Šta je bila afera Susurluk?
Saobraćajna nesreća kod Susurluka 3. 11. 1996. razotkrila je veze između državnih službenika, političara i krugova organiziranog kriminala. Poginule su tri osobe iz automobila. Jedan parlamentarni zastupnik je preživio. Identiteti osoba u vozilu pretvorili su saobraćajnu nesreću u aferu Susurluk. Uslijedili su parlamentarna istraga, javni protesti i osuđujuće presude.
Sudar se dogodio na cesti Balıkesir–Bursa, kod Susurluka u Balıkesiru. Ako na putovanju kroz Tursku naiđete na ime ovog mjesta, ovaj događaj objašnjava njegovo šire političko značenje. Susurluk je postao naziv za nesreću, veze koje je razotkrila i istrage koje su uslijedile.
Ključno pitanje otvorili su identiteti osoba u automobilu. Hüseyin Kocadağ bio je direktor policijske škole. Sedat Edip Bucak bio je političar. Abdullaha Çatlıja tražio je Interpol, a kod sebe je imao isprave na drugo ime. Njihovo prisustvo u istom vozilu neposredno je razotkrilo te veze javnosti.
Ko je bio u automobilu?
Automobilom je upravljao Hüseyin Kocadağ. Bio je direktor Policijske škole Kemalettin Eröge u Istanbulu. Kocadağ je poginuo u nesreći, zajedno s Abdullahom Çatlıjem i Goncom Us. Njihove smrti bile su neposredne ljudske žrtve nesreće.
Sedat Edip Bucak preživio je s povredama. Bio je zastupnik DYP-a iz Şanlıurfe. Tako se izabrani političar našao u istom automobilu s visokim policijskim službenikom i čovjekom kojeg je tražio Interpol. Upravo je taj spoj bio u središtu afere.
Nakon nesreće utvrđeno je da je osoba s ispravama na ime Mehmet Özbay zapravo Abdullah Çatlı. Dok pratite ovu priču, povežite ta dva imena: Mehmet Özbay bio je identitet naveden u ispravama koje je nosio, a Abdullah Çatlı osoba koju su istražitelji identificirali. Ta je razlika važna jer su se i lažne lične isprave našle na službenom popisu predmeta iz vozila.
Činjenica da je Çatlı bio tražen dala je otkriću posebnu težinu. Čovjek kojeg je tražio Interpol putovao je s direktorom policijske škole i tadašnjim parlamentarnim zastupnikom. Afera se odnosila na veze između tih krugova, kao i na oružje i isprave pronađene nakon sudara.
Šta su istražitelji pronašli u vozilu?
U dopisu Žandarmerije prenesenom u parlamentarnom izvještaju navedeno je da su u automobilu pronađeni dva MP5, pet pištolja, dva prigušivača, 281 metak i tri lažne lične isprave. Taj je popis istrazi dao konkretne predmete koje je trebalo ispitati uz identitete osoba iz vozila.
Pronađeno oružje i ostali materijal poslani su u kriminalističku laboratoriju Generalne komande Žandarmerije 8. 11. 1996. Bilo je to pet dana nakon nesreće. Istog dana ministar unutrašnjih poslova Mehmet Ağar podnio je ostavku.
Nabavka oružja i vođenje evidencije postali su predmet spora tokom istraga. Otvorena su pitanja o neevidentiranom i nestalom oružju nabavljenom za policiju. Ağar je branio nabavke. Tvrdio je da ih je Ured premijera odobrio za borbu protiv terorizma i da se za takvo oružje nije vodila evidencija.
Ağarovo objašnjenje bilo je njegova odbrana nabavki i načina njihovog dokumentiranja. Parlamentarni popis odnosio se na materijal evidentiran u automobilu koji je učestvovao u nesreći. Razlikovanje tih pitanja pomaže vam da pratite dokaze i argumente: pronađeni predmeti bili su konkretni nalazi, dok je objašnjenje nabavke bilo predmet spora.
Kako je reagirao parlament?
Parlament je 12. 11. 1996. usvojio Odluku br. 472. Njome je odobrena istraga nesreće kod Susurluka i veza između nezakonitih organizacija i države. Tako definiran predmet istrage obuhvatio je više od samih okolnosti sudara.
Odlukom je predviđena komisija od devet članova. Početni rok za njen rad bio je tri mjeseca. U svojoj općoj ocjeni Komisija za istraživanje afere Susurluk kasnije je navela da je informacije i dokumente prikupljala tokom četiri mjeseca rada.
Parlamentarna istraga tako je obuhvatila i konkretan događaj i širi splet odnosa. Događaj je bila nesreća od 3. 11. 1996. Šira tema bile su veze između nezakonitih organizacija i državnih struktura. Parlamentarna odluka izričito je povezala ta dva pitanja.
Kako je gašenje svjetala postalo oblik protesta?
Nakon afere Susurluk pokrenuta je akcija Sürekli Aydınlık İçin Bir Dakika Karanlık, odnosno „Minuta mraka za stalnu svjetlost“. Učesnici su svake večeri u 21:00 gasili svjetla. Prva faza trajala je od 1. do 28. 2. 1997.
Ovdje se afera neposredno povezuje sa svakodnevnim životom. Prekidač za svjetlo koristite kao dio uobičajene večernje rutine. Tokom ove akcije gašenje svjetala u određeno vrijeme postalo je čin protesta. Jednostavan postupak u vlastitom domu povezan je s javnom reakcijom na aferu Susurluk.
Prva faza protesta uslijedila je nakon Ağarove ostavke i odluke parlamenta da provede istragu. Do 2. 1997. odgovor na nesreću iz 11. 1996. obuhvatio je i institucionalnu istragu i koordiniranu javnu akciju. Svakovečernji termin povezivao je učesnike u zajedničkom trenutku tokom cijele prve faze.
Kako je izvještaj Kutlua Savaşa odredio vlastitu svrhu?
Zaseban izvještaj o aferi Susurluk objavljen je u 1. 1998. Pripremio ga je Kutlu Savaş, rukovodilac Inspekcijskog odbora Ureda premijera. Veći dio izvještaja objavljen je, ali neke stranice i prilozi nisu bili dostupni javnosti.
Predgovor izvještaja precizno je odredio njegovu svrhu. U njemu je navedeno da dokument nije istražni izvještaj sačinjen na osnovu stručnih i zakonskih istražnih ovlaštenja. Cilj mu je bio pružiti informacije i preporuke Uredu premijera. Ta navedena svrha važna je kada izvještaj upoređujete s kasnijim sudskim presudama.
Evropska komisija za ljudska prava zatražila je neobjavljene dijelove. Turska vlada je 5. 6. 1998. odbila da ih dostavi, pozivajući se na povjerljivost i istrage koje su još trajale. Objavljivanje većeg dijela izvještaja zato nije značilo da je cijeli dokument postao dostupan.
Objavljivanje izvještaja i uskraćivanje pristupa pojedinim dijelovima pripadaju istoj priči. U 1. 1998. javnosti je otkriven znatan dio sadržaja. Vladin odgovor iz 6. 1998. zadržao je ograničenja za neobjavljeni materijal. Oba događaja pomažu da se razumiju granice javnog pristupa tom izvještaju.
Hronologija
- 3. 11. 1996.: U nesreći kod Susurluka poginuli su Hüseyin Kocadağ, Abdullah Çatlı i Gonca Us. Sedat Edip Bucak preživio je s povredama.
- 8. 11. 1996.: Ministar unutrašnjih poslova Mehmet Ağar podnio je ostavku. Pronađeno oružje i ostali materijal poslani su u kriminalističku laboratoriju Žandarmerije.
- 12. 11. 1996.: Parlament je odobrio istragu afere Susurluk i veza između nezakonitih organizacija i države.
- 1–28. 2. 1997.: Održana je prva faza akcije „Minuta mraka za stalnu svjetlost“.
- 1. 1998.: Objavljen je izvještaj Kutlua Savaşa, uz izostavljanje nekih stranica i priloga.
- 12. 2. 2001.: İbrahim Şahin i Korkut Eken osuđeni su na po šest godina zatvora.
- 2011.: Mehmet Ağar osuđen je na pet godina zatvora u predmetu Susurluk.
- 4. 2012.: Objavljeno je da je Ağarova presuda potvrđena u žalbenom postupku.
Detalji koje nećete naći u turističkim vodičima
Mercedes je imao registarsku oznaku 06 AC 600. Kamion u koji je udario imao je oznaku 20 RC 721. Ovi precizni identifikacijski podaci vezuju aferu za konkretan sudar na cesti Balıkesir–Bursa.
Posebnu pažnju zaslužuje i popis oružja. U dopisu Žandarmerije uz vatreno oružje i municiju navedeni su dva prigušivača i tri lažne lične isprave. Ti detalji pokazuju zašto je materijal pronađen u automobilu postao dio parlamentarnog ispitivanja.
Verzija Savaşovog izvještaja na engleskom jeziku ima i vlastiti arhivski zapis. Arhiv Univerziteta u Galwayu evidentira privremeni prijevod od 22. 1. 1998. kao dokument od 80 stranica. U opisu je izričito označen kao privremeni prijevod. To je korisna razlika za svakoga ko upoređuje verzije izvještaja.
Šta se dogodilo pred sudovima?
Sud državne sigurnosti br. 6 u Istanbulu osudio je 12. 2. 2001. İbrahima Şahina i Korkuta Ekena na po šest godina zatvora. Bile su to krivične presude proizašle iz postupaka u aferi Susurluk, nekoliko godina nakon same nesreće.
Sud za teška krivična djela br. 11 u Ankari osudio je 2011. Mehmeta Ağara na pet godina zatvora. Presuda se odnosila na osnivanje i vođenje naoružane organizacije radi činjenja krivičnih djela. U izvještaju od 16. 4. 2012. objavljeno je da je Deveto krivično vijeće Kasacionog suda potvrdilo presudu.
Ağar je osporavao krivičnu kvalifikaciju svojih postupaka. U odgovoru na osuđujuću presudu 2012. tvrdio je da se ono što je učinio ne može smatrati krivičnim djelom. Rekao je da bi se to moglo ocijeniti kao propust u obavljanju službene dužnosti. To je bio njegov stav kojim je osporavao presudu.
Sudski ishodi daju ovoj priči duži vremenski okvir nego što sugerira sama nesreća. Nesreća se dogodila 1996. Şahin i Eken osuđeni su 2001. Ağarova presuda uslijedila je 2011, a njena potvrda objavljena je 2012. Pravne posljedice afere Susurluk protezale su se kroz sve te godine.
Često postavljana pitanja
Šta je bila afera Susurluk?
Bila je to afera razotkrivena saobraćajnom nesrećom kod Susurluka 3. 11. 1996. Identiteti osoba u vozilu i pronađeno oružje otkrili su javnosti veze između državnih službenika, političara i krugova organiziranog kriminala.
Ko je poginuo u nesreći?
Poginuli su Hüseyin Kocadağ, Abdullah Çatlı i Gonca Us. Sedat Edip Bucak, zastupnik DYP-a iz Şanlıurfe, preživio je s povredama.
Kako su ljudi protestovali?
Učesnici akcije „Minuta mraka za stalnu svjetlost“ gasili su svjetla svake večeri u 21:00. Prva faza akcije trajala je od 1. do 28. 2. 1997.
Jesu li postupci završili osuđujućim presudama?
Da. İbrahim Şahin i Korkut Eken dobili su 2001. kazne od po šest godina zatvora. Mehmet Ağar osuđen je 2011. na pet godina zatvora, a u 4. 2012. objavljeno je da je presuda potvrđena u žalbenom postupku.
Izvori
- Wikipedija na turskom jeziku — Susurluk Skandalı tr.wikipedia.org
- TBMM — Zapisnik plenarne sjednice, 27. 5. 1997 www5.tbmm.gov.tr
- T24 — BBC-jev prikaz afere Susurluk t24.com.tr
- Izvještaj Komisije TBMM-a za istraživanje afere Susurluk — Odjeljak o ispitivanju, prenesen na Wikizvoru tr.wikisource.org
- Wikipedija na engleskom jeziku — Afera Susurluk en.wikipedia.org
- LEXPERA — Parlamentarna odluka br. 472 lexpera.com.tr
- Izvještaj Komisije TBMM-a za istraživanje afere Susurluk — Opća ocjena, prenesena na Wikizvoru tr.wikisource.org
- Evropska komisija za ljudska prava — Kılıç protiv Turske, stavovi 113, 115 i 117 hudoc.echr.coe.int
- Arhiv Univerziteta u Galwayu — Izvještaj o Susurluku, privremeni prijevod archivesearch.library.universityofgalway.ie
- bianet — Ağarova zatvorska kazna postala pravosnažna bianet.org
- Agencija Anadolu — Objavljeno obrazloženje presude aa.com.tr
FAQ
Šta je bila afera Susurluk?
Afera Susurluk izbila je nakon što je saobraćajna nesreća 3. 11. 1996. javnosti otkrila veze između državnih službenika, političara i krugova organiziranog kriminala.
Ko je poginuo u nesreći kod Susurluka?
Poginuli su Hüseyin Kocadağ, Abdullah Çatlı i Gonca Us. Sedat Edip Bucak, zastupnik DYP-a iz Şanlıurfe, preživio je s povredama.
Kako su ljudi protestovali nakon afere Susurluk?
Učesnici akcije „Minuta mraka za stalnu svjetlost“ gasili su svjetla svake večeri u 21:00. Prva faza trajala je od 1. do 28. 2. 1997.
Jesu li postupci u aferi Susurluk završili osuđujućim presudama?
İbrahim Şahin i Korkut Eken dobili su 2001. kazne od po šest godina zatvora. Mehmet Ağar osuđen je 2011. na pet godina zatvora, a u 4. 2012. objavljeno je da je presuda potvrđena u žalbenom postupku.
