ایالات متحده در خلیج گوانتاناموی کوبا پایگاه دریایی دارد، چون قراردادهای اجاره امضاشده در 1903 کنترل این محل را به آن واگذار کردند. پیمان 1934 نیز این ترتیبات را بدون تعیین تاریخ پایان مشخص حفظ کرد. این قراردادها حاکمیت نهایی کوبا را به رسمیت میشناسند، اما اختیار قضایی و کنترل کامل محدوده اجارهشده را به ایالات متحده میدهند. کوبا این ترتیبات را تحمیلی و غیرقانونی می‌داند؛ ایالات متحده میگوید همچنان از نظر حقوقی معتبر است.
چطور حاکمیت کوبا با کنترل آمریکا هم‌زمان برقرار است؟ شما می‌توانید پاسخ را در متن قراردادهای 1903، تداوم اجاره در 1934 و اعتراض‌های کوبا از 1959 دنبال کنید. در تاریخ بعدی پایگاه، تخلیه خانواده‌ها، اختلاف بر سر آب، اسکان مهاجران و ورود بازداشت‌شدگان در 2002 هم دیده میشود.
پایگاه دریایی خلیج گوانتانامو کجاست؟
پایگاه دریایی خلیج گوانتانامو (Guantanamo Körfezi Deniz Üssü) حدود 117 کیلومتر مربع از خشکی و آب را در جنوب شرقی کوبا در بر می‌گیرد. این پایگاه در خلیج گوانتانامو قرار دارد. مختصات تقریبی آن 19.91750° شمالی و 75.16000° غربی است. اگر شما در گوگل مپس دنبال پایگاه می‌گردید، این مختصات نقطه شروع مناسبی است.
خلیج، تأسیسات پایگاه را به دو بخش لیوارد پوینت و ویندوارد پوینت تقسیم میکند. فرودگاه در بخش لیوارد پوینت قرار دارد. وقتی شما نقشه را بررسی می‌کنید، این تقسیم‌بندی روشن میکند که چرا محدوده جغرافیایی پایگاه هم خشکی دارد و هم آب. محدوده اجارهشده را نمی‌توان صرفاً یک قطعه از خط ساحلی دانست.
تاریخچه پایگاه دریایی گوانتانامو: اجاره چطور آغاز شد؟
نیروهای آمریکایی و متحدان کوبایی آنها در 1898، هنگام جنگ با اسپانیا، خلیج گوانتانامو را تصرف کردند. آنها از این محل به‌عنوان پایگاه عملیاتی پیشرو استفاده کردند. این استفاده نظامی پیش از قراردادهای اجارهای بود که بعدها چارچوب کنترل آمریکا بر این محل را تعیین کردند.
گام حقوقی بعدی در 2 مارس 1901 برداشته شد. ماده VII متمم پلات، دولت کوبا را ملزم می‌کرد زمین‌هایی را برای ایستگاه‌های سوخت‌گیری زغال‌سنگ یا پایگاه‌های دریایی به ایالات متحده بفروشد یا اجاره دهد. اجاره گوانتانامو در همین چارچوب شکل گرفت.
رئیس‌جمهور کوبا نخستین توافق را در 16 فوریه 1903 امضا کرد. تئودور روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا، آن را در 23 فوریه امضا کرد. ماده II استفاده از مناطق اجارهشده را به ایستگاه‌های سوخت‌گیری زغال‌سنگ یا پایگاه‌های دریایی محدود می‌کرد. بنابراین توافق، هم محدوده را مشخص می‌کرد و هم هدف استفاده از آن را.
ماده III تمایزی را بنا گذاشت که در مرکز اختلاف قرار دارد. این ماده حاکمیت نهایی کوبا را به رسمیت می‌شناخت، اما اختیار قضایی و کنترل کامل مناطق اجارهشده را به ایالات متحده می‌داد. اگر شما عبارت‌های «خاک کوبا» و «کنترل آمریکا» را کنار هم بخوانید، هر دو توصیف، بخشی از متن توافق را بازتاب میدهند.
توافق فوریه همچنین عبور آزاد کشتی‌های فعال در تجارت کوبا را از آب‌های اجارهشده تضمین می‌کرد. این توافق در کنار مقررات استفاده نظامی و کنترل منطقه، صریحاً به رفت‌وآمد کشتی‌های تجاری هم می‌پرداخت.
اجاره خلیج گوانتانامو چقدر بود؟
قرارداد اجاره تکمیلی که در 2 ژوئیه 1903 در هاوانا امضا شد، مبلغ سالانه را 2,000 دلار آمریکا، به‌صورت سکه طلا، تعیین کرد. این توافق ژوئیه، شرایط مالی و اجرایی را به مفاد تعیین‌شده در فوریه افزود.
تعدیل‌های مرتبط با قیمت دلاری طلا، اجاره سالانه را در 1974 به 4,085 دلار آمریکا رساند. رقم اولیه و مبلغ بعدی به دو مرحله متفاوت از ترتیبات پرداخت مربوط‌اند. تعهد 1903 مشخصاً بر حسب سکه طلا بیان شده بود.
توافق ژوئیه مسئولیت حصارهای مرزی را هم تعیین کرد. ماده II هزینه ساخت و نگهداری آنها را بر عهده ایالات متحده گذاشت. بنابراین اجاره، علاوه بر پرداخت سالانه به کوبا، مسئولیت‌های مربوط به تأسیسات مرزی پایگاه را هم پوشش می‌داد.
چرا پیمان 1934 پایگاه را حفظ کرد؟
پیمان جدید روابط که در 29 مه 1934 در واشینگتن امضا شد، پیمان روابط 1903 را لغو کرد، اما ترتیبات اجاره گوانتانامو را حفظ کرد. در نتیجه، تغییر چارچوب کلی روابط مبتنی بر پیمان، مفاد اجاره پایگاه را پابرجا گذاشت.
ماده III مقرر کرد که این مفاد تا زمانی ادامه یابند که هر دو دولت با تغییر یا پایان دادن به آنها موافقت کنند. این ماده همچنین مرزهای موجود را حفظ کرد، مگر اینکه ایالات متحده پایگاه را ترک کند یا دو دولت به شکل دیگری توافق کنند. متن، شرایط تغییر را تعیین کرد، بی‌آنکه تاریخ پایان مشخصی بگذارد.
برای مقایسه‌ای روزمره، می‌توانید یک قرارداد اجاره را در نظر بگیرید: بند پرداخت به شما میگوید چه مبلغی باید پرداخت شود و بند خاتمه مشخص میکند قرارداد چطور پایان می‌یابد. در گوانتانامو، اجاره سالانه و شرایطی که در 1934 حفظ شدند، به دو پرسش متفاوت پاسخ میدهند. خواندن مبلغ اجاره به‌تنهایی، علت تداوم حضور پایگاه را روشن نمیکند.
چرا کوبا با پایگاه دریایی آمریکا مخالف است؟
دولت کوبا از 1959 استدلال میکند که پایگاه بر ترتیباتی استوار است که با زور تحمیل شده و حضور آن، اشغالی مغایر با حقوق بین‌الملل است. این موضع، مشروعیت خود ترتیبات را به چالش می‌کشد. اختلاف فراتر از مبلغ اجاره است.
ایالات متحده موضع مخالفی دارد. این کشور میگوید کنترلش بر حقوق قانونی معتبری استوار است که قراردادهای اجاره 1903 ایجاد کردند و پیمان 1934 آنها را حفظ کرد. اختلاف هم بر سر مشروعیت توافق‌هاست و هم بر سر تداوم اثر حقوقی آنها.
فیدل کاسترو درباره معنای دریافت اجاره هم اختلاف‌نظر داشت. او گفت پس از انقلاب، فقط چک مربوط به 1959 نقد شده و آن هم بر اثر یک اشتباه بوده است. این روایت بخشی از اختلاف بر سر واکنش کوبا به اجاره است.
خط زمانی
- 1898: نیروهای آمریکایی و متحدان کوبایی، خلیج گوانتانامو را برای عملیات علیه اسپانیا تصرف کردند.
- 2 مارس 1901: ماده VII متمم پلات، فروش یا اجاره زمین برای ایستگاه‌های سوخت‌گیری زغال‌سنگ یا پایگاه‌های دریایی آمریکا را پیش‌بینی کرد.
- 16–23 فوریه 1903: رؤسای جمهور کوبا و آمریکا نخستین قرارداد اجاره را امضا کردند.
- 2 ژوئیه 1903: قرارداد اجاره تکمیلی، اجاره سالانه را 2,000 دلار آمریکا به‌صورت سکه طلا تعیین کرد.
- 29 مه 1934: پیمان جدید روابط، ترتیبات اجاره گوانتانامو را حفظ کرد.
- 1959: دولت پس از انقلاب کوبا با حضور آمریکا مخالفت کرد.
- اکتبر–دسامبر 1962: خانواده‌های نظامیان در جریان بحران موشکی کوبا تخلیه شدند و بعد اجازه بازگشت یافتند.
- 6 فوریه 1964: کوبا در جریان اختلاف بر سر ماهیگیران بازداشتشده کوبایی، به ایالات متحده اطلاع داد که تأمین آب را متوقف خواهد کرد.
- 1974: اجاره سالانه به 4,085 دلار آمریکا رسید.
- اواخر 1994: حدود 45,000 مهاجر در پایگاه اسکان داده شده بودند.
- 11 ژانویه 2002: نخستین 20 بازداشتشده منتقل‌شده از افغانستان وارد شدند.
مسکن، آدرس و فرودگاه پایگاه دریایی گوانتانامو
خانواده‌های نظامیان ساکن پایگاه در جریان بحران موشکی کوبا در اکتبر 1962 تخلیه شدند. آنها در دسامبر اجازه بازگشت یافتند. بنابراین تاریخ مسکن در گوانتانامو مستقیماً با رویارویی سیاسی پیرامون این تأسیسات پیوند دارد.
اداره مسکن پایگاه میگوید باید برای همه محل سکونت فراهم کند، چون خدمات پشتیبانی مسکن در خارج از پایگاه در دسترس نیست. تا زمان آماده‌شدن مسکن دائمی، ممکن است از اقامتگاه موقت استفاده شود. نشانی اعلام‌شده این اداره، جاده ژاندرو است و آدرس پستی نظامی آن FPO AA 34009-0001 است.
فرودگاه نظامی فعال، فرودگاه لیوارد پوینت است. کد یاتای آن NBW و کد ایکائوی آن MUGM است. این شناسه‌ها به فرودگاه واقع در سمت لیوارد پوینت خلیج اشاره دارند؛ نشانی خیابان و اطلاعات پستی اداره مسکن، مربوط به تأسیسات دیگری است.
زندانیان پایگاه دریایی گوانتانامو: بازداشت از چه زمانی آغاز شد؟
ارتش آمریکا در 11 ژانویه 2002 نخستین 20 بازداشتشده را از افغانستان به گوانتانامو منتقل کرد. این تاریخ، آغاز انتقال این بازداشت‌شدگان است. قراردادهایی که پایگاه دریایی را بنیان گذاشتند، به 1903 برمی‌گشتند.
این تأسیسات پیش‌تر جمعیت بزرگی از مهاجران را هم در خود جای داده بود. تا اواخر 1994، شمار مهاجران اسکان‌یافته در آن به حدود 45,000 نفر رسید. این رویداد به تاریخ پایگاه پیش از ورود بازداشت‌شدگان در 2002 مربوط است.
جزئیاتی که در کتاب‌های راهنما پیدا نمی‌کنید
گوانتانامو تنها محلی نبود که در توافق فوریه 1903 توصیف شد. ماده I منطقه‌ای در باهیا هوندا، در شمال غربی کوبا، را هم مشخص می‌کرد. دامنه جغرافیایی سند از خلیجی که بعدها محور اختلاف مداوم شد، فراتر می‌رفت.
توافق ژوئیه به املاک خصوصی درون مرزهای پایگاه هم می‌پرداخت. قرار بود کوبا این املاک را بخرد و هزینه آنها از محل پیش‌پرداخت اجاره آمریکا تأمین شود. این بند، اجاره بین‌المللی را به مالکیت اشخاص بر املاک داخل محدوده تعیین‌شده پیوند می‌داد.
ماده III توافق ژوئیه، اشخاص یا شرکت‌ها را از راه‌اندازی بنگاه‌های تجاری، صنعتی یا دیگر بنگاه‌ها در مناطق اجارهشده منع می‌کرد. این ماده، در کنار محدودیت توافق فوریه به ایستگاه‌های سوخت‌گیری زغال‌سنگ یا پایگاه‌های دریایی، حدود صریحی برای استفاده از فضای اجارهشده تعیین می‌کرد.
عکس‌ها هم بخش‌های مشخصی از این تاریخ را ثبت کرده‌اند. عکس هوایی مقر فرماندهی در مقاله ویکی‌پدیای انگلیسی، ساختمان بولکلی هال را نشان می‌دهد. عکس دیگری از نیروی دریایی با شناسه NH 105694، برداشتن بخشی از خط لوله آب از کوبا را در جریان بحران آب 1964 مستند میکند.
این اختلاف بر سر آب، علت اعلام‌شده‌ای داشت. در 6 فوریه 1964، کوبا با صدور یک یادداشت دیپلماتیک اعلام کرد که تأمین آب پایگاه را متوقف خواهد کرد. این کشور خواستار آزادی ماهیگیران کوبایی شد که در ایالات متحده بازداشت بودند.
پرسش‌های متداول
چرا آمریکا در کوبا پایگاه دریایی دارد؟
ایالات متحده بر اساس توافق‌هایی که در 1903 امضا و در 1934 حفظ شدند، این محل را در کنترل دارد. این توافق‌ها حاکمیت نهایی کوبا را به رسمیت میشناسند، اما اختیار قضایی و کنترل کامل محدوده اجارهشده را به ایالات متحده میدهند.
اجاره چه زمانی تمام میشود؟
پیمان 1934 تاریخ پایان مشخصی ندارد. ماده III مفاد اجاره را تا زمانی برقرار نگه میدارد که هر دو دولت با تغییر یا پایان دادن به آنها موافقت کنند. این ماده جداگانه به حفظ مرزهای پایگاه هم می‌پردازد.
چرا کوبا با این ترتیبات مخالف است؟
دولت کوبا از 1959 این ترتیبات را تحمیلی و حضور آمریکا را اشغال غیرقانونی توصیف کرده است. ایالات متحده میگوید قراردادهای اجاره و پیمان 1934، حق قانونی معتبری برای کنترل پایگاه ایجاد میکنند.
پایگاه را کجای نقشه می‌توانید پیدا کنید؟
از مختصات تقریبی 19.91750° شمالی و 75.16000° غربی استفاده کنید. پایگاه، خشکی و آب پیرامون خلیج گوانتانامو در جنوب شرقی کوبا را در بر می‌گیرد. لیوارد پوینت و ویندوارد پوینت در دو سوی خلیج قرار دارند.
منابع
- ویکی‌پدیای ترکی — پایگاه دریایی خلیج گوانتانامو tr.wikipedia.org
- ویکی‌پدیای انگلیسی — پایگاه دریایی خلیج گوانتانامو en.wikipedia.org
- نیروی دریایی آمریکا — تاریخچه پایگاه دریایی گوانتانامو cnrse.cnic.navy.mil
- آرشیو ملی آمریکا — متمم پلات archives.gov
- دانشکده حقوق ییل، پروژه آوالون — توافق 23 فوریه 1903 avalon.law.yale.edu
- وزارت امور خارجه آمریکا، دفتر تاریخ‌نگار — قرارداد اجاره تکمیلی 1903 history.state.gov
- دانشکده حقوق ییل، پروژه آوالون — پیمان 29 مه 1934 avalon.law.yale.edu
- وزارت دادگستری آمریکا — بوش علیه غریبی، پیوست دادخواست justice.gov
- وزارت امور خارجه آمریکا، دفتر تاریخ‌نگار — تلگرام 8 فوریه 1964 history.state.gov
- فرماندهی تاریخ و میراث نیروی دریایی — عکس NH 105694 history.navy.mil
- سرویس پژوهشی کنگره — گزارش R44137 everycrsreport.com
- دانشگاه جرج میسون — خط زمانی پروژه گوانتاناموبیل chnm.gmu.edu
FAQ
چرا آمریکا در کوبا پایگاه دریایی دارد؟
مبنای حضور این پایگاه، قراردادهای اجارهای است که در 1903 امضا شدند و پیمان 1934 آنها را حفظ کرد. این قراردادها حاکمیت نهایی کوبا را به رسمیت میشناسند، اما اختیار قضایی و کنترل کامل محدوده اجارهشده را به ایالات متحده میدهند.
اجاره خلیج گوانتانامو چه زمانی تمام میشود؟
پیمان 1934 تاریخ پایان مشخصی تعیین نمیکند. ماده III آن، مفاد اجاره را تا زمانی معتبر نگه میدارد که هر دو دولت با تغییر یا پایان دادن به آنها موافقت کنند.
چرا کوبا با این پایگاه مخالف است؟
دولت کوبا از 1959 استدلال میکند که این ترتیبات تحمیل شده و مصداق اشغال غیرقانونی است. ایالات متحده میگوید قراردادهای اجاره و پیمان 1934 مبنای حقوقی معتبری برای کنترل این منطقه فراهم میکنند.
نخستین زندانیان چه زمانی به گوانتانامو رسیدند؟
ارتش آمریکا در 11 ژانویه 2002 نخستین 20 بازداشتشده را از افغانستان به گوانتانامو منتقل کرد. قراردادهای اجاره پایگاه دریایی به 1903 برمیگردند.
Image: Guantanamo Bay Naval Base – N. O. B. Building.jpg — Unknown author, Public domain
