Munun gerçək qitə olduğu elmi cəhətdən təsdiqlənməyib. İtmiş qitə iddiası XIX əsrdə bir Maya əlyazmasının səhv oxunmasından yaranıb. Sonradan Ceyms Çörçvardın (James Churchward) kitablarında Sakit okeandakı bir sivilizasiyanın hekayəsinə çevrilib.
Munu anlamaq istəyirsinizsə, xəritədən əvvəl əlyazmanın izinə düşün. Hekayə bir Maya kodeksini, Ogüst Le Plonjonun (Augustus Le Plongeon) Atlantik okeanında göstərdiyi ərazini, Çörçvardın Sakit okeanda göstərdiyi ərazini və Yonaqunidəki sualtı formasiyaları birləşdirir. Bunların hər biri fərqli iddiadır. Hər birini ayrıca izah etmək lazımdır.
Mu adı haradan gəlir?
Adın mənşəyi Şarl Etyen Brasser de Burburun (Charles Étienne Brasseur de Bourbourg) 1864-cü ildə Troano kodeksini şərh etməsinə gedib çıxır. O, de Landa əlifbasından istifadə edib və əlyazmanı səhv oxuyub. Mu kimi oxuduğu ifadənin bir fəlakətdən sonra su altında qalan ölkəni təsvir etdiyini iddia edib. Bu şərh sonrakı müəlliflərə həm ad, həm də fəlakət hekayəsi verib.
Troano əlyazması indi Madrid kodeksi (Madrid Kodeksi) və ya Tro-Kortes kodeksi (Tro-Cortesian Kodeksi) adlanan kitabın bir hissəsidir. Əlyazma Madriddəki Amerika Muzeyində (Museo de América) qorunur. Muzey onu Yukatandan (Yucatán) olan Maya əsəri kimi təqdim edir və XV əsrə aid edir. Beləliklə, əlyazmanın özü sənədləşdirilmiş əşyadır. Su altında qalmış ölkə isə onun səhv oxunuşundan yaranıb.
Muzey kodeksin məzmununu kahinlərin istifadə etdiyi ayin mövzuları və fal formulları kimi təsvir edir. Bu məqam əhəmiyyətlidir. Çünki itmiş qitə iddiası əlyazmanın bir məhvolma hadisəsini nəql etməsi fikrinə əsaslanır. Müəyyən edilmiş ayin məzmunu həmin şərhi dəstəkləmir. Siz əlyazma ilə ona bağlanan hekayəni ayıranda əsas problem aydın görünür.
Bunu gündəlik həyatdan bir nümunə ilə müqayisə edə bilərsiniz. Sizə ötürülmüş bir mesajın ilkin mənbəyini tapsanız, sonrakı versiyaların onun mənasını qoruyub-qorumadığını yoxlaya bilərsiniz. Eyni sualı Muya da verin. Brasserin fəlakət şərhi ilə muzeyin kahin ayinlərinə dair məzmun təsviri fərqli istiqamətlərə aparır. Əlyazmanın mövcudluğu ona verilən hər şərhi təsdiqləmir.
Ogüst Le Plonjon iddianı necə inkişaf etdirdi?
Ogüst Le Plonjon Yukatandakı Maya xarabalıqlarını araşdırdıqdan sonra Mu hekayəsini inkişaf etdirdi. Onun versiyasında Mu Atlantida (Atlantis) ilə əlaqələndirilir və Atlantik okeanında (Atlas Okyanusu) yerləşdirilirdi. O, ehtimal edilən itmiş torpağı qədim sivilizasiyaya dair daha geniş izahla bağlayırdı. Deməli, Munun hamıya tanış olan Sakit okean məkanı bu ilkin versiyada yox idi.
Le Plonjon həmçinin kraliça Munun (Queen Moo) Munun məhvindən sağ çıxdığını və Misir (Mısır) sivilizasiyasının əsasını qoyduğunu iddia edirdi. Bu iddia Maya dünyasını, su altında qalmış vətəni və Misiri bir-birinə bağlayırdı. Onu müəllifin irəli sürdüyü hekayənin bir hissəsi kimi oxumaq lazımdır. Munun mövcudluğu və ona bağlanan köç hekayəsi tarixi hadisələr kimi təsdiqlənməyib.
Mu harada yerləşirdi?
Munun yeri iddianın əsas tərəfdarlarına görə dəyişirdi. Le Plonjonun versiyası Atlantik okeanına aid idi və Mu Atlantida ilə eyniləşdirilirdi. Ceyms Çörçvard isə hekayəni Sakit okeana (Büyük Okyanus) köçürdü. Buna görə Mu harada idi sualı başqa bir sual da tələb edir: siz hansı müəllifin versiyasını oxuyursunuz? Bu iki məkan iddianın fərqli versiyalarına aiddir.
Çörçvard Munu qərbdən şərqə Marian adaları (Mariana Adaları) ilə Pasxa adası (Paskalya Adası) arasında yerləşdirirdi. Şimaldan cənuba isə onun təklif etdiyi quru sahəsi Havay (Hawaii) ilə Manqaya (Mangaia) arasında uzanırdı. Bu ada adları onun hekayəsinin coğrafi sərhədlərini göstərir. Onlar müəllifin təklif etdiyi yeri təsvir edir. Həmin ərazidə bir qitənin mövcud olduğunu təsdiqləmir.
Çörçvard iddianı 1926-cı ildə çıxan Munun itmiş qitəsi: bəşəriyyətin ana vətəni (Lost Continent of Mu, the Motherland of Man) kitabı ilə geniş oxucu kütləsinə çatdırdı. O, təxminən 12 000 il əvvəl yoxa çıxanda Munun 64 milyon əhalisi olduğunu iddia edirdi. Hər iki rəqəm onun hekayəsinə aiddir. Onları təsdiqlənmiş əhali sayı və ya müəyyən edilmiş məhvolma tarixi kimi təqdim etmək olmaz.
Çörçvard hansı dəlillərə sahib olduğunu iddia edirdi?
Çörçvard kitabının ön sözündə hekayəsini Naakal (Naacal) lövhələrinin tərcümələrinə əsaslandırırdı. O, bu lövhələri Hindistanda (Hindistan) tapdığını iddia edirdi. Onların Birmada (Burma) və ya Muda yazıldığını bildirirdi. Bu iddia ilə kitabın mövcudluğu arasındakı fərq əsas məsələdir. Nəşr edilmiş mətn müəllifin nə iddia etdiyini qeydə alır. Nəşr olunmaq özlüyündə irəli sürülən qədim hadisələri təsdiqləmir.
Smitson İnstitutunun (Smithsonian Institution) kitabxana kataloqunda Munun itmiş qitəsi (The Lost Continent of Mu) kitabının 1931-ci il nəşri 335 səhifəlik əsər kimi qeydə alınıb. Bu qeyd Çörçvardın yazısına dair konkret nəşr məlumatıdır. O, kitabın bir nəşrini sənədləşdirir. Müəllifin irəli sürdüyü lövhələri, qitəni, əhalini və ya məhvolma ssenarisini müstəqil şəkildə təsdiqlənmiş tarixə çevirmir.
Mu demək olar ki, bir gecədə yoxa çıxa bilərdimi?
Çörçvard Munun məhvini yeraltı qaz boşluqlarının çökməsi ilə izah edirdi. Onun hekayəsində qitə demək olar ki, bir gecədə yoxa çıxırdı. Geoloji etiraz birbaşa bu mexanizmə aiddir. Bir qitə kütləsi onun təklif etdiyi çox qısa müddətdə bütövlükdə bata və ya yoxa çıxa bilməzdi. Buna görə məhvolma ssenarisi mətn əsasındakı problemlərlə yanaşı, fiziki etirazla da üzləşir.
Patrik D. Nann (Patrick D. Nunn) Munu 2008-ci ildə dərc olunmuş Sakit okeanın mifik qitələri (Mythical Continents of the Pacific) fəslində araşdırıb. Onun qiymətləndirməsinə görə, itmiş qitə hekayələri əsasən səhv nəticələrdən və təxəyyüldən yaranıb. O, belə inancları diffuzionist düşüncə ilə də əlaqələndirir. Bu baxışa görə, insan mədəniyyətləri dünyaya bir və ya bir neçə ilkin mərkəzdən yayılıb. Çörçvardın təklif etdiyi ana vətən bu geniş izah modelinə uyğun gəlir.
Yonaquni Mu üçün dəlildirmi?
National Geographic-in 2007-ci il reportajında Yaponiyanın (Japonya) Yonaquni (Yonaguni) adasındakı sualtı formasiyalar təsvir edilirdi. Bəzi tədqiqatçılar onları Mu ilə əlaqələndirirdi. Mübahisə formaların təbii, yoxsa insan əli ilə yaradılmış olması barədə idi. Mu ilə əlaqə qurmaq isə özü də bir şərhdir. Bunu qiymətləndirmək üçün siz formasiyaların su altında yerləşməsini sübut saymaq əvəzinə, onların necə izah olunduğunu araşdırmalısınız.
Yonaqunidə dalış etmiş Boston Universitetinin (Boston Üniversitesi) tədqiqatçısı Robert Şox (Robert Schoch) insan əli ilə düzəldilmiş kimi görünən pillələri qumdaşındakı təbii çat müstəviləri ilə izah edib. Bu, tikili kimi şərh olunan formalar üçün təbii izah verir. Deməli, mübahisə itmiş qitə barədə əlavə iddianı dəstəkləməzdən əvvəl formasiyaların özünə aiddir.
National Geographic-in 19 sentyabr 2007-ci il tarixli reportajında da bildirilirdi ki, Yaponiyanın Mədəniyyət İşləri Agentliyi (Kültür İşleri Ajansı) və Okinava hökuməti (Okinawa hükümeti) bu formasiyaları əhəmiyyətli mədəni sərvət kimi tanımamışdı. Bu məlumat onların həmin vaxt bildirilən statusunu göstərir. Şoxun izahı ilə birlikdə bu, sizə Yonaqunini sadəcə Munun qalıqları adlandırmaqdan daha dəqiq təsəvvür verir.
Xronologiya
- XV əsr: Amerika Muzeyinin tarixləndirməsinə görə, Madrid kodeksi Yukatanda hazırlanır. Onun Troano hissəsi sonradan Mu iddiasında əsas yer tutacaq.
- 1864: Brasser de Burburun Troano kodeksini səhv şərh etməsi Mu adını və fəlakət nəticəsində su altında qalma barədə iddia edilən hekayəni ortaya çıxarır.
- XIX əsr: Ogüst Le Plonjon Munu Atlantida ilə birləşdirir və Maya dünyasını Misir sivilizasiyası ilə əlaqələndirən iddialar irəli sürür.
- 1926: Ceyms Çörçvard Munu Sakit okeanda yerləşdirən və bəşəriyyətin ana vətəni kimi təqdim edən kitabını nəşr etdirir.
- 1931: Munun itmiş qitəsi kitabının Smitson kataloqunda qeydə alınmış nəşri çap olunur.
- 2007: National Geographic Yonaqunidəki sualtı formasiyaların təbii, yoxsa insan əli ilə yaradılmış olması barədə mübahisəni işıqlandırır. Onların Mu ilə əlaqələndirilməsinə də yer verir.
- 2008: Patrik D. Nann Sakit okeanın mifik qitələri fəslində Munu qiymətləndirir və itmiş qitələrə inamı diffuzionist düşüncə ilə əlaqələndirir.
Bələdçi kitablarda tapa bilməyəcəyiniz təfərrüatlar
Madrid kodeksi akkordeon kimi qatlanmış tək bir zolaqdan ibarətdir. Onun 56 vərəqi və 112 səhifəsi var. Bu fiziki xüsusiyyətlər mübahisənin arxasındakı həqiqi əlyazmanı gözünüzdə canlandırmağa kömək edir. Bu əşya müəyyən edilmiş ayin məzmununa malik qatlanmış Maya kitabıdır. Onun itmiş qitə şərhi təsdiqlənmiş coğrafi qeyd olduğu müəyyən edilməyib.
Alternativ adları onun ayrı düşmüş hissələrinin tarixini qoruyur. Troano adı Xuan Tro i Ortolanodan (Juan Tro y Ortolano) gəlir. Kortesianus (Cortesianus) adı Ernan Kortesin (Hernán Cortés) xatirəsini yaşadır. İki hissə ayrı-ayrılıqda tapılıb. Sonradan onların eyni kitabın hissələri olduğu müəyyənləşdirilib. Buna görə Mu hekayəsi Troanoya istinad edir, muzey isə əlyazmanı Madrid və ya Tro-Kortes kodeksi kimi təqdim edir.
Çörçvard Pasxa adasındakı heykəlləri də Mu üçün dəlil sayırdı. Halbuki onların pukao başlıqları adada tapılan vulkanik şlakdan hazırlanmışdı. Təklif edilən əlaqəni qiymətləndirərkən bu material təfərrüatı əhəmiyyət daşıyır. Başlıqların adadakı material mənbəyi müəyyən edilib. Onların Çörçvardın hekayəsinə daxil edilməsi su altında qalmış qitəsi ilə əlaqəni təsdiqləmir.
Tez-tez verilən suallar
Mu gerçək qitə idimi?
Mu qitə kimi elmi cəhətdən təsdiqlənməyib. Onun hekayəsi bir Maya əlyazmasının səhv şərhindən yaranıb. Sonra Le Plonjon və Çörçvard bunu itmiş vətən haqqında fərqli hekayələrə çeviriblər.
Mu harada yerləşirdi?
Le Plonjon Munu Atlantik okeanındakı Atlantida ilə əlaqələndirirdi. Çörçvard isə onu Sakit okeanda, Marian adaları ilə Pasxa adası və Havay ilə Manqaya arasında yerləşdirirdi. Məkan müəllifin versiyasından asılıdır.
Madrid kodeksində Munun batması təsvir olunurmu?
Brasser de Burbur öz oxunuşunun su altında qalmış ölkəni təsvir etdiyini iddia edirdi. Onun şərhi səhv idi. Amerika Muzeyi kodeksin məzmununu kahinlərin istifadə etdiyi ayin mövzuları və fal formulları kimi müəyyənləşdirir. Bu məzmun irəli sürülən fəlakət hekayəsini dəstəkləmir.
Yonaquni Mu üçün dəlildirmi?
Bəzi tədqiqatçılar Yonaqunidəki sualtı formasiyaları Mu ilə əlaqələndiriblər. Robert Şox pillə kimi görünən formaları qumdaşındakı təbii çat müstəviləri ilə izah edib. Bu təbii izah həmin formaları sadəcə Çörçvardın təklif etdiyi qitənin təsdiqlənmiş qalıqları saymağa imkan vermir.
Mənbələr
- Vikipedi — Mu tr.wikipedia.org
- Wikipedia — Mu (mifik itmiş qitə) en.wikipedia.org
- Smithsonian Institution — Munun itmiş qitəsi si.edu
- University of Hawai‘i Press / Oxford Academic — Sakit okeanın mifik qitələri academic.oup.com
- İspaniyanın Mədəniyyət Nazirliyi, Museo de América — Madrid (Tro-Kortes) kodeksi cultura.gob.es
- National Geographic — Yaponiyanın qədim sualtı piramidası alimləri çaşdırır nationalgeographic.com
FAQ
Mu gerçək qitə idimi?
Mu nə qitə, nə də sivilizasiya kimi elmi cəhətdən təsdiqlənib. İddia XIX əsrdə bir Maya əlyazmasının səhv şərhindən yaranıb.
Mu harada yerləşirdi?
Ogüst Le Plonjon Munu Atlantik okeanındakı Atlantida ilə əlaqələndirirdi. Ceyms Çörçvard isə sonradan onu Sakit okeanda, Marian adaları ilə Pasxa adası və Havay ilə Manqaya arasında yerləşdirirdi.
Madrid kodeksində Munun batması təsvir olunurmu?
Mu şərhi Brasser de Burburun Troano hissəsini səhv oxumasından başlayıb. Amerika Muzeyi əlyazmanın məzmununu kahinlərin istifadə etdiyi ayin mövzuları və fal formulları kimi təsvir edir.
Yonaquni Mu üçün dəlildirmi?
Bəzi tədqiqatçılar Yonaqunidəki sualtı formasiyaları Mu ilə əlaqələndiriblər. Robert Şox pillə kimi görünən formaları qumdaşındakı təbii çat müstəviləri ilə izah edib. Bu, həmin formaların təbii izahını verir.
Image: Book map1.jpg — James Churchward, Public domain
