Dana 8. 9. 1941. presječeni su posljednji kopneni putevi prema Lenjingradu. Grad je ostao odsječen 872 dana. Njemačke i finske snage opkolile su ga, izgladnjivale i granatirale, ali ga nikada nisu zauzele. U ovom vodiču pronaći ćete datume, prikaz položaja na karti, broj žrtava i priče o ljudima koji su održali grad u životu.
Opsada Lenjingrada: kratak pregled
Opsada Lenjingrada bila je vojna blokada na Istočnom frontu Drugog svjetskog rata. Njemačke i finske snage opsjedale su današnji Sankt Peterburg, ali ga nisu uspjele zauzeti.
Grad je bio važan iz tri razloga. Bio je značajna baza Baltičke flote. Bio je centar proizvodnje oružja. Imao je i simbolički značaj kao grad Ruske revolucije. Zato je bio jedan od glavnih ciljeva operacije Barbarosa.
Opsada je počela 8. 9. 1941., a potpuno je završena 27. 1. 1944. Mnogi izvori koriste zaokruženu brojku od oko 900 dana. Tačan broj je 872.
Izvori zajedno upućuju na tri stvari koje su održale grad u životu. Prva je bila vojna odbrana koja je izdržala. Druga su bili snabdijevanje i evakuacija preko jezera Ladoga. Treća je bila kopneni koridor otvoren u januaru 1943.
Kada je trajala opsada Lenjingrada?
Opsada je trajala od 8. 9. 1941. do 27. 1. 1944. Ako tražite datume njenog početka i kraja, to su dva ključna datuma.
Nemojte datum završetka zamijeniti s 18. 1. 1943. Tog dana Crvena armija otvorila je uzak kopneni koridor prema Lenjingradu. To je bila prekretnica, ali opsada je potpuno okončana tek 27. 1. 1944.
Gdje je bio Lenjingrad i kako je izgledao položaj na karti?
Lenjingrad je današnji Sankt Peterburg. Zamislite kartu podijeljenu na tri dijela.
- Jug i istok: Njemačke snage zauzele su Šliselburg na obali jezera Ladoga. Time su presječene sve kopnene veze Lenjingrada.
- Sjever: Finske trupe napredovale su iz ovog pravca.
- Jezero: Jezero Ladoga postalo je jedini put za ulazak u grad i izlazak iz njega. Tokom toplih mjeseci putovalo se brodovima, a zimi preko leda.
U januaru 1943. Crvena armija otvorila je koridor južno od jezera Ladoga. Bio je širok između 4 i 11 kilometara. Put izgrađen duž njega, Put pobjede, ponovo je povezao Lenjingrad s ostatkom zemlje.
Zašto je Hitler odlučio izgladnjivati grad?
Hitler nije želio osvajati Lenjingrad ulicu po ulicu. To bi značilo velike gubitke. Umjesto toga odlučio je izgladnjivati stanovništvo.
Njemačka direktiva od 22. 9. 1941. jasno je izložila tu logiku. Zahtjeve Lenjingrada za pregovore o predaji trebalo je odbiti. Njemačka nije željela preuzeti odgovornost za prehranu stanovništva.
Grad je u ovu situaciju ušao slabo pripremljen. Prema Enciklopediji Sankt Peterburga, na početku opsade u gradu je bilo 2.887.000 ljudi. Zalihe hrane bile su dovoljne za samo 30 do 60 dana. Vladala je i ozbiljna nestašica goriva.
Hronologija
- 8. 9. 1941.: Presječene su kopnene veze Lenjingrada i počinje opsada.
- 22. 9. 1941.: Njemačka direktiva nalaže odbijanje zahtjeva grada za pregovore o predaji.
- Zima 1941–1942.: Glad, nestašica goriva i otkazivanje infrastrukture uzrokuju masovno umiranje.
- 2. 7. 1942.: Partitura Šostakovičeve Sedme simfonije avionom je dopremljena u grad.
- 9. 8. 1942.: Sedma simfonija izvedena je u opkoljenom gradu pod dirigentskom palicom Karla Elijasberga.
- 18. 1. 1943.: Sovjetske trupe otvaraju kopneni koridor južno od jezera Ladoga.
- 27. 1. 1944.: Potpuno se završava opsada koja je trajala 872 dana.
Kako se grad branio?
Civilno stanovništvo obavilo je veliki dio posla. Civili su pomogli u izgradnji oko 700 kilometara protivtenkovskih rovova i 635 kilometara prepreka od bodljikave žice.
Čak je i čuvena krstarica Aurora ostala bez svojih topova. Skinuti su s broda i premješteni na odbrambene položaje južno od Lenjingrada.
Zima 1941–1942.
Zima 1941–1942. donijela je krajnju glad. Irina Zimnjeva, koja je preživjela opsadu, rekla je agenciji Associated Press da je svaki član njene porodice dobijao samo 125 grama hljeba dnevno. Zamislite nekoliko tankih kriški hljeba iz svoje kuhinje. To je bio obrok za cijeli dan.
Glad nije bila jedini problem. Grijanje i snabdijevanje električnom energijom bili su nedovoljni. Vodovodna i kanalizaciona mreža prestale su funkcionisati. Javni prevoz je stao. Svaki kvar dodatno je otežavao preživljavanje ostalih teškoća.
Put života preko jezera Ladoga
U septembru 1941. grad je organizovao Put života preko jezera Ladoga. Tokom toplih mjeseci brodovi su prevozili zalihe. Kada bi se jezero zaledilo, vozila su prelazila preko leda.
Brojke pokazuju razmjere ovog poduhvata. Između septembra 1941. i marta 1943. tim putem u Lenjingrad je dopremljeno više od 1,6 miliona tona tereta. Istom rutom evakuisano je oko 1.376.000 ljudi.
Broj mrtvih i žrtve opsade Lenjingrada
Ne postoji jedan općeprihvaćen broj. Dva ugledna izvora navode dva raspona:
- Njemački historijski muzej procjenjuje da je do kraja januara 1944. u uslovima opsade umrlo između 800.000 i 1.000.000 stanovnika.
- Enciklopedija Sankt Peterburga naglašava da tačan broj nije poznat. Navodi između 800.000 i 1.500.000 umrlih od gladi ili bombardovanja.
Pošto se procjene toliko razlikuju, navođenje jedne precizne brojke dovelo bi vas u zabludu.
Stradale su i gradske zgrade. Enciklopedija navodi da je potpuno uništeno 840 industrijskih objekata i 3.200 stambenih zgrada.
Muzika u gradu koji je gladovao
Jedna od najpoznatijih epizoda vezana je za muziku. Dana 2. 7. 1942. partitura Šostakovičeve Sedme simfonije avionom je dopremljena u opkoljeni grad. Dana 9. 8. 1942. izveo ju je Orkestar Radiokomiteta pod dirigentskom palicom Karla Elijasberga.
Evidencija same Filharmonije donosi tačne brojke za tu večer. Koncertu je prisustvovalo 1.046 slušalaca, a prihod od prodaje ulaznica iznosio je 8.205 rubalja.
Detalji koje nećete pronaći u vodičima
- Hljeb koji nije bio samo od brašna. U zapisu Državnog memorijalnog muzeja odbrane i opsade Lenjingrada među sastojcima hljeba iz vremena opsade navedeni su brašno, pogača od presovanih uljarica i slad.
- Koncert u poslovnoj evidenciji. Koncertna knjiga Filharmonije bilježi posjećenost i prihod od izvođenja održanog 9. 8. 1942. Historijska večer zabilježena je kao stavka u poslovnim knjigama.
- Aurorini topovi. Krstarica koja simbolizuje revoluciju ostala je bez svojih topova radi odbrane južnih prilaza gradu.
- Porodični gubitak jednog državnika. Prema istraživanju o kojem je izvijestio The New York Times, stariji brat Vladimira Putina, Viktor, rođen je 1940., a umro je 1942. tokom opsade.
Ključne činjenice o opsadi Lenjingrada
- Početak: 8. 9. 1941. Kraj: 27. 1. 1944. Trajanje: 872 dana.
- Broj stanovnika na početku: 2.887.000 ljudi.
- Zalihe hrane na početku: za 30 do 60 dana.
- Dnevni obrok u jednoj porodici tokom zime 1941–1942.: 125 grama hljeba po osobi.
- Put života: dopremljeno više od 1,6 miliona tona tereta, evakuisano oko 1.376.000 ljudi.
- Odbrambene prepreke: oko 700 km protivtenkovskih rovova i 635 km bodljikave žice.
- Broj mrtvih: procjene se kreću od 800.000 do 1.500.000.
Knjige, fotografije i dodatna literatura
Ako želite ozbiljnu knjigu, počnite s djelom The Leningrad Blockade, 1941–1944 Ričarda Bidlaka i Nikite Lomagina. Zasniva se na ranije tajnoj sovjetskoj arhivskoj građi i ponovo objavljuje 66 dokumenata.
Za prvi vizuelni uvid pogledajte muzejski zapis o hljebu iz vremena opsade na platformi Google Arts & Culture. Link se nalazi među izvorima ispod.
Ako ste u Turskoj i želite dalje istraživati ovu priču, izvori ispod dobra su polazna tačka.
Često postavljana pitanja
Kada je trajala opsada Lenjingrada?
Od 8. 9. 1941. do 27. 1. 1944., ukupno 872 dana.
Zašto neki izvori navode 900 dana?
„Oko 900 dana” uobičajena je zaokružena brojka. Tačan broj dana pod opsadom je 872.
Kako su zalihe stizale u grad?
Putem života preko jezera Ladoga. Brodovi su plovili tokom toplih mjeseci, a vozila su prelazila preko leda kada bi se jezero zaledilo.
Koliko je ljudi umrlo?
Tačan broj nije poznat. Procjene se kreću od 800.000 do 1.500.000.
Izvori
- Wikipedia — Opsada Lenjingrada en.wikipedia.org
- Enciklopedija Sankt Peterburga — Opsada 1941–1944 encspb.ru
- Enciklopedija Sankt Peterburga — Put života encspb.ru
- Vikipedi — Opsada Lenjingrada tr.wikipedia.org
- Njemački historijski muzej — Opsada Lenjingrada dhm.de
- Associated Press — Rusija obilježava 80 godina od proboja nacističke opsade Lenjingrada apnews.com
- Akademska filharmonija Sankt Peterburga — Knjiga Filharmonijske dvorane iz vremena opsade philharmonia.spb.ru
- Akademska filharmonija Sankt Peterburga — Dan pobjede usred rata philharmonia.spb.ru
- Muzej opsade Lenjingrada / Google Arts & Culture — Hljeb pečen tokom opsade artsandculture.google.com
- Yale University Press — Blokada Lenjingrada, 1941–1944 yalebooks.yale.edu
- The New York Times / The Indian Express — Putin: Izgubio brata tokom opsade Lenjingrada indianexpress.com
Image: Leningrad Siege May 1942 – January 1943.png — Memnon335bc, CC BY-SA 3.0
