شاید شما هم مجسمه داوود (Davut) اثر میکلآنژ (Michelangelo) را از روی عکس‌هایش بشناسید. اما ایستادن روبه‌روی آن تجربه دیگری است. ارتفاع داوود با احتساب پایه 517 سانتیمتر است. گالری آکادمیا (Galleria dell’Accademia) در فلورانس (Floransa) وزن آن را 5,560 کیلوگرم اعلام کرده است. این مقاله نشان میدهد که یک پیکرتراش جوان چگونه از یک بلوک مرمر که قبلاً روی آن کار شده بود، چنین پیکره‌ای ساخت. سپس سرگذشت آن را در پنج قرن بعد دنبال می‌کند.
اگر شما از ترکیه به ایتالیا سفر می‌کنید یا درباره رنسانس مطالعه می‌کنید، دنبال‌کردن این داستان به ترتیب زمانی آسان‌تر است. داستان از بلوکی شروع می‌شود که هیچ‌کس نتوانسته بود کارش را تمام کند.
بلوکی که پیکرتراشان دیگر قبلاً تراش آن را شروع کرده بودند
داوود از یک بلوک دست‌نخورده ساخته نشد. در مدخل فهرست آثار وزارت فرهنگ ایتالیا آمده است که مجسمه را از یک بلوک مرمر سفید کارارا (Carrara) تراشیده‌اند؛ بلوکی که پیکرتراشان دیگری قبلاً کار روی آن را آغاز کرده بودند.
نخستین نفر آگوستینو دی دوچو (Agostino di Duccio) بود. در سال 1464 به او سفارش دادند از این بلوک پیکره‌ای عظیم برای یکی از پشت‌بندهای کلیسای جامع فلورانس (Floransa Katedrali) بسازد. همان مدخل ثبت کرده است که او شکل‌دادن به سنگ را آغاز کرده بود.
پس میکلآنژ مسئله‌ای حل‌نشده را به ارث برد. سنگ قبلاً تراش خورده بود. او باید پیکره‌ای را در دل بلوکی پیدا می‌کرد که فرد دیگری شکل‌دادن به آن را آغاز کرده بود. با این همه، حاصل کار همچنان یک تکه مرمر، یک پیکره و طرح یک هنرمند به شمار می‌آید.
سفارش 16 اوت 1501
اوپرا دی سانتا ماریا دل فیوره (Opera di Santa Maria del Fiore)، نهاد مسئول نگهداری کلیسای جامع فلورانس، سند واگذاری این کار به میکلآنژ را حفظ کرده است. سند در بایگانی کلیسای جامع نگهداری می‌شود. تاریخ آن 16 اوت 1501 است. میکلآنژ در آن زمان 26 سال داشت.
قرارداد دو شرط داشت:
- او باید کار را در دو سال تمام می‌کرد.
- قرار بود ماهانه شش فلورین طلا دستمزد بگیرد.
سند همچنین محل درنظرگرفته‌شده برای مجسمه را مشخص می‌کند. داوود برای یکی از پشت‌بندهای بیرونی بخش محراب کلیسای جامع فلورانس طراحی شده بود. بنابراین، در آغاز قرار بود پیکره‌ای متعلق به کلیسای جامع باشد و در ارتفاع بالای ساختمان قرار بگیرد.
طبق مدخل فهرست آثار، میکلآنژ تراش مرمر را در 13 سپتامبر 1501 آغاز کرد. یعنی کمتر از یک ماه پس از قرارداد.
مجسمه چه چیزی را نشان میدهد؟
این پیکره داوودِ روایت کتاب مقدس را نشان میدهد؛ جوانی که جالوت (Golyat)، آن جنگجوی غول‌پیکر، را شکست داد. میکلآنژ لحظه پیش از نبرد را انتخاب کرد. طبق مطالب آکادمیا، داوود در حال آمادهشدن برای حمله به جالوت است.
به دست‌ها نگاه کنید. دست چپ بند فلاخن را نگه داشته است. در دست راست یک سنگ قرار دارد. شما می‌توانید هر دو جزئیات را در موزه از نزدیک ببینید.
حالت بدن هم اهمیت دارد. پای چپ به جلو کشیده شده و بازوها در وضعیت‌های مخالف یکدیگر قرار دارند. به این آرایش بدن «کنتراپوستو» می‌گویند. این حالت باعث می‌شود پیکره ایستاده، به‌جای خشک و بی‌حرکت به نظر رسیدن، آماده حرکت دیده شود.
چرا مجسمه روی کلیسای جامع قرار نگرفت؟
برنامه تغییر کرد. مجسمه در سال 1504 به پایان رسید و در 25 ژانویه 1504 کمیته‌ای تشکیل جلسه داد تا درباره محل نصب آن تصمیم بگیرد. در گزارش آکادمیا نام چهار عضو آمده است:
- لئوناردو داوینچی (Leonardo da Vinci)
- ساندرو بوتیچلی (Sandro Botticelli)
- فیلیپینو لیپی (Filippino Lippi)
- پروجینو (Perugino)
نتیجه، انتخاب جایگاهی دیگر بود. داوود در ورودی کاخ وکیو (Palazzo Vecchio)، مقر حکومت فلورانس، قرار گرفت. قرار بود در آنجا نماد قدرت و استقلال مردم فلورانس باشد.
به گفته آکادمیا، مجسمه در 8 سپتامبر 1504 به مردم فلورانس معرفی شد. اگر شما فاصله آن را از تاریخ قرارداد حساب کنید، کمی بیش از سه سال می‌شود. این مدت از دو سالی که در قرارداد پیش‌بینی شده بود، بیشتر است.
به این ترتیب، پیکره‌ای که برای پشت‌بند کلیسای جامع سفارش داده شده بود، سرانجام بیرون کاخ حکومتی شهر قرار گرفت. برای مردم فلورانس، جوانی که در برابر یک غول می‌ایستاد، تصویری از شهر خودشان شد.
خط زمانی
- 1464: به آگوستینو دی دوچو سفارش داده می‌شود پیکره‌ای عظیم از مرمر برای کلیسای جامع بسازد.
- 16 اوت 1501: میکلآنژ سفارش ساخت داوود را دریافت می‌کند.
- 13 سپتامبر 1501: میکلآنژ تراش مرمر را آغاز می‌کند.
- 25 ژانویه 1504: کمیته برای تصمیم‌گیری درباره محل نصب مجسمه تشکیل جلسه میدهد.
- 8 سپتامبر 1504: داوود به مردم فلورانس معرفی می‌شود.
- 1527: در جریان قیامی علیه خاندان مدیچی (Medici)، بازوی چپ مجسمه می‌شکند.
- 1873: مجسمه از میدان سینیوریا (Piazza della Signoria) به گالری آکادمیا منتقل می‌شود.
- 1882: ساخت تالار تریبونا (Tribuna)، که برای داوود طراحی شده بود، به پایان می‌رسد.
- 1910: یک کپی در جایگاه اولیه مجسمه در میدان قرار می‌گیرد.
- جنگ جهانی دوم: با ماسه و محفظه‌ای آجری از مجسمه محافظت می‌شود.
- 1991: حمله با چکش به دومین انگشت پای چپ آسیب می‌زند.
- 2003–2004: سطح مرمر به‌طور کامل تمیز می‌شود.
از میدان تا موزه
داوود قرن‌ها در فضای باز قرار داشت. در سال 1873 نسخه اصلی از میدان سینیوریا به گالری آکادمیا منتقل شد. تالار تریبونا که امروز مجسمه را در آن می‌بینید، طرح معمار امیلیو د فابریس (Emilio De Fabris) بود و در سال 1882 تکمیل شد.
میان این دو تاریخ فاصله‌ای وجود دارد؛ فاصله‌ای با داستانی عجیب. صفحه تاریخچه خود آکادمیا می‌گوید داوود نُه سال در یک صندوق چوبی نگهداری شد تا تالاری که برایش می‌ساختند آماده شود. تصور کنید هنگام اسباب‌کشی وسیله‌ای شکستنی دارید. آن را بسته‌بندی می‌کنید، در بسته را می‌بندید و منتظر آمادهشدن اتاق تازه می‌مانید. این انتظار برای داوود نُه سال طول کشید.
در سال 1910 یک کپی در میدان، درست در جایگاه قبلی نسخه اصلی، نصب شد. اگر شما امروز در میدان سینیوریا قدم بزنید، پیکره‌ای که در فضای باز می‌بینید همان کپی است. نسخه اصلی داخل موزه قرار دارد.
جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید
این اطلاعات از موزه و منابع مرجعی آمده‌اند که در پایان مقاله فهرست شده‌اند. این جزئیات کمتر از قد مجسمه و تاریخ ساخت آن تکرار می‌شوند.
- مجسمه زمانی طلاکاری داشت. به گفته آکادمیا، حلقه برگ روی سر داوود، تنه درخت پشت پای راست او و فلاخن در ابتدا طلاکاری شده بودند. مرمری که امروز می‌بینید سفید و بدون طلاکاری است.
- بازو در سال 1527 شکست. در جریان قیامی علیه خاندان مدیچی، بازوی چپ به سه تکه شکست.
- مجسمه را در ماسه جا دادند. در جنگ جهانی دوم برای محافظت از آن، اطرافش را با ماسه پر کردند و در محفظه‌ای آجری قرارش دادند.
- حمله با چکش در سال 1991 رخ داد. پیرو کاناتا (Piero Cannata) با چکش به مجسمه حمله کرد و نوک دومین انگشت پای چپ را شکست.
- مرمر در سالهای 2003–2004 تمیز شد. آکادمیا از پاک‌سازی گسترده سطح مجسمه در آن سال‌ها خبر میدهد.
این جزئیات در کنار هم نشان می‌دهند که داوود از سال 1504 صرفاً در یک جا نایستاده است. آن را جابه‌جا کرده‌اند، از آن محافظت کرده‌اند، آسیب دیده، مرمت شده و تمیز شده است.
بازدید از مجسمه اصلی
گالری آکادمیا در فلورانس، به نشانی ویا ریکازولی (Via Ricasoli) 58/60 قرار دارد. نسخه اصلی در همان‌جا، در تالار تریبونا که برایش ساخته شده، نگهداری می‌شود.
هنگام بازدید به این موارد دقت کنید:
- بند فلاخن در دست چپ و سنگ در دست راست.
- پای چپ که جلو آمده و وضعیت مخالف بازوها.
- ارتفاع کلی مجسمه. اندازه 517 سانتیمتر شامل پایه هم می‌شود؛ پس خود پیکره کمی کوتاه‌تر است.
اگر شما فقط از میدان دیدن می‌کنید، به یاد داشته باشید که مقابل کپی سال 1910 ایستاده‌اید. دیدن آن همچنان ارزش دارد، چون در ورودی کاخ وکیو و همان جایی قرار گرفته که نسخه اصلی قرن‌ها در آن ایستاده بود.
پرسش‌های متداول
قد مجسمه داوود میکلآنژ چقدر است؟
ارتفاع مجسمه با پایه تراشیدهشدهاش 517 سانتیمتر است. آکادمیا وزن آن را 5,560 کیلوگرم اعلام کرده است.
مجسمه داوود چه زمانی تراشیده شد؟
میکلآنژ بین سالهای 1501 و 1504 در فلورانس روی آن کار کرد. تاریخ سفارش 16 اوت 1501 است. معرفی عمومی مجسمه در 8 سپتامبر 1504 انجام شد.
نسخه اصلی امروز کجاست؟
در گالری آکادمیا در فلورانس، به نشانی ویا ریکازولی 58/60 قرار دارد. از سال 1910 یک کپی در میدان سینیوریا قرار گرفته است.
آیا واقعاً از یک بلوک ساخته شده است؟
بله. مجسمه از یک بلوک مرمر کارارا تراشیده شد. پیکرتراشان دیگری، از جمله آگوستینو دی دوچو، پیش از میکلآنژ کار روی آن را آغاز کرده بودند.
مجسمه کدام لحظه را نشان میدهد؟
داوود هنگام آمادهشدن برای حمله به جالوت نشان داده شده است. او بند فلاخن را در دست چپ و یک سنگ را در دست راست نگه داشته است.
منابع
- Galleria dell’Accademia di Firenze — داوود galleriaaccademiafirenze.it
- وزارت فرهنگ ایتالیا — مدخل داوود در فهرست آثار catalogo.cultura.gov.it
- Opera di Santa Maria del Fiore — سند سفارش داوود duomo.firenze.it
- Galleria dell’Accademia di Firenze — تاریخ اجتماعی galleriaaccademiafirenze.it
- Galleria dell’Accademia di Firenze — گالری galleriaaccademiafirenze.it
- Galleria dell’Accademia di Firenze — بسته راهنمای بازدید galleriaaccademiafirenze.it
- ویکی‌پدیا — داوود (میکلآنژ) en.wikipedia.org
- ویکی‌پدی — داوود (میکلآنژ) tr.wikipedia.org
Image: Michelangelo’s David – right view 2.jpg — Commonists, CC BY-SA 4.0
