Iskopavanja na lokalitetu Altıntepe (turski: Altıntepe) otkrila su urartski kompleks hrama i palače, dva odbrambena zida, prijemnu dvoranu sa stubovima, skladišta hrane, ostatke stambenih objekata i tri podzemne grobnice. Među nalazima su kameni sarkofazi, predmeti od slonovače, šljemovi, štitovi, keramika, zidne slike i bronzani predmeti s natpisima. Odvodi, kuhinjski kanal za otpadnu vodu i kameni zahod također čuvaju tragove svakodnevnog života.
Kako su ove građevine bile povezane? Na lokalitetu Altıntepe hram je stajao unutar dvorišta okruženog stubovima. Podzemne grobnice nalazile su se na terasi na južnoj padini. Možete pratiti taj raspored od utvrđenog kompleksa do grobnih komora, a zatim pogledati [tragove svakodnevnog života](#svakodnevni-život-skladišta-kuhinje-i-odvodi): posude za zalihe, veze kuhinje s odvodima i sisteme za otpadne vode.
Gdje se nalazi Altıntepe?
Altıntepe je urartska tvrđava i naselje s hramom u okrugu Üzümlü, u pokrajini Erzincan u istočnoj Anadoliji. Njegovi ostaci nalaze se na prirodnom vulkanskom brdu koje se uzdiže oko 60 metara iznad ravnice. Hram, odbrambeni zidovi i druge iskopane građevine tako se nalaze iznad okolnog terena.
Prema Pokrajinskoj direkciji za kulturu i turizam Erzincana, Altıntepe je udaljen 15 kilometara od centra grada. Nalazi se 100 metara sjeverno od ceste Erzincan–Erzurum. Ako tražite ovaj arheološki lokalitet, ključna geografska odrednica je okrug Üzümlü u pokrajini Erzincan.
Šta su iskopavanja otkrila unutar tvrđave?
Kompleks hrama i palače štitila su dva odbrambena zida koja su ga okruživala. Iskopavanjima su otkriveni i ostaci stambenih objekata, prijemna dvorana sa stubovima, svetište na otvorenom, tri grobnice i skladišna zgrada. Arhitektonski nalazi tako obuhvataju vjerske prostore, prijemne prostorije, mjesta ukopa i objekte za čuvanje zaliha.
Naučna iskopavanja pod vodstvom Tahsina Özgüça trajala su od 1959. do 1968. godine. Druga kampanja iskopavanja počela je 2003. godine pod vodstvom Mehmeta Karaosmanoğlua. Treća podzemna grobnica otkrivena je tokom prve kampanje, u 9. 1959. godine.
Prijemna dvorana sa stubovima naziva se i apadana. U njenoj ranoj fazi postojala je kuhinja s kanalom za otpadnu vodu. Uz stubove dvorane možete, dakle, zamisliti i jedan praktičan detalj: prostor za pripremu hrane imao je vlastiti put za odvodnju otpadne vode izvan odbrambenog zida.
Kako je bio izgrađen urartski hram?
Hram je stajao unutar dvorišta okruženog stubovima, dimenzija 27,20 × 30 metara. Njegova središnja građevina imala je kvadratnu osnovu i vanjske dimenzije 13,80 × 13,80 metara. U njoj se nalazila cela, odnosno sveta prostorija, dimenzija 5,20 × 5,20 metara.
Ove mjere izdvajaju tri dijela vjerskog kompleksa. To su okolno dvorište, kvadratna zgrada hrama i manja sveta prostorija u njenoj unutrašnjosti. Pomoću tih dimenzija možete razumjeti raspored građevine, bez poistovjećivanja cijelog ograđenog prostora s jednom prostorijom.
Ulaz se nalazio u jugoistočnom zidu. Do njega su vodile dvije stepenice. S obje strane stajala su kamena postolja za postavljanje kopalja. Ulaz je, dakle, imao jasno oblikovan arhitektonski okvir: stepenice na prilazu i uparena postolja uz njih.
Zidovi hrama bili su građeni od obrađenog kamena i ćerpiča. Tri reda pažljivo klesanog kamena nosila su gornji dio od ćerpiča. Kameni temelji i gornji zidovi od ćerpiča bili su zasebni dijelovi iste građevine.
Šta je pronađeno u podzemnim grobnicama?
Tri podzemne grobnice nalazile su se na grobljanskoj terasi duž južne padine brda. Zidovi su im bili izgrađeni od pažljivo obrađenog kamena. Dvije su otkrivene neovlaštenim kopanjem. Treća je pronađena tokom naučnih iskopavanja Tahsina Özgüça.
Treća grobnica imala je tri komore. U drugoj komori arheolozi su pronašli dva kamena sarkofaga. Jedan je stajao ispred kraćeg zida, a drugi ispred dužeg. Njihovi zabilježeni položaji čuvaju konkretan podatak o rasporedu grobne prostorije.
U istraživanju iz 1965. godine Refakat Çiner datirala je ovu treću grobnicu u razdoblje od kraja 8. do početka 7. vijeka prije nove ere. Ta datacija odnosi se upravo na ovu grobnicu.
Podzemne komore i kameni sarkofazi predstavljaju najjasnije arhitektonske dokaze o sahranjivanju na lokalitetu Altıntepe. Zasebno svetište na otvorenom uz grobnice dodaje još jedan element rasporedu groblja: prostor s četiri uspravno postavljena kamena.
Šta su bila četiri uspravna kamena pored grobnica?
Istočno od prve grobnice nalazilo se svetište na otvorenom. Imalo je dimenzije 7,75 × 11,70 metara. U njemu su stajale četiri kamene stele sa zaobljenim vrhovima, svaka na vlastitom postolju.
Svaka stela bila je visoka 2,30 metara i široka 0,50 metara. Njihova visina, uzak oblik i zasebna postolja zabilježene su osobine svetišta. Zajedno su ta četiri kamena činila arhitektonski raspored drugačiji od zatvorene svete prostorije glavnog hrama.
Karaosmanoğlu i Korucu povezuju ovo svetište s kultom mrtvih. To je arheološko tumačenje prostora s četiri stele uz grobnice. Razlika je bitna: kamenovi i njihov položaj fizički su nalazi, dok je njihova veza s obredima posvećenim mrtvima objašnjenje istraživača.
Svakodnevni život: skladišta, kuhinje i odvodi
U sjevernoj prostoriji skladišne zgrade nalazilo se 60 velikih posuda za zalihe hrane. Bile su raspoređene u deset redova po šest posuda i ukopane u pod do ramena, odnosno gornjeg proširenog dijela posude. Broj i raspored pokazuju uređen skladišni prostor. Posude su bile usađene u tlo, umjesto da cijele stoje iznad njega.
Ove velike posude nazivaju se i pitosi. Neke su imale urezane hijeroglife i reljefne motive polumjeseca. Posude za zalihe na lokalitetu Altıntepe tako čuvaju podatke i o praktičnom uređenju unutrašnjosti zgrade i o oznakama na samim posudama.
Utvrđena su dva kanalizaciona sistema, usmjerena prema istoku i zapadu. Jedan kanal počinjao je jugozapadno od hrama. U dvorištu trapeznog oblika prelazio je u glavni odvod, širok 40 centimetara i dubok 50 centimetara.
Kuhinja iz rane faze apadane imala je kanal za otpadnu vodu povezan s glavnim kanalizacionim odvodom izvan odbrambenog zida. To je neposredna veza između svakodnevnih poslova u unutrašnjosti i infrastrukture naselja. Otpadna voda iz kuhinje odlazila je odvodnim putem izvan utvrđenja.
U dvorištu zapadno od kompleksa hrama nalazio se kameni zahod čučavac. Njegove dimenzije bile su 88 × 66 centimetara. Uz kuhinjski kanal i dva kanalizaciona sistema, on predstavlja konkretan dokaz o sanitarnim uslovima u naselju.
Zaseban kamen iznad glavnog odvoda imao je dimenzije 80 × 65 centimetara. U sredini je imao otvor promjera 13 centimetara. Jedan istraživač protumačio ga je kao mogući kamen za kupanje. Predložena namjena ostaje tumačenje tog konkretnog nalaza.
Koji su predmeti pronađeni na lokalitetu Altıntepe?
Nalazi datirani u 8. vijek prije nove ere obuhvataju predmete od slonovače, metalne predmete, šljemove, štitove, keramiku i zidne slike. Ova otkrića dopunjuju dokaze koje pružaju zidovi, komore i dvorišta. Dodaju im pokretne predmete i ukrase unutrašnjih prostora.
Na bronzanim predmetima s klinastim natpisima nalaze se imena urartskih kraljeva. Pisani tragovi ovdje su sačuvani na iskopanim metalnim predmetima. Bronze s natpisima čine još jedan dio materijalnih nalaza, uz predmete od slonovače, keramiku i ostatke oslikanih zidova.
Kotao s bikovskim glavama, zlatna dugmad, naušnice i okovi za namještaj s lokaliteta Altıntepe izloženi su u Muzeju anadolijskih civilizacija u Ankari. Ti predmeti vam omogućavaju da povežete iskopano naselje kod Erzincana s muzejskim postavkama u Ankari.
Detalji koje nećete naći u vodičima
Na sva četiri ugla hrama bronzani diskovi bili su položeni u udubljenja isklesana u temeljnom kamenju. Svaki disk imao je promjer 8 centimetara i debljinu 0,8 centimetara. Ti mali metalni predmeti pripadali su temeljima građevine.
Treća grobnica otkrivena je u 9. 1959. godine, samo 1,50 metara ispod površine tla. Ta mala dubina precizan je podatak o njenom otkriću, zaseban od rasporeda triju komora i dvaju sarkofaga.
Na nekim posudama za zalihe urezani hijeroglifi pojavljuju se zajedno s reljefnim ukrasima u obliku polumjeseca. Te oznake nalaze se na posudama iz zgrade u čijoj je sjevernoj prostoriji bilo 60 posuda u pravilnim redovima. Ovi detalji povezuju pojedinačne predmete s njihovim položajem u iskopanom skladištu.
Hronologija
- Kraj 8. – početak 7. vijeka prije nove ere: Datacija treće komorne grobnice prema Refakat Çiner.
- 1959: Počela su naučna iskopavanja pod vodstvom Tahsina Özgüça. Treća grobnica otkrivena je u 9. mjesecu.
- 1968: Završena je prva kampanja iskopavanja.
- 2003: Počela je druga kampanja pod vodstvom Mehmeta Karaosmanoğlua.
Često postavljana pitanja
Šta je pronađeno na lokalitetu Altıntepe?
Arheolozi su pronašli utvrđeni kompleks hrama i palače, prijemnu dvoranu sa stubovima, ostatke stambenih objekata, skladišne prostore i tri podzemne grobnice. Među pokretnim nalazima su predmeti od slonovače, metalni predmeti, šljemovi, štitovi i keramika.
Jesu li u grobnicama pronađeni sarkofazi?
Da. U drugoj komori treće grobnice pronađena su dva kamena sarkofaga. Jedan je stajao ispred kraćeg, a drugi ispred dužeg zida.
Šta pokazuje kako su ljudi zadovoljavali svakodnevne potrebe?
Među dokazima su 60 posuda za zalihe hrane, kuhinjski kanal za otpadnu vodu, dva kanalizaciona sistema i kameni zahod čučavac. Ovi nalazi dokumentiraju čuvanje zaliha i odvodnju otpadnih voda u naselju.
Gdje možete vidjeti neke od iskopanih predmeta?
U Muzeju anadolijskih civilizacija u Ankari izloženi su kotao s bikovskim glavama, zlatna dugmad, naušnice i okovi za namještaj pronađeni na lokalitetu Altıntepe.
Izvori
- Wikipedia — Altıntepe en.wikipedia.org
- Pokrajinska direkcija za kulturu i turizam Erzincana — Muzeji i arheološki lokaliteti erzincan.ktb.gov.tr
- Karaosmanoğlu i Korucu — Tvrđava Altıntepe u Erzincanu dergipark.org.tr
- Univerzitet u Erzincanu — Međunarodni simpozij o Erzincanu, tom 1 ebyu.edu.tr
- Refakat Çiner — Ispitivanje skeletnih ostataka iz Altıntepea (Urartu) dergipark.org.tr
- Mehmet Ali Yılmaz — Kanalizacioni sistemi u urartskim naseljima dergipark.org.tr
- Anadolu Ajansı — Historijska tvrđava Altıntepe bit će otvorena za turizam aa.com.tr
FAQ
Šta je pronađeno na lokalitetu Altıntepe?
Iskopavanjima su otkriveni kompleks hrama i palače, dva odbrambena zida, prijemna dvorana sa stubovima, tri podzemne grobnice, skladišne zgrade i ostaci stambenih objekata. Među nalazima su i predmeti od slonovače, metalni predmeti, šljemovi, štitovi, keramika i zidne slike.
Gdje se nalazi arheološki lokalitet Altıntepe?
Altıntepe se nalazi u okrugu Üzümlü, u pokrajini Erzincan u istočnoj Anadoliji. Prema Pokrajinskoj direkciji za kulturu i turizam, udaljen je 15 kilometara od centra Erzincana i nalazi se 100 metara sjeverno od ceste Erzincan–Erzurum.
Šta se nalazilo u trećoj grobnici na lokalitetu Altıntepe?
Treća grobnica ima tri komore. U drugoj komori nalazila su se dva kamena sarkofaga, jedan ispred kraćeg, a drugi ispred dužeg zida.
Koji su tragovi svakodnevnog života sačuvani na lokalitetu Altıntepe?
Među nalazima su 60 posuda za čuvanje hrane u skladištu, kuhinjski kanal za otpadnu vodu, dva kanalizaciona sistema i kameni zahod čučavac. Ovi ostaci pokazuju kako su bile organizirane zalihe hrane i odvodnja otpadnih voda.
Gdje su izloženi neki predmeti s lokaliteta Altıntepe?
Kotao s bikovskim glavama, zlatna dugmad, naušnice i okovi za namještaj pronađeni tokom iskopavanja izloženi su u Muzeju anadolijskih civilizacija u Ankari.
Image: Altintepe-apadanaW.jpg — Bertramz, CC BY-SA 3.0
