Apollo 11 Ay’a İniş: Komplo Teorileri Neden Yanlış?

Neil Armstrong Ay yüzeyine ilk adımını 21 Temmuz 1969 saat 02:56 UTC’de attı. Aynı anda ABD’nin doğusunda takvim hâlâ 20 Temmuz’u gösteriyordu. Bu yüzden aynı olay için iki farklı tarih okursunuz. Bu yazıda Apollo 11’in ne zaman ve nereden fırlatıldığını, Ay’da tam olarak nereye indiğini ve sahtecilik iddialarının neden tutmadığını kaynaklarıyla öğreneceksiniz.

Telefonunuzun saati de aslında UTC’ye göre ayarlanır; siz sadece kendi saat diliminizi görürsünüz. Apollo 11 tarihlerindeki karışıklığın çoğu bu küçük ayrıntıdan doğar. Görevin gerçekliği ise saat dilimine değil, ölçülebilir kanıtlara dayanır. İngiltere’deki Jodrell Bank Gözlemevi Temmuz 1969’da Eagle’ın sinyallerini bağımsız olarak dinledi. Aynı günlerde Sovyetler Birliği’nin Luna 15 sondasını da takip etti.

Apollo 11 nedir?

Apollo 11, NASA’nın 16–24 Temmuz 1969 tarihleri arasında gerçekleştirdiği mürettebatlı uzay görevidir. İnsanlar ilk kez bu görevde Ay yüzeyine indi.

Görev sekiz gün sürdü. Fırlatma 16 Temmuz, iniş 20 Temmuz, Dünya’ya dönüş 24 Temmuz 1969 tarihlerinde gerçekleşti. Üç astronot ve üç parçalı bir uzay aracı bu takvimi tamamladı.

Apollo 11 astronotları kimlerdi?

Mürettebat üç kişiden oluşuyordu. Görev komutanı Neil Armstrong, komuta modülü pilotu Michael Collins ve Ay modülü pilotu Edwin ‘Buzz’ Aldrin’di. 20 Temmuz 1969’da Armstrong ve Aldrin Eagle ile Ay’a inerken Collins Columbia komuta modülünde Ay yörüngesinde kaldı.

Armstrong ve Aldrin’in yüzeydeki tek araç dışı etkinliği 2 saat 31 dakika 40 saniye sürdü. Bu sürede topladıkları Ay örnekleri Dünya’ya 21,55 kilogram olarak ulaştı.

Apollo 11 uzay aracı: Columbia, servis modülü ve Eagle

Apollo 11 uzay aracı üç ana bölümden oluşuyordu. Columbia adlı komuta modülü, servis modülü ve Eagle adlı Ay modülü. Hepsini uzaya taşıyan roket Saturn V SA-506 idi.

Bu üç parçadan Dünya’ya yalnızca Columbia döndü. Kapsül 1971’de Smithsonian’a fiziksel olarak devredildi. Bugün Smithsonian Ulusal Hava ve Uzay Müzesi koleksiyonunda yer alır. Eagle’ın iniş kademesi ise Ay’da kaldı; bu ayrıntı ileride kanıt bölümünde yeniden karşınıza çıkacak.

Apollo 11 ne zaman, nereden ve saat kaçta fırlatıldı?

Apollo 11, 16 Temmuz 1969 günü saat 13:32:00 UTC’de fırlatıldı. Fırlatma noktası Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nin LC-39A rampasıydı. Kaynaklarda gördüğünüz farklı saatler çoğunlukla aynı anın yerel saate çevrilmiş hâlidir.

Dönüş de aynı hassasiyetle kayıtlıdır. Mürettebat 24 Temmuz 1969 saat 16:50:35 UTC’de Kuzey Pasifik Okyanusu’na indi. Üç astronotu USS Hornet gemisi kurtardı.

Apollo 11 Ay’a nereye iniş yaptı?

Eagle, 20 Temmuz 1969 saat 20:17:40 UTC’de Ay’a indi. İniş yeri Ay’ın Dünya’ya bakan yüzündeki Mare Tranquillitatis’ti. Türkçede bu bölge Huzur Denizi veya Sükûnet Denizi olarak anılır.

İniş alanına Tranquility Base adı verildi. Koordinatları yaklaşık 0,67416° kuzey enlemi ve 23,47314° doğu boylamıdır. Yani iniş Ay’ın ekvatoruna çok yakın bir noktada gerçekleşti.

Komplo teorileri neden yanlış? Dört iddia, dört yanıt

İngiltere’deki Royal Museums Greenwich en yaygın iddiaları tek tek ele almıştır. Aşağıdaki dört yanıt bu incelemeye dayanır.

Fotoğraflarda yıldız yok. İddiaya göre bu durum çekimlerin stüdyoda yapıldığını gösterir. Oysa kamera ayarı Güneş’le aydınlanan parlak yüzeye göre yapılmıştı. Kısa pozlama sönük yıldızları kaydedemez. Siz de gündüz çektiğiniz bir fotoğrafta gökyüzünde yıldız göremezsiniz; ilke aynıdır.

Gölgeler paralel değil. İddiaya göre bu, birden fazla stüdyo lambasını kanıtlar. Royal Museums Greenwich üç boyutlu bir sahnenin iki boyutlu fotoğrafa aktarılmasındaki perspektifin bu görünümü oluşturabildiğini belirtir. Uzun bir yolda raylar da ufukta birleşiyormuş gibi görünür.

Bayrak dalgalanıyor. İddiaya göre Ay’da rüzgâr vardır. Bayrağı açık tutan yatay bir teleskopik çubuk vardı. Taşınma sırasında kumaşta kırışıklıklar oluşmuştu. Dalgalı görünüm bu iki nedenden kaynaklanır.

Van Allen kuşakları geçit vermez. İddiaya göre radyasyon astronotların Ay’a ulaşmasını imkânsız kılardı. Royal Museums Greenwich kuşaklardan kısa sürede geçilmesinin alınan dozu sınırladığını açıklar.

Bugün hâlâ ölçülebilen kanıtlar

İnişin gerçekliği yalnızca 1969 fotoğraflarına dayanmaz. Birbirinden bağımsız dört kanıt hattı bugün de kontrol edilebilir.

1. Bağımsız radyo takibi. Manchester Üniversitesi’nin Jodrell Bank Gözlemevi Temmuz 1969’da Eagle’ı radyo sinyalleriyle izledi. Aynı dönemde Sovyet Luna 15 sondasını da takip etti. Yani ABD’nin rakibini izleyen bir gözlemevi, ABD’nin aracını da dinliyordu.
2. Ay örnekleri. Paul Lowman ve David Smith’in NASA arşivindeki 2001 tarihli ön baskısı, örneklerdeki aglütinatlar ve cam tanecikleri gibi dokuların havasız yüzey koşullarının kanıtı olduğunu açıklar.
3. Lazer yansıtıcı. Apollo 11 Ay’a bir lazer yansıtıcı panel bıraktı. T. W. Murphy ve çalışma arkadaşlarının 2012 tarihli makalesi, Apache Point Gözlemevi’nin bu yansıtıcıdan dakikada 1.148 fotonluk rekor dönüş hızı ölçtüğünü raporlar. Panel orada olmasa ölçüm yapılamazdı.
4. Yörüngeden çekilen fotoğraflar. NASA’nın 19 Haziran 2019 tarihli LROC görüntüsü açıklamasında Ay’da bırakılan iniş kademesi ve astronotların yürüyüşlerinin oluşturduğu iz yolları görülebilir. İniş alanının sayısal arazi modeli ise 22 Ocak 2011’de çekilen M150361817 ve M150368601 numaralı görüntüleri kullanır.

Bu dört hat farklı ülkelerden, farklı yöntemlerle ve farklı on yıllarda üretildi. Hepsinin birden sahte olması için 1969’dan 2019’a uzanan bir zincir gerekir.

Apollo 11 astronotları Ankara’da: Anıtkabir ziyareti

Üç astronot görevin ardından bir dünya iyi niyet turuna çıktı. Doğruluk Payı’nın incelemesine göre bu tur 22 ülkeyi kapsıyordu. Türkiye de bu ülkelerden biriydi.

Astronotlar 20–22 Ekim 1969 tarihlerinde Ankara’daydı. 20 Ekim’de Anıtkabir’i ziyaret ettiler. Ziyaret fotoğrafları 30 Ekim 1969 tarihli Hayat dergisinin 45 numaralı sayısında yayımlandı.

Sosyal medyada ziyaretin Arsev Eraslan’a vefa için yapıldığı iddiası dolaşır. Doğruluk Payı bu iddiayı inceledi. Ziyaret, belgelenmiş iyi niyet turunun olağan bir durağıydı.

Kısa kronoloji

1. 16 Temmuz 1969, 13:32 UTC Apollo 11, Kennedy Uzay Merkezi LC-39A’dan fırlatıldı
2. 20 Temmuz 1969, 20:17:40 UTC Eagle, Tranquility Base’e indi
3. 21 Temmuz 1969, 02:56 UTC Armstrong Ay yüzeyine ilk adımını attı
4. 24 Temmuz 1969, 16:50:35 UTC Columbia Kuzey Pasifik’e indi, USS Hornet kurtardı
5. 20 Ekim 1969 Astronotlar Anıtkabir’i ziyaret etti
6. 22 Ocak 2011 LROC, iniş alanı arazi modelinin görüntülerini çekti
7. 2019 Todd Douglas Miller’ın Apollo 11 belgeseli yayımlandı

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

Armstrong’un saati. Armstrong’a Temmuz 1969 görevi için verilen Omega Speedmaster kronograf 1973’te Smithsonian müzesine devredildi. Columbia kapsülünden iki yıl sonra müzeye girdi.

Devrilen bayrak. Buzz Aldrin kalkış sırasında bayrağın devrildiğini gördüğünü anlattı. NASA’nın yayımladığı LROC incelemesi de Apollo 11 alanında bayrak gölgesi saptamadı. Yani ‘bayrak dalgalanıyor’ tartışmasının konusu olan bayrak bugün büyük olasılıkla ayakta değil.

Yansıtıcının ölçüleri. Ay’a bırakılan lazer paneli 100 köşe küpü prizmadan oluşur. Her prizmanın çapı 3,8 santimetredir ve 10×10 düzeninde dizilmiştir. Bu panel 2012’de bile rekor hızda ölçümlere konu oluyordu.

Gjirokastër’den bir mühendis. İngilizce Wikipedia, Arnavutluk’un Gjirokastër kentinde doğan Arnavut-Amerikalı mühendis Wilson Kokalari’yi Apollo 11’in sistem testlerine ve mühendislik raporuna katkı verenlerden biri olarak tanımlar.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. NASA — Apollo 11 nasa.gov
2. NASA — Apollo 11 Mission Overview nasa.gov
3. Smithsonian Ulusal Hava ve Uzay Müzesi — Apollo 11 airandspace.si.edu
4. Smithsonian — Apollo 11 Command Module Columbia airandspace.si.edu
5. Smithsonian — Apollo 11 Timeline airandspace.si.edu
6. Smithsonian — Chronograph, Armstrong, Apollo 11 airandspace.si.edu
7. Türkçe Vikipedi — Apollo 11 tr.wikipedia.org
8. İngilizce Wikipedia — Apollo 11 en.wikipedia.org
9. Manchester Üniversitesi — Recording of USSR’s lunar gatecrash attempt released manchester.ac.uk
10. NASA Science — Apollo 11 Landing Site science.nasa.gov
11. LROC Veri Arşivi — Apollo 11 Landing Site DTM data.lroc.imldi.com
12. California Üniversitesi San Diego — Lunar Retroreflectors tmurphy.physics.ucsd.edu
13. Classical and Quantum Gravity — APOLLO: millimeter lunar laser ranging (Murphy vd., 2012) tmurphy.physics.ucsd.edu
14. Royal Museums Greenwich — Moon landing conspiracy theories, debunked rmg.co.uk
15. NASA NTRS — Did We Really Land on the Moon? Suggestions for Science Teachers (Lowman ve Smith, 2001) ntrs.nasa.gov
16. NASA Apollo Lunar Surface Journal — Six Flags on the Moon nasa.gov
17. Teyit — Apollo 11 astronotlarının Anıtkabir ziyareti teyit.org
18. Doğruluk Payı — Apollo 11 Astronotları Ay’dan Döndükten Sonra Anıtkabir’i Ziyaret Etti mi? dogrulukpayi.com

Görsel: Apollo 11 Crew.jpg — NASA, Public domain