نبرد سینوپ (Sinop) در 30 نوامبر 1853 در بندر سینوپ رخ داد و با پیروزی دریایی روسیه پایان یافت. ناوگان دریاسالار پاول ناخیموف (Pavel Nahimov) بخش عمده ناوگروه عثمانی به فرماندهی عثمان پاشا (Osman Paşa) را نابود کرد. این شکست به ورود بریتانیا و فرانسه به جنگ کریمه (Kırım Savaşı) شتاب داد.
چرا کشتی‌های عثمانی در بندری جمع شده بودند که چنین ویرانی‌ای در انتظارشان بود؟ مأموریت آن‌ها حفاظت از تدارکات جبهه قفقاز (Kafkasya) بود، اما هوای نامساعد آن‌ها را به سینوپ کشاند. اگر شما مسیر تدارکات، حمله و یادمان باقی‌مانده را دنبال کنید، می‌توانید ارتباط این نبرد دریایی را با جنگ گسترده‌تر ببینید.
نبرد سینوپ در 1853: چرا ناوگان عثمانی آنجا بود؟
این نبرد در دوران سلطنت سلطان عبدالمجید (Abdülmecid) رخ داد؛ سلطنتی که از 1839 تا 1861 ادامه داشت. نبرد سینوپ بخشی از مرحله آغازین جنگ کریمه در سال‌های 1853–1856 بود. بنابراین، درگیری سینوپ در اوایل جنگی رخ داد که بعدها بریتانیا و فرانسه نیز وارد آن شدند.
ناوگروه عثمان پاشا مأموریتی مشخص داشت: حفاظت از تدارکات دریایی که از راه ترابزون (Trabzon) و باتومی (Batum) به نیروهای عثمانی در جبهه قفقاز می‌رسید. این ناوگروه در اوایل نوامبر 1853 به سوی سواحل قفقاز اعزام شد، اما به‌دلیل هوای نامساعد در سینوپ پناه گرفت.
به کالاهایی فکر کنید که شما در زندگی روزمره به رسیدنشان وابسته‌اید. حمل‌ونقل، تدارکات را به کسانی می‌رساند که به آن نیاز دارند. در سینوپ، این ارتباط به نیروهای جبهه قفقاز مربوط می‌شد. مأموریت حفاظتی ناوگروه عثمانی و دستور ناخیموف برای نابودی کشتی‌های تدارکاتی عثمانی، حمل‌ونقل دریایی را به محور رویارویی تبدیل کرد.
نقشه نبرد سینوپ: شناخت موقعیت‌ها
برای فهم نقشه نبرد، از بندر سینوپ شروع کنید؛ جایی که ناوگروه عثمانی مستقر بود. سپس ارتباط عملیات گسترده‌تر را با ترابزون، باتومی و جبهه قفقاز دنبال کنید. این مکان‌ها نشان می‌دهند چرا مأموریت تدارکاتی، کشتی‌های عثمان پاشا را به سوی سواحل قفقاز برده بود؛ پیش از آنکه وضع هوا حرکتشان را متوقف کند.
در محدوده بندر، حرکت اصلی پیشروی روس‌ها در دو ستون بود. کشتی‌های ناخیموف به شناورهای عثمانی نزدیک شدند و از فاصله کم حمله کردند. اگر شما نبرد را روی نقشه دنبال می‌کنید، درگیری داخل بندر را از مسیر طولانی‌تر تدارکات دریایی جدا در نظر بگیرید؛ مسیری که ناوگروه عثمانی مأمور حفاظت از آن بود.
استانبول (İstanbul) به پیامدهای این ماجرای جغرافیایی مربوط می‌شود. کشتی بخار عثمانی طائف (Taif) از سینوپ گریخت و دو روز بعد خبر شکست را به آنجا رساند. سفر این کشتی، ویرانی بندر را به رسیدن خبر در 2 دسامبر 1853 پیوند می‌دهد.
نبرد دریایی روسیه و عثمانی در سینوپ چگونه پیش رفت؟
ناخیموف فرمانده حمله روسیه بود. فرماندهی ناوگروه عثمانی را پاترونا عثمان پاشا بر عهده داشت. فهرست نیروها در مدخل انگلیسی «نبرد سینوپ»، برای روسیه شش کشتی جنگی خط نبرد، دو ناوچه و سه کشتی بخار ذکر میکند. در سوی عثمانی، هفت ناوچه، سه ناوچه سبک، دو کشتی بخار و توپخانه ساحلی ثبت شده است.
ناوگان روسیه در دو ستون پیش آمد و از فاصله نزدیک به کشتی‌های داخل بندر حمله کرد. گلوله‌های انفجاری در کشتی‌های چوبی عثمانی آتش به پا کردند. این آتش‌سوزی‌ها به گستردگی ویرانی کمک کردند. به همین دلیل، نوع مهمات بخش مهمی از توضیح روند نبرد است.
نتیجه، پیروزی قاطع روسیه بود. عثمان پاشا زخمی و اسیر شد. روسیه هیچ کشتی‌ای از دست نداد، اما ناوگروه عثمانی به‌شدت ویران شد. با فرار طائف، کشتی‌ای باقی ماند که توانست خبر را به استانبول برساند.
دانشنامه تاریخ روسیه، سینوپ را آخرین نبرد بزرگ دریایی میان ناوگان‌های بادبانی توصیف میکند. بااین‌حال، فهرست نیروها در هر دو طرف کشتی‌های بخار هم دارد. هر دو نکته باید در روایت بماند: پیوند این نبرد با ناوگان‌های بادبانی نباید حضور کشتی‌های بخار را از نظر پنهان کند.
چه مقدار از ناوگان عثمانی نابود شد؟
نیرویی که در سینوپ در هم کوبیده شد، ناوگروه مستقر در بندر بود. تمام نیروی دریایی عثمانی نابود نشد. وقتی شما با تعبیر «نابودی ناوگان عثمانی» روبه‌رو می‌شوید، این تفاوت اهمیت دارد. منظور در اینجا کشتی‌هایی است که زیر فرمان عثمان پاشا در سینوپ گرد آمده بودند.
درباره تلفات انسانی نیز باید همین دقت را داشت. پژوهش بسیم اوزجان (Besim Özcan) شمار دریانوردان کشته‌شده عثمانی را نزدیک به 2,000 نفر می‌داند. دانشنامه تاریخ روسیه تلفات عثمانی را 3,000 نفر گزارش میکند و جداگانه از 200 اسیر نام می‌برد. این روایت‌ها ارقام متفاوتی ارائه می‌کنند و هر رقم باید به منبع خودش نسبت داده شود.
ویرانی به کشتی‌ها محدود نماند. پژوهش اوزجان از خسارت قابل‌توجه به محله مسلمان‌نشین سینوپ بر اثر گلوله‌باران روس‌ها خبر می‌دهد. بنابراین، این نبرد بخشی از تاریخ شهر نیز هست، همان‌طور که بخشی از تاریخ نیروی دریایی عثمانی است.
چرا نبرد سینوپ نقطه عطف جنگ کریمه بود؟
مطبوعات بریتانیا ویرانی سینوپ را کشتار توصیف کردند. این پوشش خبری، تأثیر رویداد بر افکار عمومی اروپا را افزایش داد. درگیری بندر به مسئله‌ای فراتر از رویارویی مستقیم دریایی روسیه و عثمانی تبدیل شد.
سینوپ به ورود بریتانیا و فرانسه به جنگ در کنار امپراتوری عثمانی شتاب داد. تا 28 مارس 1854، هر دو کشور به روسیه اعلان جنگ کرده بودند. اهمیت سینوپ به‌عنوان نقطه عطف، در کنار ابعاد شکست دریایی عثمانی، به همین گسترش مشارکت در جنگ مربوط است.
جنگ کریمه با پیمان پاریس (Paris Antlaşması) پایان یافت که در 30 مارس 1856 امضا شد. این پیمان دریای سیاه (Karadeniz) را بی‌طرف اعلام کرد و ناوگان‌های جنگی و زرادخانه‌های دریایی عثمانی و روسیه را در آن محدود ساخت. به‌این‌ترتیب، توافق صلح بر نیروهای دریایی در همان دریایی محدودیت گذاشت که عملیات سینوپ در آن رخ داده بود.
خط زمانی
- اوایل نوامبر 1853: ناوگروه عثمان پاشا برای حفاظت از تدارکات دریایی نیروهای عثمانی به سوی سواحل قفقاز اعزام شد.
- نوامبر 1853: هوای نامساعد ناوگروه را وادار کرد در بندر سینوپ پناه بگیرد.
- 30 نوامبر 1853: ناوگان روسیه به فرماندهی ناخیموف، شکست قاطعی به ناوگروه عثمانی در سینوپ وارد کرد.
- 2 دسامبر 1853: کشتی بخار طائف خبر شکست را به استانبول رساند.
- مارس 1854: بریتانیا و فرانسه به روسیه اعلان جنگ کردند و وارد درگیری شدند.
- 1854: تصمیم گرفته شد آب‌نمای شهدا به یاد دریانوردان کشته‌شده در سینوپ ساخته شود.
- 30 مارس 1856: پیمان پاریس به جنگ کریمه پایان داد.
- 21 اوت 1858: بنا بر پژوهش آرشیوی جنک دمیر (Cenk Demir)، ساخت آب‌نمای شهدا به پایان رسید.
تابلوی نبرد سینوپ اثر ایوان آیوازوفسکی
ایوان آیوازوفسکی (İvan Ayvazovski) در 1853 نبرد سینوپ را نقاشی کرد. موزه مرکزی نیروی دریایی در سنپترزبورگ (Sankt Petersburg) تابلویی با این موضوع و همین تاریخ نگهداری میکند. اگر شما به‌دنبال تابلوی نبرد سینوپ اثر آیوازوفسکی هستید، مجموعه این موزه یک اثر مشخص و مرجعی موزه‌ای در اختیارتان می‌گذارد.
تاریخ تابلو نشان می‌دهد که اثر در همان سال نبرد خلق شده است. آب‌نمای شهدا (Şehitler Çeşmesi) زمان‌بندی دیگری داشت: ساخت آن در 1854 تصویب شد و در 1858 پایان یافت. تابلو و آب‌نما، این رویداد را به دو شکل از یادبود پیوند می‌دهند: اثری هنری در موزه و بنایی یادبود در سینوپ.
جزئیاتی که در راهنماهای گردشگری پیدا نمی‌کنید
یکی از کشتی‌هایی که در سینوپ از دست رفت، پیش‌تر متعلق به روسیه بود. ناوچه عثمانی فضل‌الله (Fazlullah) قبلاً رافائیل (Rafail) نام داشت و در 1829 از روس‌ها به غنیمت گرفته شده بود. نابودی آن در 1853، سرگذشت یک کشتی مشخص را در دل روایت بزرگ‌تر شکست ناوگروه نشان می‌دهد.
ناوچه دمیاط (Dimyad)، متعلق به نیروی دریایی مصر، نیز در میان نیروهای عثمانی بود. حضور آن جزئیاتی را روشن میکند که آمار کلی ناوچه‌ها و ناوچه‌های سبک ممکن است پنهان کند. در میان شناورهای گردآمده در سینوپ، کشتی‌ای با این وابستگی دریایی جداگانه حضور داشت.
آب‌نمای شهدا نیز با فرد مشخصی پیوند دارد. پژوهش آرشیوی، خطاط مولوی محمد زکی (Mevlevi Mehmed Zeki) را تهیه‌کننده کتیبه آن معرفی میکند. بنابراین، این یادمان در کنار گرامیداشت دریانوردان کشته‌شده، نام یکی از دست‌اندرکاران ساخت خود را نیز حفظ کرده است.
درباره تأمین هزینه آب‌نما، روایت‌های متفاوتی وجود دارد. ویکی‌پدیای ترکی این روایت را تکرار میکند که پول پیدا‌شده نزد دریانوردان کشته‌شده صرف ساخت آن شد. پژوهش آرشیوی یازیجی متین (Yazıcı Metin) نشان می‌دهد کمک‌های اهدایی فقط مبلغ اندکی فراهم کرد و سلطان عبدالمجید بودجه لازم برای ساخت را تأمین کرد.
برای درک شما از این یادمان، این یافته آرشیوی اهمیت دارد. این یافته، ساخت آب‌نما را به سلطانی پیوند می‌دهد که هنگام نبرد بر تخت بود. تاریخ تکمیل بنا در پژوهش دمیر، یعنی 21 اوت 1858، نیز نشان می‌دهد یادمان پس از پایان جنگ با پیمان پاریس به پایان رسید.
پرسش‌های متداول
نبرد سینوپ چه زمانی رخ داد؟
این نبرد در 30 نوامبر 1853 در بندر سینوپ رخ داد. درگیری در مرحله آغازین جنگ کریمه بود و با پیروزی قاطع روسیه پایان یافت.
آیا تمام نیروی دریایی عثمانی در سینوپ از بین رفت؟
خیر. نیروی نابودشده، ناوگروه مستقر در بندر بود. طائف گریخت و در 2 دسامبر 1853 خبر شکست را به استانبول رساند.
چرا اهمیت سینوپ از خود نبرد دریایی فراتر رفت؟
این ویرانی به مداخله بریتانیا و فرانسه در کنار امپراتوری عثمانی شتاب داد. تا 28 مارس 1854، هر دو کشور به روسیه اعلان جنگ کرده بودند و دامنه مشارکت در جنگ کریمه گسترش یافت.
امروز چه چیزی این نبرد را به سینوپ پیوند می‌دهد؟
آب‌نمای شهدا یاد دریانوردان کشته‌شده در نبرد را گرامی می‌دارد. بنا بر پژوهش آرشیوی جنک دمیر، ساخت آن در 1854 تصویب شد و در 21 اوت 1858 به پایان رسید.
منابع
- ویکی‌پدیا — یورش سینوپ tr.wikipedia.org
- ویکی‌پدیا — نبرد سینوپ en.wikipedia.org
- دانشنامه تاریخ روسیه — سینوپ، نبرد encyclopedia.com
- بسیم اوزجان — کالبدشکافی یک یورش: فاجعه سینوپ dergipark.org.tr
- نورجان یازیجی متین — آب‌نمای شهدا / شهیدان در سینوپ بر اساس اسناد آرشیوی dergipark.org.tr
- جنک دمیر — بنایی خیریه و یادمانی: آب‌نمای شهدای سینوپ dergipark.org.tr
- موزه مرکزی نیروی دریایی — نبرد سینوپ. سال 1853 navalmuseum.ru
- ویکی‌پدیا — جنگ کریمه en.wikipedia.org
- ویکی‌پدیا — پیمان پاریس (1856)) en.wikipedia.org
FAQ
نبرد سینوپ چه زمانی رخ داد؟
نبرد سینوپ در 30 نوامبر 1853 در بندر سینوپ و در مرحله آغازین جنگ کریمه رخ داد.
آیا روسیه تمام نیروی دریایی عثمانی را در سینوپ نابود کرد؟
خیر. ناوگروه عثمانی مستقر در بندر سینوپ نابود شد، نه تمام نیروی دریایی عثمانی. کشتی بخار طائف گریخت و خبر شکست را به استانبول رساند.
چرا نبرد سینوپ نقطه عطف بود؟
این ویرانی به ورود بریتانیا و فرانسه به جنگ کریمه در کنار امپراتوری عثمانی شتاب داد. تا 28 مارس 1854، هر دو کشور به روسیه اعلان جنگ کرده بودند.
تابلوی نبرد سینوپ اثر ایوان آیوازوفسکی کجاست؟
موزه مرکزی نیروی دریایی در سنپترزبورگ تابلویی از نبرد سینوپ، اثر ایوان آیوازوفسکی، به تاریخ 1853 نگهداری میکند.
Image: Battle of Sinop.jpg — Ivan Aivazovsky, Public domain
