Gdje počinje historija Burdura?
Burdur je grad na jugozapadu Turske i sjedište istoimene pokrajine. Njegova historija seže dalje od današnjih ulica. Dokazi o naseljenosti na obližnjem lokalitetu Kuruçay Höyüğü sežu do 6500. godine prije nove ere. Unutar današnjeg grada, na naseobinskom humku oko željezničke stanice, sačuvani su tragovi naselja iz ranog bronzanog doba.
Ako istražujete historiju Burdura i porijeklo njegovog imena, ovo su različita polazišta. Kuruçay svjedoči o naseljenosti okolnog područja. Humak kod stanice pruža dokaze unutar današnjeg gradskog prostora. Predložena objašnjenja porijekla imena pripadaju kasnijem dijelu priče.
Kuruçay se nalazi oko 15 kilometara južno od Burdura. Ta udaljenost je važna kada čitate tvrdnje o starosti grada. Nalazi s ovog humka potvrđuju prahistorijsku prošlost područja. Tragovi iz ranog bronzanog doba kod željezničke stanice smještaju priču u prostor današnjeg Burdura.
Kakvo je porijeklo imena Burdur?
Jedno objašnjenje povezuje Burdur s imenom Polydorion. Metin Tuncel iznosi tu vezu u enciklopediji TDV İslâm Ansiklopedisi. Portal kulture, Kültür Portalı, također navodi Polydorion među predloženim objašnjenjima.
Druga tumačenja povezuju Burdur s imenima Limobrama ili Limobria. Portal kulture bilježi ove mogućnosti uz narodno predanje o plemenskoj skupini Kınalı Oymağı. Prema toj priči, ime potječe od riječi „Burada dur“, što znači „Stani ovdje“. Poznate turske riječi tako nude objašnjenje koje se lako pamti.
Ova tumačenja imaju različita uporišta. Polydorion predstavlja predloženu vezu s istočnorimskim (bizantskim) nazivom mjesta. Izraz „Burada dur“ pripada narodnom predanju. Portal kulture navodi ih kao alternativna objašnjenja i ističe da nije izvjesno kada su stariji nazivi bili u upotrebi. Zato možete naići na više objašnjenja, a da nijedno ne smatrate konačno utvrđenim porijeklom imena.
Kako se oblikovao historijski grad?
Turski doseljenici prvo su se nastanili oko Hamam Bendija. Malarija i poplave kasnije su ih potaknule da se presele na više padine Alanpazarıja. Ovo preseljenje povezuje razvoj grada s praktičnim pitanjima zdravlja i vode. Položaj naselja mijenjao se kao odgovor na te teškoće.
Velika džamija (Ulu Camii) predstavlja vremenski jasno određenu tačku u historiji arhitekture Burdura. Njenu gradnju naručio je Hamidoğlu Dündar-beg 1300. godine. Nalazi se u naselju Pazar Mahallesi. Kasnije popravke i obnova čine je svjedočanstvom više razdoblja, a ne građevinom vezanom samo za jedan datum.
Çelik Mehmet-paša popravio je džamiju 1749. godine. Nakon zemljotresa obnovljena je s drvenom nosivom konstrukcijom 1919. godine. Kada razmatrate Veliku džamiju, imajte na umu sve ove faze: podizanje 1300, popravku 1749. i obnovu 1919. godine.
Šta česme u Burduru otkrivaju o svakodnevnom životu?
Česma Pazaryeri (Pazaryeri Çeşmesi) poznata je i kao Sebilhane. Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam datira je u 1723. godinu. Oba zabilježena imena označavaju istu česmu, pa spomene Pazaryerija i Sebilhane treba povezivati.
Druge česme dodaju kasnije datume historiji gradske arhitekture. Česma Cümbüşlü (Cümbüşlü Çeşme), u naselju Özgür Mahallesi, datira iz 1839. godine. Česma Kahvehane (Kahvehane Çeşmesi), u Uzun Çarşıju, datira iz 1921. godine. Zajedno sa Sebilhanom, one smještaju vodne građevine u historijske ulice i naselja Burdura.
Ove česme nude neposrednu vezu sa svakodnevnim životom: snabdijevanjem vodom. Džamija svjedoči o vjerskom životu i pokroviteljstvu, a česma povezuje historijski grad s običnom dnevnom potrebom. Datirani primjeri u Burduru omogućavaju vam da tu vezu pratite kroz građevine iz 1723, 1839. i 1921. godine.
Kako je zemljotres 1914. godine promijenio Burdur?
Zemljotres je 3. 10. 1914. potpuno uništio oko dvije trećine kuća u Burduru. Zbog takvog obima razaranja ovaj događaj zauzima središnje mjesto u modernoj historiji grada. Obnova Velike džamije 1919. godine dio je te šire priče o šteti i ponovnoj izgradnji.
Novi urbanistički plan izradili su 1915. godine stručnjaci za urbanizam dovedeni iz Austrije. Obnova je zato obuhvatala i uređenje grada i pojedinačne građevine. Plan je uslijedio godinu nakon zemljotresa.
Burdur je bio pod italijanskom okupacijom od 1919. do 1921. godine. U republikanskom razdoblju pretvaranje sandžaka u pokrajinu učinilo je Burdur pokrajinskim sjedištem. Oporavak od zemljotresa, okupacija i administrativna promjena pripadaju ovom dijelu gradske historije.
Šta Sagalasos i Kibira dodaju historiji Burdura?
Sagalasos (Sagalassos), u blizini Ağlasuna, proširuje historijsku sliku izvan pokrajinskog sjedišta. Nakon slabljenja gradskog života, naseljenost se tamo nastavila u malim utvrđenim zajednicama sve do 13. vijeka. Njegova historija zato obuhvata nastavak života i nakon propadanja većeg grada.
Arheološko nalazište Sagalasos predloženo je za UNESCO-ovu Pristupnu listu svjetske baštine 6. 2. 2009. Taj upis odnosi se na arheološko nalazište kod Ağlasuna. Treba ga razlikovati od historije naseljavanja unutar samog današnjeg Burdura.
Kibira (Kibyra) se nalazi u okrugu Gölhisar. Predložena je za UNESCO-ovu Pristupnu listu svjetske baštine 13. 4. 2016. Njen stadion dug je oko 195 metara i mogao je primiti približno 10.000 gledalaca. Ove dimenzije daju konkretnu predstavu o veličini njene javne arhitekture.
Prirodnjački muzej Burdur
Prirodnjački muzej Burdur (Burdur Doğa Tarihi Müzesi) nalazi se na adresi Zafer Sokak No:27, u naselju Zafer Mahallesi, u centru grada. Otvoren je 2016. godine nakon obnove grčke crkve Kavaklı. Smatra se da crkva potječe s kraja 19. vijeka. Muzej tako spaja historijsku građevinu i zbirke fosila u istom prostoru.
Njegova zbirka fosila potječe iz četiri sezone naučnih iskopavanja na nalazištima fosila kičmenjaka u selu Elmacık, u okrugu Kemer. Ovi nalazi svjedoče o životinjskom svijetu oko Burdura mnogo prije naseljavanja zabilježenog u Kuruçayu. Lokalno porijeklo zbirke neposredno povezuje muzej s okolnim krajolikom.
Fosili iz Elmacıka pokazuju da je južni mamut, Mammuthus meridionalis, živio oko Burdura prije približno 2,5–2 miliona godina. Ako posjetite muzej, taj vremenski raspon pripada prirodnoj historiji područja. Zgrada crkve pripada mnogo kasnijoj historiji arhitekture.
Muzej Burdur (Burdur Müzesi) ima zasebnu institucionalnu historiju. Njegova zbirka počela je nastajati 1956. godine. Tada su lokalno prikupljene starine zaštićene u sačuvanoj biblioteci medrese Bulguroğlu, poznate i kao Pirkulzade. Izložbene sale otvorene su 12. 6. 1969.
Detalji koje nećete naći u vodičima
Geofizička istraživanja u Sagalasosu 2004. godine otkrila su više od 50 peći za keramiku i radionica. Ovi nalazi dopunjuju priču o lokalitetu prostorima za proizvodnju. Pružaju drugačiji pogled od javnih građevina kakve predstavlja veliki stadion u Kibiri.
Prikaz Meduze u orkestri odeona u Kibiri izrađen je tehnikom opus sectile. Majstori su rezali obojene mramorne ploče i uklapali ih jedne uz druge. Prikaz je, dakle, sastavljen od oblikovanih komada mramora, a ne od sitnih mozaičkih kamenčića. Ta razlika odnosi se na materijal i sam način izrade prikaza.
Džamija Dengere (Dengere Camii), u selu Bölmepınar u okrugu Çavdır, ima drvene nosače i oslikane ukrase na drvetu. Datum njene prvobitne izgradnje ostaje neizvjestan. Inventari razmatrani u jednoj akademskoj studiji smještaju je između 15. i 17. vijeka. Godina 1771, ispisana na zidu i munari, povezuje se s gradnjom munare.
Pećina İnsuyu (İnsuyu Mağarası) dodaje dokumentirano poglavlje zaštiti i predstavljanju prirodnog krajolika. Nalazi se na putu Burdur–Antalija, a prema Portalu kulture duga je 597 metara. Za turističke posjete otvorena je 1965. godine, a status prirodnog lokaliteta pod zaštitom prvog stepena dobila je 1976. godine.
Hronologija
- Prije približno 2,5–2 miliona godina: Južni mamuti živjeli su oko Burdura, o čemu svjedoče fosili iz Elmacıka.
- 6500. godina prije nove ere: Do ovog datuma sežu dokazi o naseljenosti na lokalitetu Kuruçay Höyüğü.
- Rano bronzano doba: Tragovi naselja postoje oko današnje željezničke stanice.
- Bizantsko razdoblje: Metin Tuncel predlaže vezu između imena Burdur i bizantskog imena Polydorion.
- 1300: Dündar-beg naručio je gradnju Velike džamije.
- 1723: Godina u koju se datira česma Pazaryeri, odnosno Sebilhane.
- 1749: Çelik Mehmet-paša popravio je Veliku džamiju.
- 3. 10. 1914.: Zemljotres je potpuno uništio oko dvije trećine gradskih kuća.
- 1915: Stručnjaci iz Austrije izradili su novi urbanistički plan.
- 1919: Velika džamija obnovljena je s drvenom nosivom konstrukcijom.
- 1919–1921: Burdur je bio pod italijanskom okupacijom.
- 1956: Početna zbirka Muzeja Burdur prikupljena je u sačuvanoj biblioteci medrese.
- 1965: Pećina İnsuyu otvorena je za turističke posjete.
- 12. 6. 1969.: Otvorene su izložbene sale Muzeja Burdur.
- 1976: Pećina İnsuyu dobila je status prirodnog lokaliteta pod zaštitom prvog stepena.
- 6. 2. 2009.: Sagalasos je predložen za UNESCO-ovu Pristupnu listu svjetske baštine.
- 2016: Otvoren je Prirodnjački muzej Burdur.
- 13. 4. 2016.: Kibira je predložena za UNESCO-ovu Pristupnu listu svjetske baštine.
Često postavljana pitanja
Odakle potječe ime Burdur?
Metin Tuncel povezuje ga s bizantskim imenom Polydorion. Portal kulture bilježi i veze s imenima Limobrama ili Limobria te narodno predanje o riječima „Burada dur“. To su i dalje alternativna objašnjenja.
Koliko daleko u prošlost seže naseljenost područja oko Burdura?
Kuruçay Höyüğü pruža dokaze koji sežu do 6500. godine prije nove ere. Unutar današnjeg Burdura tragovi naselja oko željezničke stanice potječu iz ranog bronzanog doba.
Gdje se nalazi Prirodnjački muzej Burdur?
Nalazi se na adresi Zafer Sokak No:27, u naselju Zafer Mahallesi u centru Burdura. Otvoren je 2016. godine u obnovljenoj grčkoj crkvi Kavaklı.
Šta se dogodilo tokom zemljotresa 1914. godine?
Zemljotres je potpuno uništio oko dvije trećine kuća u Burduru. Novi urbanistički plan uslijedio je 1915. godine. Velika džamija obnovljena je 1919. godine.
Izvori
- Vikipedija — Burdur tr.wikipedia.org
- TDV Islamska enciklopedija — Burdur, Metin Tuncel islamansiklopedisi.org.tr
- Portal kulture — Burdur kulturportali.gov.tr
- Portal kulture — Velika džamija kulturportali.gov.tr
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Burdur — Česme burdur.ktb.gov.tr
- Süreyya Eroğlu — Oslikani ukrasi na drvetu u džamiji sela Dengere u Burduru sosyalarastirmalar.com
- UNESCO-ov Centar za svjetsku baštinu — Arheološko nalazište Sagalasos whc.unesco.org
- UNESCO-ov Centar za svjetsku baštinu — Antički grad Kibira whc.unesco.org
- Generalna direkcija za kulturnu baštinu i muzeje — Direkcija Muzeja Burdur kvmgm.ktb.gov.tr
- Generalna direkcija za kulturnu baštinu i muzeje — Brošura Prirodnjačkog muzeja Burdur burdur.ktb.gov.tr
- Generalna direkcija za kulturnu baštinu i muzeje — Brošura Prirodnjačkog muzeja Burdur turkishmuseums.com
- Portal kulture — Prirodnjački muzej kulturportali.gov.tr
- Portal kulture — Pećina İnsuyu kulturportali.gov.tr
FAQ
Odakle potječe ime Burdur?
Metin Tuncel povezuje Burdur s bizantskim imenom Polydorion. Druga objašnjenja uključuju vezu s imenima Limobrama ili Limobria i narodno predanje zasnovano na riječima „Burada dur“, koje znače „Stani ovdje“.
Koliko daleko u prošlost seže naseljenost područja oko Burdura?
Na lokalitetu Kuruçay Höyüğü, oko 15 kilometara južno od Burdura, postoje dokazi o naseljenosti koji sežu do 6500. godine prije nove ere. Tragovi naselja iz ranog bronzanog doba postoje i oko željezničke stanice u današnjem gradu.
Gdje se nalazi Prirodnjački muzej Burdur?
Nalazi se na adresi Zafer Sokak No:27, u naselju Zafer Mahallesi, u centru Burdura. Otvoren je 2016. godine u obnovljenoj grčkoj crkvi Kavaklı.
Šta se dogodilo u Burduru tokom zemljotresa 1914. godine?
Zemljotres 3. 10. 1914. potpuno je uništio oko dvije trećine kuća u Burduru. Novi urbanistički plan izrađen je 1915. godine, a Velika džamija obnovljena je s drvenom nosivom konstrukcijom 1919. godine.
Image: Sagalassos Ancient City.jpg — LeoniKalkis, CC BY-SA 4.0
