul alıştırma defterine yazdı. [9][11]

Karl, 11 Kasım 1918 tarihli açıklamasını Schönbrunn’un Mavi Çin Salonu’nda imzaladı. Ardından dikkat çekmemek amacıyla saraydan ayrılırken yan kapıyı kullanmayı tercih etti. Hanedanın devlet işlerinden çekilmesi, böylece Schönbrunn içindeki belirli bir salonla da ilişkilidir. [17]

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Vikipedi — Habsburg-Lorraine Hanedanı tr.wikipedia.org
2. Die Welt der Habsburger — Franz Stephan as the founder of the Habsburg-Lorraine dynasty habsburger.net
3. Avusturya Federal Başbakanlığı — Jahr 1713 bundeskanzleramt.gv.at
4. Die Welt der Habsburger — The Pragmatic Sanction, 1713 habsburger.net
5. Die Welt der Habsburger — Franz I Stephan of Lorraine habsburger.net
6. Die Welt der Habsburger — A new start for the dynasty: Franz I habsburger.net
7. Die Welt der Habsburger — Producing a dynasty habsburger.net
8. Die Welt der Habsburger — Franz II (I) habsburger.net
9. Die Welt der Habsburger — Franz I and the Austrian Empire habsburger.net
10. Die Welt der Habsburger — An empire in two halves: the Compromise with Hungary habsburger.net
11. Die Welt der Habsburger — The Austro-Hungarian Dual Monarchy: the coronation of the Hungarian royal couple habsburger.net
12. Naturhistorisches Museum Wien — History of the Collections nhm.at
13. Der Erste Weltkrieg — The accession of Emperor Karl ww1.habsburger.net
14. Die Welt der Habsburger — Emperor Karl the Last – downfall and exile habsburger.net
15. Avusturya Federal Başbakanlığı — The First Republic bundeskanzleramt.gv.at
16. László Tamás Vizi — Az első magyar köztársaság születése, akademik makale özeti real.mtak.hu
17. Der Erste Weltkrieg — The last days of the Monarchy ww1.habsburger.net

Görsel: EB1911 House of Habsburg-Lorraine.jpg — AnonymousUnknown author, Public domain