Zašto se u Kvebeku govori francuski?
U Kvebeku (tur. Québec) govori se francuski jer je francusko naseljavanje stvorilo trajno društvo u dolini rijeke Saint Lawrence. Od osnivanja Kvebeka 1608. do britanskog osvajanja 1759. godine, ondje se ukorijenilo frankofono katoličko kolonijalno stanovništvo. Porodice su prenosile jezik s generacije na generaciju. Kasniji zakoni pomogli su da sačuva svoj položaj pod britanskom vlašću i ojača u javnom životu Kanade.
Tu historiju možete povezati sa svakodnevnom aktivnošću: razgovorom kod kuće. Na popisu stanovništva 2021. godine, 77,5% stanovnika Kvebeka navelo je da kod kuće uglavnom govori francuski. To je približno 6,5 miliona ljudi. Francuski, dakle, pripada i porodičnom životu i historiji kolonijalne uprave.
Gdje se Kvebek nalazi u Kanadi?
Kvebek je pokrajina na istoku Kanade. Njen glavni grad također se zove Kvebek i nalazi se uz rijeku Saint Lawrence. Ako razlikujete pokrajinu od njenog glavnog grada, lakše ćete pratiti ovu priču. Grad je bio središte kolonijalne uprave, dok je pokrajina kasnije postala jedna od osnivačica kanadske federacije.
Naziv Québec potiče od algonkinske riječi koja označava uzak prolaz ili tjesnac. Opisuje suženje rijeke Saint Lawrence u blizini grada. Taj naziv čuva starosjedilački opis krajolika u središtu kasnijeg francuskog naselja.
Kako je grad Kvebek postao središte Nove Francuske?
Jacques Cartier proveo je zimu 1535. godine u Stadaconéu. To je bilo naselje irokeških starosjedilaca s područja rijeke Saint Lawrence, u blizini današnjeg grada Kvebeka. Prvi francuski pokušaj kolonizacije doline rijeke Saint Lawrence uslijedio je 1541–1543. godine. Završio je neuspjehom. Francuski kontakti s tim područjem, dakle, prethodili su naselju koje je postalo kolonijalna prijestolnica.
Samuel de Champlain osnovao je 3. 7. 1608. godine naseobinu Abitation u Kvebeku, sa 28 ljudi. Ona je povezivala trgovinu i naseljavanje. Od 1608. do 1759. godine grad Kvebek bio je središte kolonijalne uprave Nove Francuske. Njegov značaj nadilazio je ulogu trgovačke postaje.
Uspostavljanje kraljevske uprave donijelo je novu institucionalnu promjenu 1663. godine. Nova Francuska stavljena je pod neposrednu kraljevsku upravu, a u Kvebeku je osnovano Suvereno vijeće, Conseil souverain. Imalo je znatna politička i sudska ovlaštenja. Francusko kolonijalno društvo razvijalo se uz institucije odgovorne za upravljanje i pravosuđe.
Kako je francuski postao jezik porodičnog života?
Između 1663. i 1673. godine u Novu Francusku stiglo je približno 800 žena poznatih kao Filles du roi, odnosno kraljeve kćeri. Francuski kralj plaćao je njihove troškove kako bi se mogle udati i osnovati porodice. Njihov dolazak bio je dio rasta doseljeničkog stanovništva.
Parks Canada dio širenja francuskog jezika u Kanadi pripisuje brojnosti tih žena i ulozi majki u prenošenju jezika. To pomaže objasniti zašto sama historija uprave ne može odgovoriti na pitanje o jeziku. Francuski se održavao i kroz porodične odnose i jezik koji su djeca učila kod kuće.
Zašto je francuski opstao nakon britanskog osvajanja?
Britanske trupe pod komandom Jamesa Wolfea porazile su 13. 9. 1759. godine snage koje je predvodio Louis-Joseph de Montcalm na Abrahamovoj ravnici. Montcalmove snage činili su francuski vojnici, francusko-kanadska milicija i starosjedilački saveznici. Bitka je označila odlučujuću promjenu vlasti nad Kvebekom.
Pariški mirovni ugovor formalno je potvrdio uključivanje Kvebeka u Britansko Carstvo 1763. godine. Ipak, frankofono katoličko društvo nastalo u dolini rijeke Saint Lawrence nastavilo je postojati. Promjena imperijalnog suvereniteta nije uklonila stanovništvo koje se razvilo pod francuskom vlašću.
Zakon o Kvebeku od 22. 6. 1774. godine pomogao je očuvanju tog društva. Francuskim Kanađanima omogućio je ispovijedanje katoličke vjere i ponovo uspostavio francusko građansko pravo. Posredno je podržao i upotrebu francuskog jezika. Njegov doprinos opstanku jezika ogledao se u zaštiti institucija povezanih s frankofonim stanovništvom.
Kako je Kvebek postao dio kanadske federacije?
Ustavni zakon iz 1791. godine uspostavio je Gornju Kanadu i Donju Kanadu kao zasebne kolonijalne uprave. Svaka je imala vlastitu zakonodavnu skupštinu. Zakon o uniji kasnije ih je spojio pod jednu vladu. Odobren je 23. 7. 1840., a stupio je na snagu 10. 2. 1841. godine.
Grad Kvebek potom je bio domaćin konferencije presudne za stvaranje federacije. Konferencija u Kvebeku počela je 10. 10. 1864. godine u zgradi zakonodavne skupštine. Na njoj su donesene 72 rezolucije. One su pripremile ustavne temelje kanadske federacije.
Kvebek je 1. 7. 1867. godine postao jedna od pokrajina osnivačica, zajedno s Ontarijem, Novom Škotskom i Novim Brunswickom. Član 133. Ustavnog zakona iz 1867. garantovao je upotrebu engleskog ili francuskog u Parlamentu Kanade i zakonodavnoj skupštini Kvebeka. Također je zahtijevao objavljivanje zakona obje institucije na oba jezika.
Šta zastava Kvebeka otkriva o njegovoj historiji?
Kvebeška zastava s ljiljanima, fleurdelisé, zamijenila je 21. 1. 1948. godine britanski Union Jack na središnjoj kuli zgrade pokrajinskog parlamenta. Kada vidite zastavu Kvebeka, taj datum možete povezati s njenim postavljanjem umjesto Union Jacka. To se dogodilo mnogo kasnije od britanskog osvajanja i stvaranja federacije.
Tiha revolucija tokom 1960-ih donijela je nove promjene u institucijama Kvebeka. Uloga Crkve u obrazovanju i socijalnim službama slabila je, dok se socijalna država širila. Kvebeški nacionalizam došao je u središte političkog života. Savremeni identitet pokrajine razvijao se kroz te institucionalne promjene, ali i kroz kolonijalno naslijeđe.
Kako je francuski u Kvebeku dobio službeni status?
Zakonom 22 francuski je 1974. godine proglašen jedinim službenim jezikom pokrajine. Povelja o francuskom jeziku uslijedila je 26. 8. 1977. godine kao Zakon 101. Predložio ju je Camille Laurin za vrijeme vlade Renéa Lévesquea. Te mjere ojačale su položaj francuskog u javnom životu pokrajine.
Izvorni zakon iz 1977. obuhvatio je programima frankofonizacije sva preduzeća sa 50 ili više zaposlenih. I tu možete povezati historiju sa svakodnevicom: jezička politika obuhvatila je radna mjesta. Javni položaj francuskog ticao se poslovanja, kao i zakonodavnih institucija.
Zakonom odobrenim 1. 6. 2022. godine izmijenjena je povelja iz 1977. i ojačan status francuskog kao jedinog službenog i zajedničkog jezika Kvebeka. Redoslijed je važan. Francuski se razvijao kroz naseljavanje i porodično prenošenje jezika prije nego što su ti zakoni ojačali njegov formalni položaj.
Kako su završili referendumi o nezavisnosti Kvebeka?
Na referendumu 20. 5. 1980. godine od glasača se tražilo da odobre pregovore s Kanadom o suverenitetu i ekonomskom pridruživanju. Prijedlog je odbačen sa 59,56% glasova protiv. Referendumsko pitanje odnosilo se na mandat za pregovore o suverenitetu i pridruživanju.
Prijedlog da Kvebek postane suveren odbačen je 30. 10. 1995. godine sa 50,58% glasova protiv. Razlika je iznosila 54.288 glasova, a izlaznost je dostigla 93,52%. Na oba referenduma prijedlozi su odbačeni. Ipak, brojke pokazuju koliko je rezultat 1995. bio tijesan.
Vremenski pregled
- 1535: Jacques Cartier proveo je zimu u Stadaconéu.
- 1608: Champlain je osnovao naselje u Kvebeku 3. 7. 1608.
- 1663–1673: U Novu Francusku stiglo je približno 800 žena poznatih kao Filles du roi.
- 1759: Britanske snage pobijedile su u bici na Abrahamovoj ravnici 13. 9. 1759.
- 1763: Pariški mirovni ugovor formalno je potvrdio britanski suverenitet.
- 1774: Zakon o Kvebeku zaštitio je katoličko bogoslužje i ponovo uspostavio francusko građansko pravo.
- 1867: Kvebek je postao jedna od pokrajina osnivačica kanadske federacije.
- 1974–1977: Zakon 22 učinio je francuski jedinim službenim jezikom; Zakonom 101 uspostavljena je Povelja o francuskom jeziku.
- 1980. i 1995: Glasači su odbacili referendumske prijedloge o suverenitetu.
- 2022: Novi zakon ojačao je status francuskog kao službenog i zajedničkog jezika.
Detalji koje nećete pronaći u turističkim vodičima
Britanska kontrola imala je i raniju, privremenu epizodu. Kvebek je bio pod engleskom vlašću od 1629. do 1632. godine, nakon čega je vraćen Francuskoj. Historija naselja, dakle, obuhvata prekid francuske vlasti mnogo prije osvajanja 1759. godine.
Žene poznate kao Filles du roi brzo su osnivale porodice. Osamdeset posto njih udalo se u roku od šest mjeseci nakon dolaska u luku Kvebeka. Taj podatak daje konkretan vremenski okvir osnivanju porodica povezanom s njihovim doseljavanjem.
Prva zastava fleurdelisé, podignuta 21. 1. 1948. godine, razlikovala se od verzije korištene sljedećeg dana. Njena četiri ljiljana bila su okrenuta prema središtu. Već narednog dana počela se koristiti zastava s uspravnim ljiljanima.
Uz naziv Québec veže se i sporno objašnjenje koje ga povezuje s francuskim uzvikom. Jean Poirier u naučnoj studiji iz 1990. godine iznio je argument da historijski dokumenti, naprotiv, potvrđuju njegovo starosjedilačko porijeklo i značenje povezano sa suženjem rijeke.
Šta od ove historije možete vidjeti u gradu Kvebeku?
Historijska četvrt Starog Kvebeka prostire se na približno 135 hektara uz rijeku Saint Lawrence. UNESCO ju je uvrstio na Listu svjetske baštine 1985. godine. Njen položaj omogućava vam da historiju grada kao upravnog središta Nove Francuske smjestite u konkretan prostor.
Četvrt obuhvata utvrđeni Gornji grad na uzvišenju Cap Diamant i Donji grad, koji se razvio oko trga Place Royale i luke. Ta dva područja povezuju gradske utvrde na uzvišenju i naselje uz rijeku u jednu historijsku cjelinu.
Često postavljana pitanja
Zašto se danas u Kvebeku govori francuski?
Frankofono društvo ukorijenilo se nakon osnivanja naselja 1608. godine. Prenošenje jezika u porodici održalo je francuski, dok su Zakon o Kvebeku iz 1774. i kasniji jezički zakoni podržali njegov daljnji položaj.
Je li Kvebek grad ili pokrajina?
Kvebek je pokrajina na istoku Kanade. Grad Kvebek njen je glavni grad. Od 1608. do 1759. godine bio je središte kolonijalne uprave Nove Francuske.
Je li Kvebek glasao za nezavisnost?
Prijedlozi su odbačeni na oba referenduma. Protiv je glasalo 59,56% glasača 1980. i 50,58% glasača 1995. godine. Na drugom referendumu razlika je iznosila 54.288 glasova.
Koliko ljudi u Kvebeku kod kuće govori francuski?
Na popisu stanovništva 2021. godine približno 6,5 miliona ljudi u Kvebeku navelo je da kod kuće uglavnom govori francuski. Činili su 77,5% stanovništva pokrajine.
Izvori
- Wikipedia — Québec tr.wikipedia.org
- Natural Resources Canada — Porijeklo naziva Kanade i njenih pokrajina i teritorija natural-resources.canada.ca
- Bibliothèque nationale de France — Kvebek, glavni grad Nove Francuske heritage.bnf.fr
- Biblioteka Nacionalne skupštine Kvebeka — Francuska vlast (1608–1759) bibliotheque.assnat.qc.ca
- Parks Canada — Doseljavanje žena Filles du roi u Novu Francusku canada.ca
- Elections Canada — Historija glasanja u Kanadi, 1. poglavlje elections.ca
- Parks Canada — Opsada Kvebeka 1759, nacionalni historijski događaj pc.gc.ca
- Parks Canada — Položaj i priznanje značaja parcs.canada.ca
- Ured povjerenika za službene jezike — Donošenje Zakona o Kvebeku clo-ocol.gc.ca
- Zakonodavna skupština Ontarija — Ustavni zakon iz 1791 ola.org
- Registar kulturne baštine Kvebeka — Zakon o uniji patrimoine-culturel.gouv.qc.ca
- Parks Canada — Konferencije u Charlottetownu i Kvebeku 1864. godine canada.ca
- Ministarstvo pravde Kanade — Ustavni zakon iz 1867, član 133 laws-lois.justice.gc.ca
- Vlada Kvebeka — Historija zastave Kvebeka quebec.ca
- Registar kulturne baštine Kvebeka — Usvajanje zastave fleurdelisé kao službene zastave Kvebeka patrimoine-culturel.gouv.qc.ca
- Wikipedia — Quebec en.wikipedia.org
- Ured povjerenika za službene jezike — Kvebek donosi vlastiti zakon o službenom jeziku clo-ocol.gc.ca
- Vlada Kvebeka — O Povelji o francuskom jeziku quebec.ca
- Office québécois de la langue française — Historijske prekretnice i ključni događaji oqlf.gouv.qc.ca
- Élections Québec — Referendum o prijedlogu suvereniteta i pridruživanja Kvebeka iz 1980 electionsquebec.qc.ca
- Élections Québec — Referendum iz 1995. o sticanju suvereniteta Kvebeka electionsquebec.qc.ca
- UNESCO — Historijska četvrt Starog Kvebeka whc.unesco.org
- Statistics Canada — Jezička raznolikost Kanade, popis stanovništva 2021 www150.statcan.gc.ca
- Jean Poirier, Onomastica Canadiana — Porijeklo i značenje naziva mjesta Québec ojs.lib.uwo.ca
FAQ
Zašto se u Kvebeku govori francuski?
Nakon osnivanja Kvebeka 1608. godine, u dolini rijeke Saint Lawrence razvilo se frankofono društvo. Porodice su prenosile francuski s generacije na generaciju, a kasnija pravna zaštita i jezički zakoni podržali su njegov opstanak i upotrebu u javnom životu.
Gdje se nalazi Kvebek?
Kvebek je pokrajina na istoku Kanade. Njen glavni grad, koji se također zove Kvebek, nalazi se uz rijeku Saint Lawrence.
Je li britansko osvajanje prekinulo upotrebu francuskog u Kvebeku?
Nije. Britanski suverenitet formalno je potvrđen 1763. godine, ali je frankofono stanovništvo ostalo. Zakon o Kvebeku iz 1774. zaštitio je slobodu katoličkog bogoslužja i ponovo uspostavio francusko građansko pravo. Time je posredno podržao i francuski jezik.
Kako su završili referendumi o nezavisnosti Kvebeka?
Prijedlog da se odobre pregovori o suverenitetu i pridruživanju 1980. godine odbacilo je 59,56% glasača. Prijedlog o suverenitetu 1995. odbacilo je 50,58% glasača, uz razliku od 54.288 glasova.
Image: Veue de Quebec a l est.jpg — Jean-Baptiste Franquelin, Public domain
