اولورو (در ترکی: Uluru) صخره‌ای عظیم از جنس ماسه‌سنگ در میانه استرالیاست. این صخره ۳۴۸ متر از دشت اطرافش بالاتر است. گردشگران دهه‌ها از آن بالا می‌رفتند. از ۲۶ اکتبر ۲۰۱۹ دیگر چنین اجازه‌ای ندارند. در این راهنما می‌خوانید اولورو چیست، به چه کسانی تعلق دارد و چرا صعود به آن پایان یافت.
اولورو در استرالیا کجاست؟
اولورو در قلمرو شمالی استرالیا، در محدوده پارک ملی اولورو–کاتا جوتا قرار دارد. این منطقه در بخش خشکِ درون قاره است. اگر شما به نقشه نگاه می‌کنید، ابتدا آلیس اسپرینگز را پیدا کنید. اولورو در فاصله مستقیم حدود ۳۳۵ کیلومتری جنوب‌غربی این شهر قرار دارد.
این صخره با نام آیرز راک هم شناخته می‌شود. هر دو نام به یک مکان اشاره دارند. شما هر دو را روی تابلوها، نقشه‌ها و در کتاب‌ها می‌بینید.
ابعاد صخره چشمگیر است. اولورو ۳۴۸ متر از زمین هموار اطرافش بالاتر می‌رود. محیط قاعده آن ۹٫۴ کیلومتر است. تخته‌سنگی یکپارچه به بلندی یک آسمان‌خراش را تصور کنید که برای دور زدن پای آن باید ساعت‌ها راه بروید.
صخره اولورو از چه ساخته شده است؟
اولورو از ماسه‌سنگ ساخته شده است. سازمان پارک‌های استرالیا پیشینه شکل‌گیری آن را به حدود ۵۵۰ میلیون سال پیش می‌رساند. در آن زمان، رسوباتی که آب از رشته‌کوه پیترمن پایین می‌آورد، شروع به انباشته شدن کردند. حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش، دریایی این منطقه را پوشاند. زیر آن دریا، رسوبات ماسه‌ای فشرده شدند و ماسه‌سنگ اولورو را ساختند. رسوبات سنگ‌ریزه‌ای نیز به سنگ کنگلومرای کاتا جوتا، در همسایگی اولورو، تبدیل شدند.
کاتا جوتا مجموعه‌ای از ۳۶ گنبد سنگی است. این گنبدها در مساحتی بیش از ۲۰ کیلومتر مربع پراکنده‌اند. بلندترین گنبد ۵۴۶ متر از دشت بالاتر است؛ یعنی از خود اولورو هم بلندتر است.
شاید شما هم بپرسید چرا اولورو قرمز است. این صخره نوعی ماسه‌سنگ به نام آرکوز است و رنگ اصلی آن خاکستری است. سطح بیرونی قرمز آن از اکسید شدن آهن درون سنگ پدید می‌آید. این همان فرایندی است که در باغی مرطوب، یک میخ قدیمی یا زنجیر دوچرخه‌ای رهاشده را نارنجی می‌کند. اولورو به‌آرامی زنگ می‌زند و آنچه شما می‌بینید، همین زنگ آهن است.
آنانگوها چه کسانی هستند و تجوکرپا چیست؟
مالکان سنتی اولورو و کاتا جوتا، آنانگوها هستند؛ مردم بومی این منطقه.
برای آنانگوها، این صخره صرفاً بخشی از منظره نیست. بنا بر باور آنان، شکل‌های سطح اولورو و کاتا جوتا رد کنش‌های موجودات نیاکانی را در خود دارند. این موجودات در روایت‌های تجوکرپا حضور دارند.
تجوکرپا نظامی از قوانین سنتی و اندیشه دینی است. این نظام روابط میان انسان‌ها، جانوران، گیاهان و زمین را تنظیم می‌کند. همچنین نقش نقشه‌ای شفاهی را دارد. روایت‌ها جای مکان‌های مهم، مسیرهای سفر و زمان و مکان دسترسی به آب و غذا را به نسل‌های بعد منتقل می‌کنند.
نکته اصلی بحث صعود همین است. بالا رفتن از صخره مسئله سلیقه یا ادب نبود. این کار با نظامی حقوقی و دینی ارتباط داشت که هنوز زنده است.
از آیرز راک تا اولورو: نام‌ها
نام اولورو از زبان پیتجانتجاتجارا می‌آید. این نامِ خود صخره است؛ نه توصیفی که بتوان آن را به واژه‌ای دیگر ترجمه کرد.
ویلیام گاس در ۱۹ ژوئیه ۱۸۷۳ صخره را دید. او به افتخار سر هنری آیرز، دبیر ارشد استرالیای جنوبی، نام آیرز راک را بر آن گذاشت. این نام برای نسل‌ها در نقشه‌های غیربومیان باقی ماند.
در دوران معاصر، نام رسمی در دو مرحله تغییر کرد:
- در ۱۵ دسامبر ۱۹۹۳، نام دوگانه آیرز راک / اولورو پذیرفته شد.
- در ۶ نوامبر ۲۰۰۲، ترتیب نام‌ها به اولورو / آیرز راک تغییر کرد.
ترتیب واژه‌ها اهمیت دارد. این ترتیب نشان می‌دهد در کاربرد رسمی، کدام نام مقدم است.
جاده‌ها، پارک ملی و بازگرداندن مالکیت در ۱۹۸۵
نخستین جاده به اولورو در ۱۹۴۸ ساخته شد. آیرز راک در ۱۹۵۰ به پارک ملی تبدیل شد. از آن پس، بازدیدکنندگان می‌توانستند به صخره برسند و بسیاری از آن بالا می‌رفتند.
خود زمین دیرتر بازگردانده شد. در ۲۶ اکتبر ۱۹۸۵، اسناد مالکیت اولورو–کاتا جوتا طی مراسمی با حضور فرماندار کل، سر نینیان استیون، به آنانگوها بازگردانده شد.
پس از بازگرداندن مالکیت، آنانگوها پارک را برای ۹۹ سال به سازمان پارک‌های ملی و حیات‌وحش استرالیا اجاره دادند. هیئتی برای مدیریت مشترک تشکیل شد که اکثریت اعضای آن آنانگو بودند.
سپس نوبت به شناسایی بین‌المللی رسید. پارک در ۱۹۸۷ به‌دلیل ارزش‌های طبیعی‌اش در فهرست میراث جهانی ثبت شد. ارزش‌های فرهنگی آن نیز در ۱۹۹۴ به این ثبت افزوده شد.
چرا صعود به اولورو ممنوع شد؟
طبق قانون تجوکرپا، صعود به اولورو عموماً مجاز نیست. مالکان سنتی سال‌ها از بازدیدکنندگان می‌خواستند از صخره بالا نروند.
در روایت‌های آنانگو دلیل مشخصی برای این درخواست وجود دارد. مسیری که گردشگران از آن بالا می‌رفتند، در امتداد راهی مقدس بود. مردان نیاکانی مالا هنگام رسیدن به اولورو از این راه گذشته بودند. پیمودن آن برای تفریح، به معنای پا گذاشتن بر روایتی بود که آنانگوها مقدس می‌دانند.
ایمنی هم بخشی از ماجرا بود. ای‌بی‌سی نیوز در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۹ گزارش داد که دست‌کم ۳۷ نفر هنگام صعود به اولورو جان باخته‌اند.
تصمیم‌گیری مرحله‌به‌مرحله پیش رفت:
- برنامه مدیریت ۲۰۱۰ شرایطی را تعیین کرد که بر اساس آن‌ها می‌شد مسیر صعود را بست. یکی از سه شرط جایگزین این بود که سهم بازدیدکنندگانی که صعود می‌کنند به کمتر از ۲۰ درصد برسد.
- در ۱ نوامبر ۲۰۱۷، هیئت‌مدیره پارک با رأی موافق همه اعضا تصمیم گرفت مسیر صعود از ۲۶ اکتبر ۲۰۱۹ بسته شود.
- در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۹، مسیر صعود برای همیشه بسته شد. آن روز سی‌وچهارمین سالگرد بازگرداندن مالکیت در ۱۹۸۵ بود.
امروز این ممنوعیت صرفاً درخواستی مؤدبانه نیست. سازمان پارک‌های استرالیا صعود به اولورو را طبق قانون حفاظت از محیط زیست و تنوع زیستی، تخلف می‌داند.
بیانیه اولورو از صمیم قلب
نام اولورو در سند تاریخی دیگری هم آمده است و ممکن است این دو موضوع با هم اشتباه گرفته شوند. «بیانیه اولورو از صمیم قلب» درباره صعود نیست.
در مه ۲۰۱۷، بیش از ۲۵۰ نماینده بومیان استرالیا و جزیرهنشینان تنگه تورس در موتیتجولو، نزدیک اولورو، گرد هم آمدند. آنان این بیانیه را امضا کردند. خواسته بیانیه، ایجاد سازوکاری برای نمایندگی بومیان است که در قانون اساسی تضمین شده باشد.
این گردهمایی در همان سالی برگزار شد که هیئت‌مدیره پارک به بستن مسیر صعود رأی داد. مکان یکی بود. موضوع متفاوت بود.
امروز در اولورو چه کارهایی می‌توانید انجام دهید؟
شما نمی‌توانید از صخره بالا بروید، اما می‌توانید دور آن پیاده‌روی کنید. مسیر پیاده‌روی پای صخره، یا بیس واک، دور اولورو می‌چرخد و حدود ۱۰ کیلومتر طول دارد. در این مسیر می‌توانید صخره را از همه طرف و از سطح زمین ببینید.
پیش از آنکه گوشی‌تان را برای عکاسی بالا بیاورید، باید یک قانون را بدانید. عکاسی از بخش‌های مقدس و مناطق دارای محدودیت دسترسی در اولورو–کاتا جوتا ممنوع است. استفاده تجاری از تصاویر پارک ملی نیز مجوز می‌خواهد. بنابراین، عکس سفر برای آلبوم شخصی با عکسی برای یک کسب‌وکار یا وب‌سایت فروش عکس، شرایط متفاوتی دارد.
خط زمانی
- حدود ۵۵۰ میلیون سال پیش: رسوباتی که بعدها اولورو و کاتا جوتا را ساختند، شروع به انباشته شدن کردند.
- حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش: دریایی منطقه را پوشاند و رسوبات به سنگ تبدیل شدند.
- حدود ۴۰۰ میلیون سال پیش: حرکات زمین‌ساختی، لایه‌های اولورو را حدود ۹۰ درجه چرخاندند.
- ۱۹ ژوئیه ۱۸۷۳ ویلیام گاس صخره را دید و آن را آیرز راک نامید.
- ۱۹۴۸ نخستین جاده به اولورو ساخته شد.
- ۱۹۵۰ آیرز راک به پارک ملی تبدیل شد.
- ۲۶ اکتبر ۱۹۸۵ اسناد مالکیت به آنانگوها بازگردانده شد.
- ۱۹۸۷ ارزش‌های طبیعی پارک در فهرست میراث جهانی ثبت شد.
- ۱۵ دسامبر ۱۹۹۳ نام دوگانه آیرز راک / اولورو رسمیت یافت.
- ۱۹۹۴ ارزش‌های فرهنگی پارک به ثبت میراث جهانی آن افزوده شد.
- ۶ نوامبر ۲۰۰۲ ترتیب رسمی نام‌ها به اولورو / آیرز راک تغییر کرد.
- ۲۰۱۰ برنامه مدیریت، شرایط بستن مسیر صعود را تعیین کرد.
- مه ۲۰۱۷ بیانیه اولورو از صمیم قلب در نزدیکی اولورو امضا شد.
- ۱ نوامبر ۲۰۱۷ هیئت‌مدیره پارک تصمیم گرفت مسیر صعود را ببندد.
- ۲۶ اکتبر ۲۰۱۹ صعود برای همیشه ممنوع شد.
جزئیاتی که در راهنماهای سفر پیدا نمی‌کنید
- لایه‌های سنگ زمانی افقی بودند. حرکات زمین‌ساختی حدود ۴۰۰ میلیون سال پیش آن‌ها را حدود ۹۰ درجه چرخاندند.
- رنگ واقعی سنگ اولورو خاکستری است. رنگ قرمز به لایه بیرونیِ آهن اکسیدشده مربوط می‌شود.
- در ۲۰۱۸، سازمان زمین‌شناسی قلمرو شمالی جرم بخش نمایان اولورو را محاسبه کرد. نتیجه حدود ۱ میلیارد و ۴۲۵ میلیون تن بود. این فقط بخش بالای زمین است.
- روایت‌های تجوکرپا نقش نقشه‌های شفاهی را دارند. آن‌ها جای مکان‌های مهم، مسیرهای حرکت و زمان و مکان یافتن آب و غذا را بیان می‌کنند.
- مسیر صعود گردشگران در امتداد راه مقدسی بود که مردان نیاکانی مالا هنگام ورود به اولورو پیموده بودند.
- ممنوعیت در سالگرد بازگرداندن مالکیت در ۱۹۸۵ اجرا شد؛ درست ۳۴ سال پس از روزی که اسناد مالکیت بازگردانده شدند.
پرسش‌های متداول
اولورو کجاست؟
اولورو در قلمرو شمالی استرالیا و در محدوده پارک ملی اولورو–کاتا جوتا قرار دارد. فاصله مستقیم آن تا آلیس اسپرینگز حدود ۳۳۵ کیلومتر به سمت جنوب‌غربی است.
آیا صعود به اولورو اکنون غیرقانونی است؟
بله. مسیر صعود در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۹ برای همیشه بسته شد. سازمان پارک‌های استرالیا صعود به اولورو را طبق قانون حفاظت از محیط زیست و تنوع زیستی، تخلف می‌داند.
چرا صعود به اولورو ممنوع شد؟
طبق قانون تجوکرپای آنانگوها، صعود عموماً مجاز نیست. مالکان سنتی نیز سال‌ها از بازدیدکنندگان می‌خواستند از صخره بالا نروند. هیئت‌مدیره پارک در ۱ نوامبر ۲۰۱۷ با رأی موافق همه اعضا تصمیم گرفت مسیر صعود را ببندد.
اولورو متعلق به چه کسانی است؟
آنانگوها مالکان سنتی اولورو هستند. اسناد مالکیت در ۲۶ اکتبر ۱۹۸۵ بازگردانده شد. آنان پارک را به سازمان پارک‌های ملی اجاره می‌دهند و در مدیریت آن شریک‌اند.
بیانیه اولورو از صمیم قلب چیست؟
بیانیهای است که در مه ۲۰۱۷ در موتیتجولو، نزدیک اولورو، به امضای بیش از ۲۵۰ نماینده بومیان استرالیا و جزیرهنشینان تنگه تورس رسید. این بیانیه خواستار سازوکاری برای نمایندگی بومیان است که در قانون اساسی تضمین شده باشد.
منابع
- ویکی‌پدیا — اولورو en.wikipedia.org
- ویکی‌پدیای ترکی — اولورو tr.wikipedia.org
- سازمان پارک‌های استرالیا — دانستنی‌های شگفت‌انگیز uluru.gov.au
- سازمان پارک‌های استرالیا — زمین‌شناسی uluru.gov.au
- سازمان پارک‌های استرالیا — کاتا جوتا uluru.gov.au
- سازمان پارک‌های استرالیا — تجوکرپا uluru.gov.au
- سازمان پارک‌های استرالیا — بسته شدن مسیر صعود به اولورو uluru.gov.au
- سازمان پارک‌های استرالیا — مسیر صعود به اولورو در ۲۰۱۹ بسته می‌شود uluru.gov.au
- سازمان پارک‌های استرالیا — مسیر پیاده‌روی پای اولورو uluru.gov.au
- سازمان پارک‌های استرالیا — احترام به فرهنگ uluru.gov.au
- یونسکو — پارک ملی اولورو–کاتا جوتا whc.unesco.org
- موزه ملی استرالیا — بازگرداندن اولورو به آنانگوها nma.gov.au
- DCCEEW — پارک ملی اولورو–کاتا جوتا dcceew.gov.au
- ای‌بی‌سی نیوز — مسیر صعود به اولورو برای همیشه بسته شد abc.net.au
FAQ
اولورو کجاست؟
اولورو در قلمرو شمالی استرالیا و در محدوده پارک ملی اولورو–کاتا جوتا قرار دارد. فاصله مستقیم آن تا آلیس اسپرینگز حدود ۳۳۵ کیلومتر به سمت جنوب‌غربی است.
آیا صعود به اولورو اکنون غیرقانونی است؟
بله. مسیر صعود در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۹ برای همیشه بسته شد. سازمان پارک‌های استرالیا صعود به اولورو را طبق قانون حفاظت از محیط زیست و تنوع زیستی، تخلف می‌داند.
چرا صعود به اولورو ممنوع شد؟
طبق قانون تجوکرپای آنانگوها، صعود به اولورو عموماً مجاز نیست. مالکان سنتی نیز سال‌ها از بازدیدکنندگان می‌خواستند از صخره بالا نروند. هیئت‌مدیره پارک در ۱ نوامبر ۲۰۱۷ با رأی موافق همه اعضا تصمیم گرفت مسیر صعود را ببندد.
اولورو متعلق به چه کسانی است؟
آنانگوها مالکان سنتی اولورو هستند. اسناد مالکیت در ۲۶ اکتبر ۱۹۸۵ به آنان بازگردانده شد. آنان پارک را به سازمان پارک‌های ملی اجاره می‌دهند و در مدیریت آن شریک‌اند.
بیانیه اولورو از صمیم قلب چیست؟
بیانیهای است که در مه ۲۰۱۷ در موتیتجولو، نزدیک اولورو، به امضای بیش از ۲۵۰ نماینده بومیان استرالیا و جزیرهنشینان تنگه تورس رسید. این بیانیه خواستار سازوکاری برای نمایندگی بومیان است که در قانون اساسی تضمین شده باشد.
Image: ULURU.jpg — Ek2030372672, CC BY-SA 4.0
