Kronborq qalası Danimarkanın harasında yerləşir?
Kronborq qalası (Kronborg Kalesi) Danimarkada (Danimarka), Şelland adasının (Sjælland) şimal-şərq ucundakı Helsingör şəhərində (Helsingør) yerləşir. Qala Danimarka ilə İsveç (İsveç) arasındakı Öresund boğazına (Øresund Boğazı) baxır. Burada su yolunun eni təxminən dörd kilometrə qədər daralır. Bu mövqe qalanın həm kral hakimiyyətinə, həm də dəniz keçidinə nəzarətə necə xidmət etdiyini izah edir.
Siz Kronborqu Hamlet qalası kimi tanıyırsınızsa, onun yerləşdiyi yer bu ada əlavə məna qazandırır. Danimarka buradan Baltik dənizinə (Baltık Denizi) keçidə nəzarət edirdi. 1429–1857-ci illərdə boğazdan keçən gəmilər Danimarka hakimiyyətinin topladığı rüsumları ödəməli idi.
Qalanın coğrafi mövqeyi tarixi ilə birbaşa bağlıdır. Qarşı sahildə, Helsinqborqda (Helsingborg) Şərnan qalası (Kärnan Kalesi) yerləşirdi. Kronborqdan əvvəl burada olan Krogen qalası (Krogen), həmin istehkamla birlikdə Baltik dənizinə giriş yoluna nəzarət edirdi. Hər iki sahil eyni strateji məsələnin bir hissəsi idi: buradan kim və kimin hakimiyyəti altında keçə bilərdi?
Kronborg Slot: Krogendən kral iqamətgahına
Pomeraniyalı Erik (Pomeranyalı Erik) 1420-ci illərdə bu yerdə Krogeni tikdirdi. Bu mövqe indiki Kronborqla əlaqələndirilən İntibah sarayından əvvəl seçilmişdi. Əvvəlki istehkam sahilin bu hissəsi, gəmiçilik və Danimarkanın boğaza nəzarəti arasında əlaqə yaratdı.
II Frederik (II. Frederik) 1574–1585-ci illərdə orta əsr istehkamını yenidən qurdu. Onun layihəsi müdafiə qurğusu ilə kral iqamətgahını birləşdirirdi. Beləliklə, Kronborq iki praktik məqsədə xidmət edirdi. Həm mühüm keçidi qoruyur, həm də kralın yaşayışı üçün məkan yaradırdı.
Əsas memarlar Hans Hendrik van Paesschen və Anthonis van Obbergen idi. Heykəltaraşlıq işlərinə Gert van Groningen rəhbərlik edirdi. Onların fəaliyyəti, II Frederikin tikinti materialları və xarici görünüş barədə qərarları ilə yanaşı, qalanın sənədləşdirilmiş tikinti tarixinin bir hissəsidir.
Tikinti zamanı II Frederik qırmızı kərpic divarların Skone (Skåne) və Qotlanddan (Gotland) gətirilən ağ qumdaşı ilə üzlənməsini əmr etdi. Damlar mislə örtüldü, qüllələrin ucları isə qızılla bəzədildi. Bu seçimlər kərpicdən tikilmiş kral iqamətgahına diqqətlə düşünülmüş xarici görünüş verdi.
Kronborq niyə Hamlet qalası kimi tanınır?
Kronborq Uilyam Şekspirin (William Shakespeare) təxminən 1600-cü ildə yazdığı «Hamlet» faciəsindəki Elsinor qalası (Elsinore) ilə eyniləşdirilir. Elsinor Helsingör adının ingiliscə formasıdır. Əlaqə şəhərin adından başlayır və əsərin məkanı ilə bağlanan qalaya qədər uzanır.
Hamlet uydurma Danimarka şahzadəsidir. Obrazın qaynaqları arasında Sakson Qrammatikin (Saxo Grammaticus) XII əsrdə qeydə aldığı Amlet (Amleth) əfsanəsi də var. Bu ədəbi mənşə II Frederikin İntibah tikilisinin sənədləşdirilmiş tarixindən ayrıdır.
Siz «Hamlet qalası» ifadəsinə rast gələndə onu ədəbi əlaqə kimi anlayın. Kronborqun kral iqamətgahı kimi yenidən qurulması 1574–1585-ci illərdə baş verdi. «Hamlet» isə təxminən 1600-cü ildə yazıldı. Qala ilə pyesin mədəni tarixləri bir-biri ilə bağlıdır, amma şahzadə uydurma obraz olaraq qalır.
Şekspirin şəxsən Danimarkaya səfər etdiyinə dair sübut yoxdur. Buna görə onun «Hamlet»i yazmazdan əvvəl Kronborqu gördüyü iddiasını təsdiqlənmiş tarixi fakt saymaq olmaz. Lund Universiteti (Lund Üniversitesi) başqa bir ehtimalı müzakirə edir: o, Danimarka sarayındakı həyat haqqında ora səfər etmiş tanışlarından məlumat almış ola bilər.
Bu nəzəriyyədə göstərilən nümunələrdən biri Uill Kempdir (Will Kempe). O, 1586-cı ildə Elsinorda çıxış edib. Onun orada olması məlumatın hansı yolla ötürülə biləcəyinə dair bir ehtimal yaradır. Lakin bu, Şekspirin qala və ya saray haqqında məlumatı necə əldə etdiyini müəyyənləşdirmir.
Kronborq qalasının şəkilləri: hansı memarlıq detallarına baxmalı?
Kronborqun əsas binası böyük həyəti əhatə edən dörd qanaddan ibarətdir. Siz qalanın şəkillərini araşdırırsınızsa, bu quruluş binanı bir-biri ilə bağlı vahid kompleks kimi anlamağınıza kömək edir. Qalanın müdafiə və yaşayış funksiyaları bu ümumi memarlıq planında birləşirdi.
Bal zalı 1582-ci ildə tamamlanıb. Ölçüləri 62 × 12 metrdir. Bu ölçülər sizə II Frederikin kral iqamətgahının miqyasını konkret təsəvvür etməyə imkan verir. Zal Krogeni İntibah qalasına çevirən yenidənqurma dövrünə aiddir.
Ağ qumdaşı, mis dam örtüyü və qızılla bəzədilmiş qüllə ucları II Frederikin memarlıq qərarlarının bir hissəsi idi. Bu detallar xarici görünüşə verilən diqqəti izah edir. UNESCO 2000-ci ildə Kronborqu İntibah dövrü qala memarlığının görkəmli nümunəsi kimi Ümumdünya İrs Siyahısına daxil etdi.
Yanğın, işğal və kazarma dövrü
1629-cu ildə baş verən yanğın Kronborqun daxili hissəsinin böyük bölümünü məhv etdi. Bərpa işlərinə IV Kristian (IV. Christian) rəhbərlik etdi. Beləliklə, qalanın tarixində II Frederikin yenidənqurmasından sonra daha bir böyük bərpa mərhələsi var. Kapellada isə yanğından salamat çıxmış mühüm elementlər qorunub qaldı.
1658-ci ildə İsveç kralı X Karl Qustavın (X. Karl Gustav) qüvvələri Kronborqu işğal edib taladılar. Qala 1660-cı ildə yenidən Danimarkaya qaytarıldı. Bu hadisə kral iqamətgahı və böyük bal zalı olan binanın hərbi əhəmiyyətini də qoruduğunu göstərir.
Kronborq 1785-ci ildə kral iqamətgahı kimi fəaliyyətini dayandırdı və ordu kazarmasına çevrildi. Bu dəyişiklik kapellaya da təsir etdi. Kapella gimnastika və qılıncoynatma zalı oldu. Sonradan onun ilkin daxili təchizatı bərpa edildi və 1843-cü ildə ibadətlər yenidən başladı.
Xronologiya
- 1420-ci illər: Pomeraniyalı Erik Kronborqun sələfi olan Krogeni tikdirir.
- 1429: Öresunddan keçid rüsumlarının toplandığı dövr başlayır.
- 1574–1585: II Frederik orta əsr istehkamını İntibah qalasına çevirir.
- Təxminən 1600: Şekspir hadisələri Elsinorda cərəyan edən «Hamlet»i yazır.
- 1629: Yanğın qalaya ziyan vurur; IV Kristian bərpa işlərinə rəhbərlik edir.
- 1658–1660: Kronborq İsveç işğalı altında qalır.
- 1785: Keçmiş kral iqamətgahı ordu kazarmasına çevrilir.
- 1816: Qarnizon əsgərləri qalada ilk dəfə «Hamlet»i səhnələşdirirlər.
- 1857: Öresunddan keçid rüsumlarının toplandığı dövr başa çatır.
- 1985: Yeraltındakı gips Holger Danske heykəli beton surətlə əvəz edilir.
- 2000: Kronborq UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilir.
Bələdçi kitablarında tapa bilməyəcəyiniz detallar
UNESCO-nun məlumatına görə, rüsumların toplandığı 1429–1857-ci illərdə Öresunddan təxminən 1,8 milyon gəmi keçib. Bu gəmilər Kronborqda rüsum ödəməli idi. Gündəlik həyatla müqayisə etmək üçün nəzarət olunan keçiddən istifadəyə görə ödənişi düşünün: burada söhbət strateji su yolundan istifadə edən gəmilərdən gedirdi.
Kapella 1629-cu il yanğınından ilkin mehrabı, qalereyası və oturacaq sıraları ilə salamat çıxdı. Bunların qorunması qalanın fəlakətdən əvvəlki vəziyyəti ilə konkret əlaqə yaradır. Kapellanın sonradan gimnastika və qılıncoynatma üçün istifadəsi də kazarmaya çevrilmənin kral məkanlarını nə qədər köklü dəyişdirdiyini göstərir.
«Hamlet» Kronborqda ilk dəfə 1816-cı ildə qarnizon əsgərləri tərəfindən səhnələşdirilib. Tamaşa Şekspirin ölümünün 200-cü ildönümünə həsr olunmuşdu. Beləliklə, qalada yerləşən hərbçilər onun ədəbi əlaqəsinin tamaşa ənənəsinə çevrilməsinə kömək etdilər.
1937-ci ildən «Hamlet» tamaşaları Kronborqun mədəni həyatının davamlı hissəsinə çevrildi. Buna görə Şekspirlə əlaqə Elsinor adı ilə məhdudlaşmır. Bu əlaqəyə pyesin hadisələrinin məkanı ilə eyniləşdirilən qalada təkrar-təkrar səhnələşdirilməsi də daxildir.
Kronborqun altındakı Holger Danske kimdir?
Kronborqun yeraltı müdafiə qalereyalarında Holger Danskenin (Holger Danske) heykəli var. Heykəl, əfsanəyə görə, Danimarka böyük təhlükə ilə üzləşəndə oyanacaq döyüşçünü təsvir edir. Bu, qala ilə bağlı başqa bir əfsanəvi kimlikdir və uydurma Danimarka şahzadəsi Hamletdən ayrıdır.
H. P. Pedersen-Danın Holger Danske heykəli 1907-ci ilə aiddir. Kronborqdakı gips surət yeraltının rütubətli şəraitinə davam gətirə bilmədi. 1985-ci ildə onu beton surətlə əvəz etdilər. Beləliklə, heykəlin hazırlandığı materialın tarixi onun yeraltında yerləşməsi ilə birbaşa bağlıdır.
Tez-tez verilən suallar
Kronborq qalası haradadır?
Kronborq Danimarkanın Helsingör şəhərində, Şelland adasının şimal-şərq ucunda yerləşir. Qala Danimarka ilə İsveç arasındakı Öresund boğazının təxminən dörd kilometr enində olan ən dar hissəsinə baxır.
«Hamlet»də niyə Elsinor adı çəkilir?
Elsinor Helsingör adının ingiliscə formasıdır. Kronborq Şekspirin təxminən 1600-cü ildə yazdığı «Hamlet» əsərindəki qala məkanı ilə eyniləşdirilir. Hamlet qalası adı bu əlaqədən yaranır.
Əsl Hamlet Kronborqda yaşayıbmı?
Hamlet uydurma Danimarka şahzadəsidir. Obrazın qaynaqları arasında Sakson Qrammatikin XII əsrdə qeydə aldığı Amlet əfsanəsi də var. Kronborqun sənədləşdirilmiş tarixinə isə kral iqamətgahı, rüsumların toplanması, yanğın, işğal və hərbi istifadə daxildir.
Mənbələr
- Türkcə Vikipediya — Kronborg tr.wikipedia.org
- UNESCO — Kronborq qalası whc.unesco.org
- Kronborq Muzeyi — Kronborq qalası nədir? kronborg.dk
- İngiliscə Vikipediya — Kronborg en.wikipedia.org
- Kronborq Muzeyi — Hamlet kimdir? kronborg.dk
- Lund Universiteti — Kronborq qalası, Elsinor konferens.ht.lu.se
- Kronborq Muzeyi — Danimarkalı Holger kronborg.dk
- Kronborq Muzeyi — Praktik məlumatlar kronborg.dk
FAQ
Kronborq qalası haradadır?
Kronborq qalası Danimarkanın Şelland adasının şimal-şərq ucundakı Helsingör şəhərindədir. Qala Danimarka ilə İsveç arasındakı Öresund boğazının ən dar hissəsinə baxır.
Kronborq niyə Hamlet qalası kimi tanınır?
Kronborq Uilyam Şekspirin təxminən 1600-cü ildə yazdığı «Hamlet» əsərində hadisələrin cərəyan etdiyi Elsinor qalası ilə eyniləşdirilir. Elsinor Helsingör adının ingiliscə formasıdır.
Image: Kronborg April 2026 06.jpg — ArildV, CC BY-SA 4.0
