Antakyalı İgnatius kimdir? Yedi mektubun anlattıkları

Antakyalı İgnatius, Roma’ya gözetim altında götürülürken yazdığı kabul edilen yedi mektupla tanınan piskopostur. Bu yazıda siz, mektupların erken Hristiyanların yönetimini, ibadetini ve gündelik ilişkilerini nasıl anlattığını öğreneceksiniz. Metinler, piskopos çevresinde birlik arayışını ve topluluklar arasındaki anlaşmazlıkları birlikte gösterir. Cambridge mektup seçkisi, Magnesialılara Mektup.

İgnatius, Romalılara mektubunda kendisini gözeten on askeri mecazen on leopar diye adlandırır. Aynı yazar, Polykarpos’tan topluluk üyelerini adlarıyla arayıp sormasını da ister. Roma yolculuğuyla başlayan okuma, böylece insanların birbirini nasıl gözettiği sorusuna uzanır. Siz de mektuplarda hem inanç tartışmalarını hem tanıdık gündelik sorumlulukları izleyebilirsiniz. Romalılara 5.1, Polykarpos’a 4.1–2.

İgnatius’un Antakya’daki görevi ve Roma’ya götürülüşü hakkında ne biliniyor?

Eusebios, Kilise Tarihi 3.36’da İgnatius’u Petrus’tan sonraki ikinci Antakya piskoposu olarak tanıtır. Petrus da sayıldığında, gelenekte İgnatius’un Antakya’daki sırası üçüncü piskopos olarak verilir. Dolayısıyla ikinci ve üçüncü ifadeleri, sayımın başlangıcına göre aynı sıralamayı anlatabilir. Antakya’daki görevi, mektupların topluluk yönetimine neden böylesine yoğunlaştığını anlamaya yardımcı olur. Eusebios, Kilise Tarihi 3.36.

Eusebios’un anlatısında İgnatius, Suriye’den Roma’ya askeri gözetim altında götürülen bir Hristiyandır. Romalılara 5.1, kara ve deniz yolculuğundan söz ederek bu gözetimi anlatır. İgnatius’un askerleri leoparlara benzetmesi, yolculuğu kendi bakış açısından nasıl sunduğunu gösterir. Bu mecaz, ölümünde hangi hayvanların kullanıldığını belirleyen bir ifade olarak okunamaz. Eusebios, Kilise Tarihi 3.36, Romalılara 5.1.

Romalılara Mektup, beklediği hayvanlarla öldürülme cezasına karşı girişimde bulunulmamasını istemesiyle ayrılır. İgnatius, Roma’daki Hristiyanların kendisini kurtarmaya çalışmasını engellemeyi amaçlayan bir metin yazar. Bu nedenle mektup, yazarın beklediği sonu ve okurlarından talebini birlikte gösterir. Beklentiyle gerçekleşmiş olayı ayırmak, ölüm anlatısını değerlendirirken özellikle gerekli hale gelir. Kirsopp Lake, İgnatius’a giriş.

Mektuplarını hangi Anadolu topluluklarına gönderdi?

Eusebios’un aktardığı güzergâhta Smyrna durağı, mektupların yazıldığı yerler arasında açıkça belirtilir. İgnatius burada Efes, Menderes Magnesiası, Tralleis ve Roma topluluklarına dört mektup yazar. Yazılma yeriyle hitap edilen topluluk, bu mektuplarda birbirinden ayrı bilgiler olarak karşımıza çıkar. Örneğin Roma’ya gönderilen mektup, Eusebios’un anlatısında Smyrna’da kaleme alınmış kabul edilir. Eusebios, Kilise Tarihi 3.36.

Troas durağında ise Philadelphia ve Smyrna topluluklarına gönderilen iki mektup yer alır. Smyrna piskoposu Polykarpos’a gönderilen kişisel mektup da aynı durakla ilişkilendirilir. Böylece toplam yedi mektubun altısı topluluklara, biri adı belirtilen piskoposa yönelir. Polykarpos’a verilen öğütler, bireysel muhatabın yanında onun sorumluluğundaki insanları da kapsar. XVI. Benedictus’un İgnatius konuşması.

Smyrnalılara 11.2–3, bu yazışma ağının Antakya’yla bağını da açık biçimde gösterir. İgnatius, Antakya topluluğunun yeniden huzura kavuştuğunu bildirerek Suriye’ye bir temsilci gönderilmesini ister. Temsilciye eşlik edecek kutlama mektubu, toplulukların birbirlerinin durumuyla ilgilendiğini düşündüren somut taleptir. Yazışmalar böylece yalnız öğreti aktarımını değil, haberleşme ve dayanışma isteklerini de içerir. Smyrnalılara 11.2–3.

Mektuplar piskoposluk, ibadet ve topluluk düzenini nasıl anlatır?

Magnesialılara 6.1, piskopos, presbiterler kurulu ve diyakonları üç ayrı görev grubu olarak belirtir. Ancak Magnesialılara 4.1, piskoposu sözle tanıyan bazı kişilerin bağımsız davrandığını söyler. Bu uyarı, İgnatius’un savunduğu birlik düzeninin herkesçe aynı biçimde uygulanmadığını gösterir. Birlik çağrısını okurken, çağrının varlığıyla birliğin gerçekleşmiş olmasını birbirinden ayırmak gerekir. Magnesialılara 4.1 ve 6.1.

Smyrnalılara 8.1, geçerli Efkaristiya kutlamasını piskoposun veya yetkilendirdiği kişinin yönetimine bağlar. Ardından 8.2, vaftiz ve agape adı verilen sevgi şöleni için onay ister. Aynı bölümdeki katholike ekklesia ifadesi, İsa Mesih’in bulunduğu yerdeki evrensel kiliseyi anlatır. Burada ibadet, yetkilendirme ve topluluğun bütünlüğü aynı düşünce içinde yan yana gelir. Smyrnalılara 8.1–2.

Philadelphialılara 4.1, tek Efkaristiya, tek kâse, tek sunak ve tek piskopos imgelerini birleştirir. İgnatius böylece ibadet birliğiyle topluluk birliğini aynı çağrı içinde birbirine bağlar. Siz bu bölümü okurken, kimin yönettiğiyle nasıl birlikte ibadet edildiğini beraber izleyebilirsiniz. Kâse ve sunak, onun birlik anlatısında kullanılan somut ibadet imgeleri olarak belirir. Philadelphialılara 4.1.

Smyrnalılara 2.1, İsa’nın yalnız görünüşte acı çektiği görüşüne açık biçimde karşı çıkar. İgnatius, çilenin ve dirilişin gerçekliğini savunarak bu görüşle arasına sınır koyar. Smyrnalılara 6–7’de ise eleştirdiği kişilerin ortak ibadetten uzak durduklarını ileri sürer. Bunu, onların Efkaristiya’yı İsa’nın bedeni saymamasıyla açıklar; burada konuşan taraf İgnatius’tur. Smyrnalılara 2 ve 6–7.

Polykarpos’a 4.1–2, dulların ihmal edilmemesini ve toplantıların daha sık yapılmasını öğütler. Üyelerin adlarıyla aranması isteği, topluluk sorumluluğunu kişiler üzerinden somut biçimde tarif eder. Günlük hayatta bir tanıdığınızın durumunu sormanızla bu öğüt arasında bağlantı kurabilirsiniz. Polykarpos’a 5.2 ise evlenecek kadın ve erkeklerden piskopos onayı almalarını ister. Polykarpos’a 4.1–2 ve 5.2.

Magnesialılara 10.3, İsa Mesih’ten söz ederken Yahudiliğin uygulamalarını sürdürmeye karşı çıkar. Bu tutum, İgnatius’un Hristiyan topluluk kimliğini Yahudilikten ayırma çabasını açıkça gösterir. Bölüm, yazarın çizmek istediği kimlik sınırını anlamak için somut bir örnektir. Metindeki karşı çıkış, dönemin bütün topluluklarının aynı şekilde davrandığını tek başına kanıtlamaz. Magnesialılara 10.3.

Hangi mektupların ve metin biçimlerinin özgünlüğü tartışılıyor?

Genellikle özgün kabul edilen orta metin biçimi, yedi mektubu kapsayan koleksiyondur. Bunlar Efeslilere, Magnesialılara, Tralleislilere, Romalılara, Philadelphialılara, Smyrnalılara ve Polykarpos’a gönderilen metinlerdir. Robert Joly gibi araştırmacılar ise bu özgünlük kabulünü sorgulayan görüşler ileri sürmüştür. Dolayısıyla genel kabul, araştırmacılar arasında hiçbir itiraz bulunmadığı anlamına gelmez. Early Christian Writings, Schoedel değerlendirmesi.

Uzun metin biçimi, genellikle dördüncü yüzyılda yapılmış bir düzenleme olarak değerlendirilir. Bu biçim, yedi mektuba eklemeler yapar ve koleksiyona altı özgün olmayan mektup katar. Ek yazışmalar arasında Tarsus, Antakya, Philippi ve Hero’ya gönderilen mektuplar bulunur. Kassobolalı Maria ile İgnatius arasındaki karşılıklı mektuplar da bu genişletilmiş koleksiyonda yer alır. Schoedel değerlendirmesi, Kirsopp Lake’in girişi.

William Cureton, 1845’te üç mektup içeren Süryanice kısa koleksiyonu ortaya çıkardı. Efeslilere, Romalılara ve Polykarpos’a mektupları içeren bu koleksiyon, başlangıçta özgün metin adayı sayıldı. Lightfoot ve diğer araştırmacılar ise bu kısa biçimin bir kısaltma olduğunu savundu. Dolayısıyla kısa, orta ve uzun adları, yalnız farklı mektup sayılarını anlatmaz. Mektupların hangi metin biçimiyle aktarıldığı da özgünlük tartışmasının bir parçasını oluşturur. Kirsopp Lake’in girişi.

Jonathon Lookadoo’nun 2020 tarihli değerlendirmesi, yaklaşık 1997–2018 arasındaki akademik tartışmaları ele alır. Değerlendirme, yazılış tarihiyle özgünlük sorununun ayrı ele alınmasının belirginleştiğini ortaya koyar. Bir mektubu İgnatius’a ait kabul etmek, onun tarihini kendiliğinden kesinleştirmez. Bu ayrım, hem mektup koleksiyonunu hem ölüm tarihlerini değerlendirirken akılda tutulmalıdır. Lookadoo, The Date and Authenticity of the Ignatian Letters.

Ölümünün tarihi ve koşulları konusunda kaynaklar ne kadar kesin?

XVI. Benedictus’un 2007 konuşması, İgnatius’un ölümünü geleneksel tarihlendirmeyle 107 yılına yerleştirir. Türkçe Vikipedi’deki İgnatius maddesi ise ölüm için 110–115 yılları aralığını verir. Bu farklı tarihler, ortaklaşılmış kesin bir ölüm yılı gibi birlikte kullanılamaz. Geleneksel yaklaşım, sevki ve ölümü Trajan’ın 98–117 arasındaki saltanatıyla ilişkilendirir. Vatikan konuşması, Türkçe Vikipedi), Kirsopp Lake’in girişi.

Richard Pervo, ölüm için 135–140 aralığını; Timothy Barnes ise 140’lı yılları önerir. Bu öneriler, İgnatius’un ölümünü Trajan döneminin sonrasına yerleştiren alternatif tarihlendirmeler olarak değerlendirilmelidir. Farklı önerilerin bulunması, bunların aynı olay için birbirini doğruladığı anlamına gelmez. Burada siz, geleneksel kabul ile araştırmacıların alternatif önerilerini ayrı değerlendirebilirsiniz. Ignatius of Antioch, tarihleme tartışması.

Cambridge’in 2022 tarihli mektup seçkisi, Roma’ya varışı açıkça doğrulayan kanıt bulunmadığını belirtir. Bununla birlikte, İgnatius’un orada öldürüldüğü geleneğini reddetmek için gerekçe de görmez. Bu değerlendirme, doğrudan doğrulamayla kabul edilen geleneği birbirinden dikkatle ayıran bir yaklaşım sunar. İgnatius’un beklediği cezayı anlatması, infazın bütün ayrıntılarını bildirdiği anlamına gelmez. Cambridge mektup seçkisi.

Mektuplar, İgnatius’un yırtıcı hayvanlarla öldürülmeyi beklediğini gösteren ifadeler içerir; bunlar beklenti anlatımlarıdır. Aslan ayrıntısını ilk açıkça Hieronymus, Colosseum yerini ise İoannes Hrisostomos belirtir. Böylece hayvanların türüyle infaz yeri, mektuplardaki beklentiden farklı bir aktarım katmanına aittir. İgnatius’un kendi sözleriyle sonraki anlatıcıların verdiği ayrıntılar aynı kanıt gücünde değildir. Ignatius of Antioch, ölüm anlatısı.

Kısa kronoloji

Aşağıdaki sıra, İgnatius’un yolculuğunu ve mektupların sonraki aktarımını birlikte takip etmenizi sağlar. Tartışmalı tarihler, kesinleşmiş olay tarihleri olarak değil, ilgili görüşlere bağlanarak verilmiştir. Eusebios, Lake, Lookadoo.

• İkinci yüzyıl: İgnatius’un sevki ve mektupları geleneksel olarak Trajan dönemine yerleştirilir.
• Smyrna durağı: Efes, Magnesia, Tralleis ve Roma topluluklarına dört mektup yazılır.
• Troas durağı: Philadelphia ve Smyrna topluluklarına, ayrıca Polykarpos’a üç mektup gönderilir.
• 107 veya 110–115: Vatikan’ın 2007 konuşması ölümü 107’ye, Türkçe Vikipedi ise 110–115 aralığına yerleştirir; bunlar kesinleşmiş ortak bir tarih değildir.
• 135–140 veya 140’lı yıllar: Pervo ve Barnes, ölüm için daha geç tarihler önerir.
• Dördüncü yüzyıl: Yaygın değerlendirmeye göre, eklemeler içeren uzun metin biçimi oluşturulur.
• 1845: William Cureton, üç mektuptan oluşan Süryanice kısa koleksiyonu ortaya çıkarır.
• 2020: Jonathon Lookadoo, tarihleme ve özgünlük hakkındaki yakın dönem tartışmalarını değerlendirir.

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

İgnatius, Magnesialılara mektubunun girişinde kendisini Theophoros adıyla da açıkça tanıtan bir yazardır. Aynı mektubun 2–3. bölümlerinde, Magnesia piskoposu Damas’ın gençliği özellikle ele alınır. İgnatius, Damas’ın yaşının onun otoritesini küçümsemek için kullanılmamasını topluluktan açıkça ister. Bu ayrıntı, piskoposluk tartışmasının görev kadar görevi taşıyan kişiyle de ilgili olduğunu gösterir. Magnesialılara giriş ve 2–3.

Polykarpos’a 4.3, kadın ve erkek kölelerin küçümsenmemesini isteyen bir öğüt içerir. Ancak kölelerin topluluk parasıyla özgürleştirilmeyi talep etmemelerini de aynı bölümde öğütler. Kölelere ilişkin bu iki talebi birlikte okumak, metnin ne söylediğini değerlendirmek açısından gereklidir. İgnatius’un topluluk düzeni anlayışı, böylece saygı talebiyle paranın kullanımına ilişkin sınırı birleştirir. Polykarpos’a 4.3.

Romalılara 4.3’te İgnatius, Petrus ve Pavlus’un havari, kendisinin ise hükümlü olduğunu söyler. Bu karşılaştırmayla, Romalılara onlar gibi emir vermediğini açıkça belirten bir konum alır. Kendi statüsünü böyle sunması, mektuptaki isteğinin hangi dille kurulduğunu anlamaya yardım eder. Roma’daki okurlarına yönelen talep, yazarın kendisini tanımlama biçimiyle birlikte okunmalıdır. Romalılara 4.3.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Eusebios, Kilise Tarihi 3.36 — New Advent newadvent.org
2. İgnatius, Magnesialılara Mektup — Lightfoot çevirisi earlychristianwritings.com
3. İgnatius, Romalılara Mektup — Lightfoot çevirisi earlychristianwritings.com
4. İgnatius, Smyrnalılara Mektup — Lightfoot çevirisi earlychristianwritings.com
5. İgnatius, Philadelphialılara Mektup — Lightfoot çevirisi earlychristianwritings.com
6. İgnatius, Polykarpos’a Mektup — Lightfoot çevirisi earlychristianwritings.com
7. XVI. Benedictus, 2007 genel kabul konuşması vatican.va
8. Kirsopp Lake, Introduction to Ignatius of Antioch earlychristianwritings.com
9. Early Christian Writings, Ignatius of Antioch — William R. Schoedel değerlendirmesi earlychristianwritings.com
10. Jonathon Lookadoo, The Date and Authenticity of the Ignatian Letters journals.sagepub.com
11. The Cambridge Edition of Early Christian Writings, Ignatius of Antioch, Letters (Selections) cambridge.org
12. Vikipedi, İgnatius (Antakya piskoposu)) tr.wikipedia.org
13. Wikipedia, Ignatius of Antioch en.wikipedia.org

Görsel: Triumph of St. Ignatius of Loyola, ceiling fresco by Andrea Pozzo.jpg — Wilfredor, CC0