11–12 Kasım 1940 gecesi, 21 çift kanatlı uçak Taranto’daki üç İtalyan zırhlısını devre dışı bıraktı. Siz bu yazıda saldırının nasıl yürütüldüğünü ve sonuçlarının neden farklı yorumlandığını öğreneceksiniz. HMS Illustrious’tan havalanan Fairey Swordfish uçakları, limanda demirli savaş gemilerini hedef aldı. Britanya, Operation Judgement adını verdiği harekâtta iki uçak kaybetti. Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı, Wikipedia.
Taranto’daki İtalyan filosu, Britanya’nın Cebelitarık–Malta–İskenderiye konvoy güzergâhını tehdit ediyordu. Günlük hayatınızda bir teslimatın hangi güzergâhtan geleceğini düşündüğünüzde, siz de rota güvenliğini hesaba katarsınız. Buradaki mesele, Akdeniz’deki konvoyların karşısında bulunan İtalyan savaş gemileriydi. Saldırının hedefini anlamak için önce bu güzergâhla Taranto arasındaki bağlantıyı görmek gerekiyor. Vikipedi.
Taranto Muharebesi nedir, nerede gerçekleşti?
Taranto Muharebesi, II. Dünya Savaşı sırasında İtalya’nın Taranto deniz üssüne düzenlenen hava saldırısıdır. Baskın, 11 Kasım gecesi başlayarak 12 Kasım’a uzanan saatlerde gerçekleşti. Hedefte, Güney İtalya’nın Puglia bölgesindeki limanda demirli İtalyan savaş gemileri bulunuyordu. Britanya’nın saldırı uçakları ise denizdeki HMS Illustrious uçak gemisinden kalktı. Vikipedi, Wikipedia.
Britanya’nın Akdeniz deniz kuvvetlerini Amiral Andrew Cunningham, İtalyan kuvvetlerini Amiral Inigo Campioni yönetiyordu. Harekâtın Britanya tarafındaki adı Operation Judgement olarak belirlenmişti. Saldırıyı gerçekleştiren uçaklar, Britanya deniz havacılığının Fleet Air Arm birimine bağlıydı. Böylece Taranto’daki gemiler, uçak gemisinden hareket eden bir hava kuvvetinin hedefi oldu. Wikipedia, Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı.
Limanda altı İtalyan zırhlısı bulunuyordu: Littorio, Vittorio Veneto, Giulio Cesare, Caio Duilio, Andrea Doria ve Conte di Cavour. Bu gemilerin isimleri, baskının sonucunu değerlendirirken özellikle işinize yarar. Çünkü saldırı sonunda devre dışı kalanlar, bu altılı grubun içindeki üç zırhlıydı. İtalyan zırhlı gücünün yarısının hizmet dışı kalması ifadesi, buradaki sayısal karşılaştırmaya dayanır. The National WWII Museum, Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı.
Saldırı iki dalga halinde nasıl gerçekleştirildi?
Malta’dan yapılan keşif uçuşları, saldırı öncesinde İtalyan filosunun Taranto’da bulunduğunu doğruladı. Ardından 11 Kasım gecesi bir RAF Short Sunderland uçan botu bölgeyi yeniden kontrol etti. Bu uçuş da İtalyan gemilerinin limanda bulunduğunu teyit etti. Keşif zinciri, saldırının hedefteki filonun konumuna ilişkin güncel bilgiyle yürütüldüğünü gösteriyor. Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı.
HMS Illustrious’tan toplam 21 Fairey Swordfish çift kanatlı uçak havalandı. Bunların 11’i torpido, diğerleri bomba ve aydınlatma fişeği taşıyordu. Dolayısıyla havalanan bütün Swordfish uçaklarını torpido uçağı olarak saymak yanlış olur. Görev dağılımında torpidoların yanında bomba ve aydınlatma fişekleri de bulunuyordu. Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı.
İlk saldırı dalgası 12, ikinci dalga dokuz Swordfish uçağından oluşuyordu. Savunma Bakanlığının anlatımında ilk dalga, saat 22.58’de güneybatıdan limana yaklaştı. İkinci dalganın yaklaşması ise gece yarısı dolaylarında kuzeybatı yönünden gerçekleşti. Böylece uçaklar, farklı saatlerde ve farklı yönlerden Taranto’ya ulaştı. Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı.
İkinci dalgadaki bir Swordfish, ek yakıt deposu uçuş sırasında kopunca geri döndü. Bu nedenle 21 uçağın havalanması, hepsinin hedefe ulaştığı anlamına gelmiyor. Siz saldırının büyüklüğünü değerlendirirken kalkış sayısıyla hedefe ulaşmayı ayrı düşünmelisiniz. Yakıt deposundaki sorun, limana varmadan sona eren bir uçuşa yol açtı. The Maritime Foundation.
Hangi gemiler vuruldu, kayıplar ne oldu?
Torpido isabetleri Conte di Cavour, Littorio ve Caio Duilio zırhlılarını devre dışı bıraktı. Böylece İtalya’nın altı zırhlısından üçü saldırı sonucunda hizmet dışına çıktı. Littorio üç torpido isabeti aldı ve batmasını önlemek için karaya oturtuldu. Gemilerin sonraki durumları ise birbirinden farklı onarım süreçleriyle şekillendi. Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı, Wikipedia.
Littorio yaklaşık dört ayda, Caio Duilio ise yedi ayda onarıldı. Her iki zırhlı da onarımlarının ardından yeniden hizmete döndü. Bu süreler, baskının etkisinin saldırı gecesiyle sınırlı kalmadığını somutlaştırıyor. Aynı zamanda iki geminin kaybının kalıcı olmadığını da gösteriyor. Wikipedia.
Conte di Cavour yüzdürülerek Trieste’ye götürüldü, ancak yeniden faal hizmete giremedi. İtalya 1943’te teslim olduğunda geminin onarımları hâlâ tamamlanmamıştı. Dolayısıyla üç zırhlının hizmet dışı kalışını aynı süreyle anlatmak mümkün değildir. Conte di Cavour’un durumu, Littorio ve Caio Duilio’nun dönüşünden ayrılıyordu. Wikipedia.
Britanya iki Swordfish kaybetti; bu uçaklardaki dört uçucudan ikisi öldü. Diğer iki uçucu ise İtalyan kuvvetlerine esir düştü. Baskından sonra İtalyan donanması, hasarsız savaş gemilerini Taranto’dan Napoli’ye taşıdı. Sonuç tablosunda gemi hasarlarıyla birlikte uçucu kayıpları ve bu yer değiştirme de bulunur. Wikipedia.
Kısa kronoloji
Taranto saldırısının zaman çizelgesi, 21 Ekim 1940 için yapılan ilk planla başlar. Kasım gecesindeki baskından sonra gemilerin onarım süreçleri aylar sürer; Conte di Cavour’un onarımları 1943’te hâlâ tamamlanmamıştır. Aşağıdaki sıra, saldırıyla sonraki hizmet durumlarını birlikte takip etmenizi sağlar. The Maritime Foundation, Wikipedia.
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 21 Ekim 1940 | İlk saldırı planı, HMS Illustrious’un hangarındaki yangın nedeniyle uygulanamadı. |
| 11 Kasım 1940 | RAF keşfi, İtalyan filosunun Taranto’da bulunduğunu yeniden doğruladı. |
| 11–12 Kasım 1940 | Swordfish uçakları, HMS Illustrious’tan kalkarak iki dalga halinde saldırdı. |
| Baskının ardından | Üç zırhlı devre dışı kaldı; hasarsız savaş gemileri Napoli’ye taşındı. |
| Baskından yaklaşık dört ve yedi ay sonra | Littorio yaklaşık dört ayda, Caio Duilio ise yedi ayda onarılarak hizmete döndü. |
| 1943 | İtalya teslim olduğunda Conte di Cavour’un onarımları hâlâ tamamlanmamıştı. |
Keşif ve saldırı sıralaması, Birleşik Krallık Savunma Bakanlığının anlatımına dayanır.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
Baskın başlangıçta 21 Ekim 1940 Trafalgar Günü için planlanmıştı. Ancak HMS Illustrious’un hangarında çıkan yangın, saldırının ertelenmesine neden oldu. Dolayısıyla 11–12 Kasım gecesindeki harekât, ilk belirlenen tarihte gerçekleştirilmedi. Planın takvimini değiştiren somut olay, uçak gemisinin kendi hangarındaki yangındı. The Maritime Foundation.
HMS Eagle’ın havacılık yakıt sistemindeki arıza, bu uçak gemisinin saldırıya katılmasını engelledi. Bunun üzerine Eagle’dan beş Swordfish, saldırıyı gerçekleştirecek HMS Illustrious’a aktarıldı. Taranto’ya havalanan uçakların hazırlık öyküsünde, başka bir uçak gemisinden yapılan aktarım da bulunuyordu. Yakıt sistemi arızası, harekâta katılan uçakların hangi gemide toplandığını etkiledi. Wikipedia.
Torpidolu Swordfish uçaklarında gözlemcinin yerine ek bir yakıt deposu yerleştirildi. Gözlemci de arkadaki telsizci makineli tüfekçinin koltuğuna taşındı. Bu düzenleme, ek yakıtın uçaktaki oturma düzenini nasıl değiştirdiğini gösteriyor. İkinci dalgada deposu kopan Swordfish’in geri dönüşü, aynı donanımın operasyon içindeki başka sonucuydu. The Maritime Foundation.
Taranto limanını koruyan 87 baraj balonunun 60’ı kuvvetli rüzgâr nedeniyle kaybedilmişti. Hava koşulları, saldırı öncesinde limandaki savunma unsurlarından birini bu şekilde etkiledi. Britanyalılar ertesi gece ikinci bir baskın düzenlemeyi de düşündü. Ancak kötü hava, saldırının ertesi gece tekrarlanmasını engelledi. Wikipedia, The National WWII Museum.
Taranto uçak gemilerinin etkisini nasıl gösterdi?
Taranto’da saldırı uçaklarının kalkış noktası, denizde bulunan HMS Illustrious uçak gemisiydi. Hedefleri ise limanda demirli duran büyük İtalyan savaş gemileriydi. Savunma Bakanlığı, baskını bu özellikleriyle deniz havacılığı tarihinde bir ilk olarak tanımlar. Denizdeki uçak gemisinden kalkan uçaklar, büyük bir düşman filosunu limanında ağır kayba uğratmıştı. Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı.
Bu etkinin somut karşılığı, Conte di Cavour, Littorio ve Caio Duilio’nun hizmet dışı kalmasıydı. Uçak gemisi havacılığının ağır savaş gemilerine verebildiği zarar, bu üç gemide görüldü. Siz değişimi değerlendirirken, uçak sayısıyla devre dışı kalan zırhlıları birlikte karşılaştırabilirsiniz. Havalanan 21 uçak ve hizmet dışı kalan üç zırhlı, baskının ölçeğini gösterir. Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı.
The National WWII Museum’a göre ABD ve Japonya’nın denizcilik planlamacıları Taranto Baskını’nı inceledi. Değerlendirdikleri mesele, limandaki filoların hava torpidoları karşısındaki savunmasızlığıydı. Böylece Taranto’daki saldırı, başka ülkelerin denizcilik planlamalarında da inceleme konusu oldu. Müzenin aktardığı bağlantı, özellikle limandaki gemilerle hava torpidoları arasındaki ilişkiye dayanıyor. The National WWII Museum.
Baskının başarısı neden farklı yorumlanıyor?
Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı, Taranto’yu Britanya’ya Akdeniz’de avantaj sağlayan bir başarı olarak değerlendirir. Bu yorumun merkezinde, İtalyan zırhlı filosunun yarısının devre dışı bırakılması bulunur. Altı zırhlıdan üçünün hizmet dışına çıkması, değerlendirmenin somut dayanağıdır. Bakanlığın anlatısı, saldırının doğrudan ortaya çıkardığı askerî sonuca ağırlık verir. Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı.
Angelo N. Caravaggio’nun 2006 tarihli akademik değerlendirmesi, harekâtı farklı bir ölçütle ele alır. Caravaggio, Taranto’da İtalyan zırhlı gücünü bütünüyle ortadan kaldırma fırsatının kaçırıldığını savunur. Bu yorum, üç zırhlının uğradığı hasardan ziyade bütün kuvvetin ortadan kaldırılamamasına odaklanır. Dolayısıyla tartışma, elde edilen sonucun hangi hedefle karşılaştırılacağı üzerinde yoğunlaşır. Naval War College Review.
Littorio ve Caio Duilio’nun hizmete dönüşü, bu değerlendirmelerde dikkate alınabilecek somut sonuçlardandır. Conte di Cavour ise 1943’te hâlâ onarılamamış durumdaydı. Taranto’nun taktik başarısını, üç zırhlının devre dışı bırakılması üzerinden açıkça görmek mümkündür. Akdeniz savaşının bütünündeki belirleyiciliği konusunda ise Bakanlık ve Caravaggio farklı değerlendirmeler sunar. Wikipedia, Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı, Naval War College Review.
Sık sorulan sorular
Taranto Muharebesi ne zaman ve nerede gerçekleşti?
Taranto Muharebesi, 11–12 Kasım 1940 gecesi İtalya’nın Taranto deniz üssünde gerçekleşti. Hedef, Güney İtalya’nın Puglia bölgesindeki limanda demirli İtalyan savaş gemileriydi.
Taranto Baskını hangi uçak gemisinden düzenlendi?
Saldırı, HMS Illustrious uçak gemisinden kalkan Fleet Air Arm uçaklarıyla düzenlendi. Toplam 21 Fairey Swordfish havalandı; ilk dalgada 12, ikinci dalgada dokuz uçak bulunuyordu.
Taranto Baskını’nda hangi zırhlılar devre dışı kaldı?
Conte di Cavour, Littorio ve Caio Duilio torpido isabetleriyle devre dışı kaldı. Littorio ile Caio Duilio onarılarak dönerken Conte di Cavour yeniden faal hizmete giremedi.
Britanya Taranto saldırısında kaç uçak kaybetti?
Britanya, Taranto saldırısı sırasında iki Swordfish uçağını kaybetti. Bu uçaklardaki dört uçucudan ikisi öldü, diğer ikisi esir düştü.
Taranto Baskını neden deniz savaşları tarihinde anılır?
Taranto, denizdeki bir uçak gemisinden kalkan uçakların büyük bir düşman filosunu limanında ağır kayba uğrattığı ilk saldırı olarak anılır. ABD ve Japonya’nın denizcilik planlamacıları da baskını inceleyerek limandaki filoların hava torpidolarına karşı savunmasızlığını değerlendirdi.
Kaynaklar
- Vikipedi — Taranto Muharebesi tr.wikipedia.org
- Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı — Navy commemorates 70th anniversary of Battle of Taranto gov.uk
- Wikipedia — Battle of Taranto en.wikipedia.org
- The National WWII Museum — Forgotten Fights: Strike on Taranto nationalww2museum.org
- The Maritime Foundation — Operation Judgement: the Battle of Taranto maritimefoundation.uk
- Naval War College Review — Angelo N. Caravaggio, The Attack at Taranto digital-commons.usnwc.edu
Görsel: The Italian battleship CONTE DI CAVOUR after the attack. Only her funnels and super-structure remain above the water.jpg — Photographer not identified., Public domain
