نقاشی شام آخر در میلان کجاست؟
شام آخر نقاشی دیواری است، نه نقاشی روی بوم. شما نمی‌توانید آن را بردارید و به موزه ببرید. اثر همان‌جایی مانده که لئوناردو آن را خلق کرد.
اصل اثر روی دیوار شمالی سالن غذاخوری صومعه دومینیکن سانتا ماریا دله گراتسیه (Santa Maria delle Grazie) در میلان (Milano)، ایتالیا قرار دارد. ابعاد آن 460 × 880 سانتی‌متر است. لئوناردو داوینچی (Leonardo da Vinci) آن را حدود سالهای 1495–1498 نقاشی کرد. سفارش‌دهنده اثر لودوویکو اسفورتسا (Ludovico Sforza)، فرمانروای میلان بود که به لودوویکو ایل مورو (Ludovico il Moro) نیز شهرت داشت.
در سال 1980، یونسکو (UNESCO) کلیسا، صومعه و نقاشی را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد.
نقاشی شام آخر چه چیزی را نشان میدهد؟
در روایت‌های انجیل، شام آخر آخرین وعده غذایی است که عیسی پیش از مصلوب شدن با حواریون خود در اورشلیم خورد. پاسخ پرسش رایج درباره شام آخر در کتاب مقدس همین است: در این روایت، شام آخر یک وعده غذاست و لئوناردو یک لحظه از آن را انتخاب کرده است.
او خودِ غذا خوردن را نقاشی نکرد. واکنش به یک جمله را به تصویر کشید. عیسی تازه گفته است که یکی از حواریون به او خیانت خواهد کرد. نقاشی واکنش حواریون را درست پس از شنیدن این خبر نشان میدهد.
ترکیب‌بندی اثر ساختار روشنی دارد:
- عیسی در مرکز نشسته است.
- 12 حواری در چهار گروه سه‌نفره قرار گرفته‌اند، نه دو ردیف شش‌نفره.
- نقطه گریز پرسپکتیو کنار شقیقه راست عیسی، در ارتفاع حدود چهار متری از کف قرار دارد.
چرا دیوارنگاره لئوناردو شروع به فرسودگی کرد؟
آسیب از یک انتخاب فنی آغاز شد. روش کلاسیک نقاشی دیواری، فرسکو یا نقاشی روی اندود خیس است. شما روی اندود خیس نقاشی می‌کنید و با خشک شدن آن، رنگ به درون اندود نفوذ میکند. کار سریع پیش می‌رود و ماندگار میشود. البته فرصتی هم برای تجدیدنظر نمی‌ماند.
لئوناردو زمان می‌خواست. او به‌جای این روش، روی اندود خشک کار کرد و رنگ را روی یک لایه سفیدِ آماده‌سازی نشاند. به این ترتیب می‌توانست آهسته کار کند، لایه‌های نازک رنگ بسازد و قسمت‌هایی را که قبلاً نقاشی کرده بود تغییر دهد.
یادداشت‌های فنی موزه اضافه می‌کنند که او از تمپرای روغنی، با رنگ‌دانه‌های مخلوط با زرده تخم‌مرغ، استفاده کرد؛ همان شیوه‌ای که نقاش برای کار روی تخته چوب به کار می‌برد. در واقع، روش نقاشی روی تخته را روی دیوار اجرا کرد.
بهای این انتخاب، چسبندگی ضعیف بود. رنگ در اندود نفوذ نکرد و روی سطح ماند. این مسئله، همراه با شرایط نامناسب اتاق، باعث شد در همان سالهای نخست پس از پایان کار، رنگ‌دانه‌ها از دست بروند.
شما رنگ دیوار حمامی را تصور کنید که هر روز پر از بخار میشود. رنگی که فقط روی سطح نشسته باشد، دیر یا زود پوسته میدهد. شام آخر هم همین نقطه‌ضعف را داشت؛ روی دیواری بسیار ارزشمندتر.
گزارش‌های اولیه صریح‌اند:
- در سال 1517، حدود 20 سال پس از پایان نقاشی، آنتونیو د بئاتیس (Antonio de Beatis) ثبت کرد که اثر در حال تخریب است.
- در سال 1625، کاردینال فدریکو بورومئو (Federico Borromeo) گزارش داد که پوسته‌های رنگ از آن می‌ریزند.
خط زمانی
- حدود 1495–1498: لئوناردو شام آخر را به سفارش لودوویکو اسفورتسا در سالن غذاخوری نقاشی میکند.
- حدود 1515–1520: جامپیترینو (Giampietrino) و احتمالاً جووانی آنتونیو بولترافیو (Giovanni Antonio Boltraffio) نسخه‌ای اولیه از اثر می‌سازند که جزئیاتِ بعدها ازدست‌رفته را حفظ میکند.
- 1517: آنتونیو د بئاتیس ثبت میکند که اثر در حال تخریب است.
- 1625: فدریکو بورومئو از ریختن پوسته‌های رنگ گزارش میدهد.
- 1652: ایجاد یک در در دیوار، بخش میانی پایین نقاشی، از جمله پاهای عیسی را از بین می‌برد.
- 15 اوت 1943: بمباران متفقین به سالن غذاخوری اصابت میکند. کیسه‌های شن مقابل نقاشی از آن محافظت می‌کنند.
- 1980: یونسکو کلیسا، صومعه و نقاشی را در فهرست میراث جهانی ثبت میکند.
- 1999: مرمت گسترده به سرپرستی پینین برامبیلا بارچیلون (Pinin Brambilla Barcilon) پایان می‌یابد.
- 2003: رمان «رمز داوینچی» ادعایی نادرست درباره شخصیت یوحنا (Yuhanna) رواج میدهد.
آسیب‌ها، یک در و یک بمباران
طبیعت تنها دشمن اثر نبود. در سال 1652، کسی در دیوار دری باز کرد. این کار بخش میانی پایین ترکیب‌بندی، از جمله پاهای عیسی را نابود کرد.
سپس جنگ جهانی دوم رسید. در 15 اوت 1943، بمب‌افکن‌های متفقین سالن غذاخوری را هدف قرار دادند. پیش‌تر مقابل نقاشی کیسه‌های شن چیده بودند. این کیسه‌ها اثر را از ترکش‌های بمب حفظ کردند. توده‌ای از کیسه‌های شن یکی از مشهورترین نقاشی‌های جهان را نجات داد.
موزه همچنین از نه تلاش برای مرمت، از اوایل قرن هجدهم به بعد، گزارش میدهد. داوری موزه تند است: بازنقاشی‌های پیشین ظاهر اثر را تغییر دادند و وضعیت آن را بدتر کردند.
مرمت سال 1999 و اختلاف‌نظر درباره آن
آخرین برنامه بزرگ مرمت به سرپرستی پینین برامبیلا بارچیلون انجام شد و در سال 1999 پایان یافت. هدف اعلام‌شده آن، آشکار کردن بخش‌هایی بود که متعلق به لئوناردو بودند و زیر بازنقاشی‌های بعدی پنهان شده بودند.
همه موافق نبودند. جیمز بک (James Beck)، تاریخ‌نگار هنر، از تغییر رنگ‌ها، تیرگی و روشنی‌ها و شکل چهره‌ها پس از مرمت انتقاد کرد. پاسخ مرمتگران در همان هدفشان بود: می‌خواستند آنچه از رنگ اصلی باقی مانده بود آشکار شود، نه اینکه تصویری ازدست‌رفته را دوباره بسازند.
پاسخ صادقانه به پرسش درباره اصل بودن نقاشی همین است. دیوار همان دیوار اصلی است. سطحی که شما می‌بینید، ترکیبی از رنگ باقی‌مانده لئوناردو و کارهای بعدی است.
امروز چگونه از سالن محافظت میشود؟
سالن غذاخوری اکنون مانند آزمایشگاهی با شرایط کنترل‌شده کار میکند. ترکیب هوا، نور و میزان رطوبت پیوسته پایش می‌شوند تا خطر آسیب‌های محیطی مهار شود.
جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید
- پاهای عیسی در یک نسخه باقی مانده‌اند. نسخه‌ای اولیه، متعلق به حدود سالهای 1515–1520، به جامپیترینو و احتمالاً جووانی آنتونیو بولترافیو نسبت داده میشود. این نسخه پاهایی را حفظ کرده که درِ سال 1652 از بین برد. آکادمی سلطنتی هنر (Kraliyet Sanat Akademisi) این نسخه را نگهداری میکند.
- نمکدان واژگون. در همان نسخه، کنار بازوی راست یهودا (Yahuda) نمکدانی واژگون دیده میشود. آکادمی سلطنتی این جزئیات را با باور به بدشانسی در اروپای غربیِ قرن شانزدهم توضیح میدهد.
- درهایی که هوا را پاک نگه می‌دارند. درهای خودکاری که بازدیدکنندگان از آن‌ها می‌گذرند، به‌ترتیب باز و بسته می‌شوند. این کار میزان ورود هوای آلوده بیرون به سالن غذاخوری را محدود میکند.
- کیسه پول. یهودا کیسه پولی در دست دارد. موزه آن را به 30 سکه نقرهای مرتبط میداند که او در برابر خیانت به عیسی دریافت کرد.
- چاقو. پطرس (Petrus) چاقو را در دست راست خود نگه داشته است. موزه آن دست را متعلق به شخصی جداگانه یا ناشناس نمی‌داند.
افسانه‌های پیرامون نقاشی
افسانه‌های مشهور بیشتر حول شخصیت کنار عیسی شکل گرفته‌اند.
افسانه: این شخصیت مریم مجدلیه است. رمان «رمز داوینچی» نوشته دن براون (Dan Brown) در سال 2003، شخصیت سمت راست عیسی را مریم مجدلیه (Mecdelli Meryem) می‌خواند. تاریخنگاران هنر میپذیرند که این شخصیت یوحنای حواری است. تحلیل موزه نیز همین را نشان میدهد: موزه جوانی را که کنار عیسی نشسته و پطرس به سوی او خم شده، یوحنا معرفی میکند.
افسانه: یک رمز فیبوناچی در کار است. برخی نویسندگان اعداد 1، 2، 3، 5، 8 و 13 در ترکیب‌بندی را به دنباله فیبوناچی (Fibonacci) ربط می‌دهند. تاریخنگاران هنر بر سر اینکه لئوناردو عمداً از این دنباله استفاده کرده باشد توافق ندارند. شما این ادعا را در حد گمانه‌زنی در نظر بگیرید.
این رمان تنها بازروایت عامه‌پسندی است که این مقاله به آن نیاز دارد. اطلاعات واقعی بالا از موزه و یونسکو آمده‌اند.
بلیت شام آخر در میلان: روش بازدید
پیش از رفتن برنامه‌ریزی کنید. طبق مقررات فعلی موزه، رزرو الزامی است. بازدید از اثر در گروههای حداکثر 40 نفره انجام میشود و هر گروه 15 دقیقه فرصت دارد.
از مسیرهای رسمی موزه زودتر رزرو کنید و برای اطلاع از آخرین مقررات، صفحه موزه را بررسی کنید. اگر شما بدون رزرو برسید، نباید انتظار داشته باشید که وارد شوید.
برای استفاده از 15 دقیقه خود می‌توانید این ترتیب را دنبال کنید:
- ابتدا به عیسی و نقطه گریز کنار شقیقه او نگاه کنید.
- گروههای سه‌نفره را از چپ به راست دنبال کنید.
- یهودا و کیسه پولش را پیدا کنید.
- پطرس و چاقویش را پیدا کنید.
- به بخش میانی پایین نقاشی نگاه کنید و پاهایی را تصور کنید که ساختن در از بین برد.
پرسش‌های متداول
نقاشی شام آخر کجاست؟
این اثر روی دیوار شمالی غذاخوری صومعه دومینیکن سانتا ماریا دله گراتسیه در میلان ایتالیاست.
برای دیدن شام آخر در میلان باید بلیت رزرو کنم؟
بله. طبق مقررات فعلی موزه، رزرو الزامی است. بازدید در گروههای حداکثر 40 نفره انجام میشود و هر گروه 15 دقیقه فرصت دارد.
آیا شام آخر میلان همان نقاشی اصلی است؟
بله. این دیوارنگاره حدود سالهای 1495–1498 مستقیماً روی دیوار نقاشی شده است. اثر چند بار مرمت شده، بنابراین تمام سطح آن رنگِ دست خود لئوناردو نیست.
یهودا در نقاشی شام آخر کجاست؟
موزه توضیح میدهد که یهودا کیسه پولی در دست دارد. موزه این کیسه را به 30 سکه نقرهای مرتبط میداند که او در برابر خیانت به عیسی دریافت کرد.
آیا شخصیت کنار عیسی مریم مجدلیه است؟
خیر. موزه جوان کنار عیسی را یوحنا معرفی میکند. تاریخنگاران هنر نیز این شناسایی را میپذیرند. ادعای مریم مجدلیه بودن این شخصیت از «رمز داوینچی» آمده است.
منابع
- Museo del Cenacolo Vinciano — شام آخر cenacolovinciano.org
- Museo del Cenacolo Vinciano — پشت صحنه cenacolovinciano.org
- UNESCO — Santa Maria delle Grazie whc.unesco.org
- Wikipedia — شام آخر (لئوناردو) en.wikipedia.org
- Wikipedia — شام آخر en.wikipedia.org
Image: Leonardo da Vinci (1452-1519) – The Last Supper (1495-1498).jpg — Leonardo da Vinci, Public domain
