Gdje se nalazi selo Džumalikizik? Cumalıkızık nerede?
Džumalikizik je historijsko naselje u burskoj općini Yıldırım, u sjevernom podnožju Uludaga. Njegovo osnivanje okvirno se smješta u 14. vijek, u vrijeme formiranja osmanske države. Na UNESCO-ovu listu svjetske baštine upisan je 22. 6. 2014. kao dio šire cjeline koja povezuje gradske spomenike Burse s njenim seoskim okruženjem.
Ako tražite „Cumalıkızık köyü” ili „selo Cumalıkızık”, imajte na umu da se ovo mjesto u administrativnom smislu opisuje i kao historijska gradska četvrt. Pripada grupi od pet sačuvanih sela Kızık u podnožju Uludaga. Ostala su Değirmenlikızık, Fidyekızık, Hamamlıkızık i Derekızık. Džumalikizik je, dakle, dio šire mreže naselja u podnožju planine.
Njegova historija povezuje kuće i poljoprivredno zemljište s jednom ustanovom u Bursi. Na osnovu historijskih dokumenata UNESCO opisuje Džumalikizik kao vakufsko selo osnovano radi osiguravanja prihoda za kompleks Orhana Gazija (Orhan Gazi). Ta ekonomska veza ključna je za razumijevanje zašto se seosko naselje nalazi u cjelini svjetske baštine posvećenoj počecima Osmanskog Carstva.
Historija sela Džumalikizik: kako je naselje podržavalo Bursu?
Džumalikizik potječe iz vremena kada se osmanska država tek oblikovala. Njegovo osnivanje okvirno se smješta u 14. vijek. Uloga vakufskog sela daje tom datiranju konkretan smisao: naselje je osiguravalo prihode za kompleks Orhana Gazija u Bursi. Historija sela i historija gradskog kompleksa zato su usko povezane.
Izraz „vakufsko selo” označava povezanost naselja s ustanovom koja se izdržavala iz vakufa. U slučaju Džumalikizika UNESCO kao korisnika prihoda navodi kompleks Orhana Gazija. Okolno poljoprivredno zemljište pomaže da se ta veza razumije. Njive pripadaju historijskoj slici jednako kao i kuće, jer je dokumentovana svrha naselja obuhvatala stvaranje prihoda za kompleks.
Postoje različita tradicionalna objašnjenja imena sela. Prema jednom, stanovnici okolnih sela ovdje su se okupljali na džuma-namazu, zajedničkoj molitvi petkom. Prema drugom, Osman-beg (Osman Bey) dao je selu ime zato što je osnovano u petak. To su predanja, a ne utvrđena objašnjenja. Nijedno ne treba smatrati dokumentovanim prikazom nastanka imena Džumalikizik.
Šta znači UNESCO status Džumalikizika?
Službeni naziv cjeline glasi „Bursa i Džumalikizik: rođenje Osmanskog Carstva”. Upisana je na listu 22. 6. 2014., na 38. zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu u Dohi. Upis obuhvata osam komponenti, uključujući bursku četvrt Hanlar i sultanske komplekse. Džumalikizik je među njima jedina seoska komponenta.
Kada pročitate da je Džumalikizik na UNESCO-ovoj listi, taj status odnosi se na njegovo mjesto u ovoj cjelini od osam komponenti. Selo predstavlja ruralnu stranu sistema koji obuhvata i gradske trgovačke objekte i zgrade ustanova. Njegova dokumentovana uloga u izdržavanju kompleksa Orhana Gazija objašnjava neposrednu vezu između sela i Burse.
UNESCO je cjelinu upisao prema kulturnim kriterijima (i), (ii), (iv) i (vi). Pri procjeni autentičnosti Džumalikizika zajedno razmatra raspored naselja, tlocrte kuća, lokalni kamen i drvo te okolno poljoprivredno zemljište. Značaj zato nadilazi pojedinačne građevine. Važni su i raspored kuća te njihova povezanost s obradivim zemljištem.
U UNESCO-ovoj kartografskoj evidenciji seoska komponenta nosi oznaku 1452-008. Upisana površina iznosi 8.646 hektara, a zaštitna zona 191.917 hektara. Ove brojke odnose se isključivo na komponentu Džumalikizik. One precizno određuju njen geografski obuhvat unutar cjeline koja uključuje i zasebne komponente u Bursi.
Šta otkrivaju kuće i ulice Džumalikizika?
Ministarstvo kulture i turizma evidentira 270 historijskih kuća u Džumalikiziku, od kojih se 180 koristi za stanovanje. Ovi podaci stavljaju svakodnevni život u središte baštine naselja. Kuće pripadaju selu u kojem se živi. Njihovi tlocrti čuvaju tragove porodične privatnosti, sezonskih navika i poljoprivrednog rada.
Kuće uglavnom imaju tri etaže. Na gornjim etažama nalaze se istaci koji izlaze prema ulici. Donji dijelovi građeni su od lomljenog kamena i drveta, dok gornje etaže imaju drvenu konstrukciju. Između kuća prolaze vrlo uske, kamenom popločane ulice bez trotoara. Građevinski materijali i raspored ulica dio su UNESCO-ove procjene autentičnosti.
U tlocrtima kuća pojavljuju se dva osnovna načina ulaska. U neke se ulazi kroz vanjsko dvorište ograđeno visokim kamenim zidovima. Druge imaju ulaz neposredno s ulice. Oba rješenja pripadaju arhitekturi koja je vodila računa o porodičnoj privatnosti. Posmatranjem ulaza možete konkretno razumjeti kako se ta privatnost štitila.
Rano osnivanje sela ne znači da je svaka sačuvana kuća građevina iz ranog osmanskog perioda. UNESCO navodi da su neke kuće ponovo izgrađene u 19. vijeku. Bilježi i redovne popravke u različitim periodima. Arhitektonska historija Džumalikizika zato obuhvata ponovnu gradnju i održavanje, uz kontinuirano očuvanje rasporeda naselja i oblika stambene arhitekture.
Detalji koje nećete naći u vodičima
Smjena godišnjih doba oblikovala je unutrašnjost kuća. Prvi sprat s niskim stropovima bio je uređen za zimu, dok je drugi sprat služio za boravak ljeti. Ako i vi mijenjate prostorije u kojima boravite zavisno od godišnjeg doba, lakše ćete prepoznati svakodnevnu logiku ovih kuća. Ovdje su različiti spratovi imali posebne uloge u godišnjem ritmu domaćinstva.
Ulazna vrata također otkrivaju potrebe poljoprivrednog rada. Uglavnom su bila dvokrilna i izrađena od orahovog drveta. Takva izvedba olakšavala je unošenje poljoprivrednih proizvoda i opreme. Veličina i raspored ulaza zato su bili praktično povezani s poslovima domaćinstva.
Dio kuće nazvan hayat služio je za više aktivnosti. Tu su se privremeno čuvali poljoprivredni proizvodi, razvrstavali kesteni i održavale svadbe. Jedan kućni prostor služio je i poljoprivrednim poslovima i porodičnim slavljima. Ovaj detalj neposredno povezuje arhitekturu s radom i društvenim životom u domu.
Stariji historijski sloj otkriven je jugoistočno od sela 1969. godine. U podnožju Uludaga pronađeni su ostaci istočnorimske (bizantske) crkve. Ministarstvo kulture i turizma navodi da su neki arhitektonski dijelovi te crkve izloženi u Arheološkom muzeju u Bursi. Otkriće svjedoči i o bizantskom prisustvu u historiji ovog područja.
Koje osmanske građevine i muzejske predmete možete istražiti?
Iz osmanskog perioda sačuvani su džamija u Džumalikiziku, susjedna česma Zekiye Hatun i seoski hamam. Oni proširuju arhitektonsku sliku sela izvan stambenih kuća. Džamija i česma stoje jedna uz drugu, dok hamam čuva još jedan dio graditeljske baštine naselja.
Hamam ima kamene zidove i krov pokriven crijepom. Njegove evidentirane cjeline su soğukluk, sıcaklık i külhan: hladna prostorija, vruća prostorija i ložište. Ovi nazivi pomažu vam da razumijete unutrašnji raspored građevine. Njegovu historiju možete upoznati kroz materijale i funkcionalnu podjelu prostora.
Etnografski muzej u Džumalikiziku ponovo je otvoren s obnovljenom postavkom 22. 6. 2015. Taj datum obilježio je prvu godišnjicu upisa na UNESCO-ovu listu. Pri ponovnom otvaranju navedeno je da muzej sadrži 240 predmeta. Među njima su zemljani vrčevi, svijećnjaci, fenjeri i poljoprivredni alati koje su koristili stanovnici sela. Ti predmeti uključuju kućnu opremu i poljoprivredna oruđa u historijski prikaz sela.
Hronologija
- 14. vijek: Osnivanje Džumalikizika okvirno se smješta u vrijeme formiranja osmanske države.
- 1969: Jugoistočno od sela, u podnožju Uludaga, otkriveni su ostaci bizantske crkve.
- 22. 6. 2014.: Džumalikizik ulazi na UNESCO-ovu listu svjetske baštine s ostalim komponentama burske cjeline.
- 22. 6. 2015.: Etnografski muzej u Džumalikiziku ponovo se otvara s obnovljenom postavkom, na prvu godišnjicu upisa.
Kako doći iz Burse do Džumalikizika? Cumalıkızık yol tarifi
Ministarstvo kulture i turizma opisuje put iz Burse prema Ankari. Nakon približno 10 kilometara skreće se prema jugu, prema podnožju Uludaga, i nastavlja još 3 kilometra. Prilaz tako prolazi istim predjelom u podnožju planine koji određuje položaj sela i njegovo poljoprivredno okruženje.
Kada stignete u Džumalikizik, njegove uske, kamenom popločane ulice pružaju vam priliku da razgledate kuće. Obratite pažnju na istake gornjih etaža, dvorišne ulaze i dvokrilna vrata. Zajedno s okolnim poljoprivrednim zemljištem, te pojedinosti objašnjavaju zašto UNESCO procjenjuje selo kao naselje, uzimajući u obzir više od samih kuća.
Često postavljana pitanja
Gdje se nalazi selo Džumalikizik?
Džumalikizik se nalazi u burskoj općini Yıldırım, u sjevernom podnožju Uludaga. Jedno je od pet sačuvanih sela Kızık u tom području podno planine.
Kada je osnovan Džumalikizik?
Njegovo osnivanje okvirno se smješta u 14. vijek, u vrijeme formiranja osmanske države. UNESCO ga opisuje kao vakufsko selo osnovano radi osiguravanja prihoda za kompleks Orhana Gazija.
Je li Džumalikizik na UNESCO-ovoj listi svjetske baštine?
Da. Upisan je 22. 6. 2014. u okviru cjeline „Bursa i Džumalikizik: rođenje Osmanskog Carstva”. Jedina je seoska komponenta te cjeline od osam dijelova.
Jesu li sve kuće iz ranog osmanskog perioda?
Prema UNESCO-u, neke kuće ponovo su izgrađene u 19. vijeku. Popravke su se također obavljale u različitim periodima. Autentičnost sela obuhvata njegov raspored, tlocrte kuća, materijale i poljoprivredno okruženje.
Izvori
- UNESCO-ov centar za svjetsku baštinu — Bursa i Cumalıkızık: rođenje Osmanskog Carstva whc.unesco.org
- UNESCO-ov centar za svjetsku baštinu — Karte whc.unesco.org
- Uprava područja baštine Burse — Kratak opis alanbaskanligi.bursa.bel.tr
- Ministarstvo kulture i turizma — Cumalıkızık ktb.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma — Kuće u Cumalıkızıku ktb.gov.tr
- Ministarstvo kulture i turizma — Kako doći ktb.gov.tr
- Uprava područja baštine Burse — Hamam u Cumalıkızıku alanbaskanligi.bursa.bel.tr
- Gradska općina Bursa — Muzej u Cumalıkızıku ponovo otvoren bursa.bel.tr
- Vikipedi — Cumalıkızık tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Cumalıkızık en.wikipedia.org
FAQ
Gdje se nalazi selo Džumalikizik?
Džumalikizik se nalazi u burskoj općini Yıldırım, u sjevernom podnožju Uludaga.
Kada je osnovan Džumalikizik?
Njegovo osnivanje okvirno se smješta u 14. vijek, u vrijeme formiranja osmanske države.
Je li Džumalikizik na UNESCO-ovoj listi svjetske baštine?
Da. Jedina je seoska komponenta cjeline „Bursa i Džumalikizik: rođenje Osmanskog Carstva”, koja se sastoji od osam komponenti i upisana je na listu 22. 6. 2014.
Jesu li sve kuće u Džumalikiziku iz ranog osmanskog perioda?
UNESCO navodi da su neke kuće ponovo izgrađene u 19. vijeku i da su popravljane u različitim periodima.
Image: Cumalıkızık Evleri.jpg — Hamdigumus, CC0
