Arthur’un tarihlenebilir en erken anılışı 9. yüzyılda yazılmış bir Latince derlemededir. Anlatıların geçtiği dönem ise 5. yüzyıl sonu ile 6. yüzyıl başıdır. Yani aradan yüzyıllar geçmiştir. Bir olayı yüzyıllar sonra yazan kişiye ne kadar güvenirdiniz?
Bu yazıda Arthur’un adının hangi kaynaklarda ilk kez göründüğünü göreceksiniz. Excalibur, Camelot ve Yuvarlak Masa’nın hangi yüzyılda, hangi yazarın kaleminden çıktığını öğreneceksiniz. Cornwall’daki Tintagel, Somerset’teki Cadbury ve Glastonbury’de arkeolojinin neyi gösterdiğini de ayırt edeceksiniz.
Kral Arthur gerçekten yaşadı mı?
Kısa cevap şudur: yaşadığı doğrulanmış değildir. Arthur anlatılarının tarihsel zemini, Saksonlara karşı savaşan Britonların yaşadığı 5. yüzyıl sonları ile 6. yüzyıl başları Britanya’sıdır. Bazı görüşler Arthur’u bu savaşları yöneten tarihsel bir savaş önderi sayar. Buna karşılık dönemi inceleyen modern tarihçilerin çoğu onun tarihsel kişiliğini kabul etmez.
İki görüş de aynı soruna dayanır. Elde Arthur’un çağdaşı olan bir kayıt yoktur. Elimizdeki en eski metinler ondan çok sonra yazılmıştır.
Arthur’un adı ilk nerede geçer?
- yüzyılda yaşayan Gildas, Badon Savaşı’nın yaşayan belleği içinde yazdı. De Excidio et Conquestu Britanniae adlı eserinde savaştan söz eder. Ancak Arthur’un adını vermez. Bu sessizlik tartışmanın en çok anılan noktasıdır.
Arthur’un tarihlenebilir en erken anılışı ise 9. yüzyıl Latince derlemesi Historia Brittonum’dadır. Bazı geç elyazmaları bu eseri Nennius’a atfeder. Eser Arthur’u kral anlamındaki rex yerine, savaş önderi anlamındaki dux bellorum olarak tanıtır. Badon zaferiyle biten 12 savaşı sıralar.
Annales Cambriae de Arthur’u Badon ve Camlann savaşlarına bağlar. Fakat Arthur kayıtlarının muhtemelen 10. yüzyılda eklenmesi, bunların çağdaş tanıklık sayılmasını engeller.
Riothamus kuramı
Geoffrey Ashe, 1985 tarihli The Discovery of King Arthur kitabında Riothamus’u Arthur anlatısının olası esin kaynağı olarak önerdi. Başka araştırmacılar ise efsanenin gerçek bir kişiye dayanmadığını savunur. Bu bir kuramdır, kanıtlanmış bir eşleşme değildir.
Kral Arthur efsanesi nasıl doğdu?
Efsaneyi uluslararası üne kavuşturan kişi Monmouthlu Geoffrey’dir. Historia Regum Britanniae’yi yaklaşık 1138’de tamamladı. Eserde Arthur, Britanya’ya, İrlanda’ya ve kıta Avrupa’sının geniş bölgelerine hükmeden bir kraldır.
Geoffrey’nin anlatısında Uther Pendragon, Merlin’in büyülü yardımıyla Igraine’e ulaşır. Arthur’a Tintagel’de gebe kalınır. Bugün tanıdığınız “doğuştan kral” hikâyesinin çekirdeği budur.
Kral Arthur ve Merlin
Merlin, Arthur filmlerinde ve romanlarında hep kralın yanındadır. Oysa 12. yüzyılda Geoffrey’nin anlatısındaki Merlin Arthur’un danışmanı değildir. Merlin’in bu görevi sonraki yazarlar tarafından genişletilmiştir. Yani bildiğiniz ikili, çağlar boyunca üst üste eklenen katmanların ürünüdür.
Kral Arthur ve Yuvarlak Masa şövalyeleri
Yuvarlak Masa’nın bilinen ilk yazılı görünümü Wace’ın 1155’te tamamladığı Roman de Brut’tedir. Wace, Geoffrey’nin eserini uyarlamıştır. Masa, Geoffrey’de değil, onun uyarlamasında ortaya çıkar.
Wace’ın düzeninde ilginç bir ayrıntı vardır. Arthur masaya oturmaz. Baronlar birbirleriyle eşitlenirken kral onların üstünde ayrı tutulur.
Bugün Winchester Great Hall’a giderseniz duvarda büyük bir masa görürsünüz. Karbon tarihlemesine göre bu masa 13. yüzyıldandır. Yani Arthur’un varsayılan çağından yaklaşık yedi yüzyıl sonra yapılmıştır.
Excalibur nereden geliyor?
Excalibur’un adı tek bir kaynaktan gelmez. 11. yüzyıl ortasına tarihlenen Galce Culhwch ac Olwen öyküsü Arthur’un kılıcını Caledvwlch adıyla anar. Geoffrey’nin yaklaşık 1136 tarihli silah tasvirinde kılıç Caliburn adını taşır. Kılıç Avalon Adası’nda yapılmıştır.
Malory’nin anlatısında iki ayrı kılıç vardır:
- Taştan çekilen kılıç.
- Gölün Hanımı’ndan alınan Excalibur.
İlk kılıca metinde bir kez Excalibur da denir. Bu yüzden iki silah çoğu zaman karıştırılır.
Son sahne de Malory’nin edebî anlatısındadır. Sir Bedivere, Arthur’un son emriyle Excalibur’u suya atar. Sudan çıkan bir el kılıcı yakalar ve kaybolur.
Camelot gerçekten var mıydı?
Camelot adı ilk kez Chrétien de Troyes’ın 1170’lere tarihlenen Lancelot, the Knight of the Cart adlı şiirinde geçer. Orada Arthur’un sarayının bulunduğu yerdir. Yani Camelot, Geoffrey’den sonra, 12. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkar.
Camelot doğrulanmış bir tarihsel kent değil, edebî bir mekândır. Thomas Malory onu Le Morte d’Arthur’da Winchester ile özdeşleştirir.
Somerset’teki Cadbury Castle ise başka bir adaydır. John Leland burayı Camelot ile özdeşleştirmişti. 1966–1970 kazıları, döneme uygun bir yeniden tahkimat ve güçlü bir önderin yerleşimini gösterdi. Ancak bu bulgular alanın Camelot olduğunu doğrulamadı.
Kral Arthur nerede yaşadı?
Kesin bir adres yoktur. Ama üç yer sık anılır.
Tintagel
Cornwall’daki Tintagel, yaklaşık MS 450–650 arasında Akdeniz ticaretine katılan zengin bir yerleşimdi. Kazılarda ithal Akdeniz seramiği ve camları bulundu. Bunlar yerleşimin uzak mesafeli ticaret bağlantılarını belgeler.
Bugün gördüğünüz taş kale ise o döneme ait değildir. Cornwall Kontu Richard’ın 13. yüzyıldaki inşa faaliyetinden kalmadır. Geoffrey’nin Arthur’un doğumunu buraya yerleştirmesi yerleşimi ünlü kıldı. Ama arkeoloji Arthur’u değil, zengin bir erken Orta Çağ yerleşimini gösterir.
Cadbury Castle
Yukarıda anlatıldığı gibi Cadbury’de güçlü bir önderin yerleşimi görüldü. Ancak bu, Arthur’un kimliğini vermez.
Glastonbury
Glastonbury Manastırı keşişleri 1191’de Arthur ile Guinevere’in mezarını bulduklarını duyurdu. Olay çağdaş yazar Gallerli Gerald tarafından kaydedildi. Historic England ise bu keşfin, manastırın itibarını ve ziyaretçi sayısını artırmayı amaçlayan bir aldatmaca olduğunun günümüzde yaygın kabul gördüğünü belirtir.
Arthur’a atfedilen anıt mezar 300 yıldan uzun süre kilisede sergilendi. Bugün mezarın fiziksel kalıntısı yoktur.
Malory ve kitabın basılması
Bugün okuduğunuz Arthur hikâyesinin en bilinen derlemesi Thomas Malory’nin Le Morte Darthur’udur. Eser 1469–1470’te yazıldı. William Caxton onu 1485’te bastı. Baskı sayesinde hikâye geniş bir okur kitlesine ulaştı.
Kısa kronoloji
- MS 450–650 Tintagel, Akdeniz ticaretine bağlı zengin bir yerleşim olarak kullanıldı.
- 5. yüzyıl sonu–6. yüzyıl başı Tarihsel Arthur varsayımının ve efsanenin yerleştirildiği dönem.
- 6. yüzyıl Gildas Badon Savaşı’ndan söz etti, Arthur’un adını vermedi.
- 9. yüzyıl Historia Brittonum, Arthur’a atfedilen 12 savaşı kaydetti.
- 11. yüzyıl ortası Culhwch ac Olwen, kılıcı Caledvwlch adıyla andı.
- Yaklaşık 1136–1138 Geoffrey’nin Historia Regum Britanniae eseri anlatıyı genişletti.
- 1155 Wace’ın Roman de Brut eserinde Yuvarlak Masa yazılı geleneğe girdi.
- 1170’ler Chrétien de Troyes’ın şiirinde Camelot adı göründü.
- 1191 Glastonbury keşişleri Arthur ile Guinevere’in mezarını bulduklarını iddia etti.
- 13. yüzyıl Tintagel’de taş kale yapıldı, Winchester’daki Yuvarlak Masa üretildi.
- 1469–1470 Malory, Le Morte Darthur derlemesini yazdı.
- 1485 William Caxton, Malory’nin eserini bastı.
- 1966–1970 Cadbury Castle kazıları yapıldı.
- 1998 Tintagel’de ARTOGNOU yazıtı bulundu.
Kitaplara girmeyen ayrıntılar
- 960 kişi: Historia Brittonum’daki Arthur anlatısı, komutanın tek başına 960 kişiyi öldürdüğünü ileri sürer.
- Masada oturmayan kral: Wace’ın Yuvarlak Masa düzeninde Arthur masaya oturmaz.
- Boyasız masa: Winchester Great Hall’daki Yuvarlak Masa ilk yapıldığında boyasızdır.
- ARTOGNOU yazıtı: Tintagel’de 1998’de bulunan ve muhtemelen 6. yüzyılda kazınan bu yazıt Arthur’u kanıtlamaz. Çünkü Arto- birçok Briton adında kullanılan bir unsurdur.
Sık sorulan sorular
Kral Arthur gerçekten yaşadı mı?
Yaşadığı doğrulanmış değildir. Dönemi inceleyen modern tarihçilerin çoğu onun tarihsel kişiliğini kabul etmez. Bazı araştırmacılar ise onu bir savaş önderi olarak görür.
Camelot gerçek bir kent miydi?
Camelot doğrulanmış bir tarihsel kent değil, edebî bir mekândır. Adı ilk kez 1170’lerde Chrétien de Troyes’ın şiirinde geçer. Thomas Malory onu Winchester ile özdeşleştirmiştir.
Excalibur’un ilk adı neydi?
Galce Culhwch ac Olwen öyküsü, 11. yüzyıl ortasında kılıçtan Caledvwlch adıyla söz eder. Geoffrey yaklaşık 1136’da aynı kılıca Caliburn der. Excalibur biçimi sonraki edebiyatta yerleşmiştir.
Yuvarlak Masa ilk nerede geçer?
Yuvarlak Masa’nın bilinen ilk yazılı görünümü Wace’ın 1155’te tamamladığı Roman de Brut’tedir. Wace, Geoffrey’nin eserini uyarlamıştır.
Kral Arthur nerede yaşadı?
Kesin bir yer bilinmiyor. Geoffrey’ye göre Arthur’a Cornwall’daki Tintagel’de gebe kalınmıştır. Cadbury Castle ve Glastonbury de Arthur ile ilişkilendirilir, ancak hiçbiri onun kimliğini doğrulamaz.
Kaynaklar
- Vikipedi — Kral Arthur tr.wikipedia.org
- Wikipedia — King Arthur en.wikipedia.org
- University of Rochester — Arthurian Legends FAQ d.lib.rochester.edu
- English Heritage — History of Tintagel Castle english-heritage.org.uk
- English Heritage — Research on Tintagel Castle english-heritage.org.uk
- Wikipedia — Tintagel Castle en.wikipedia.org
- Wikipedia — Round Table en.wikipedia.org
- Cambridge Core — Arthurian Worldbuilding around the Round Table cambridge.org
- Wikipedia — Camelot en.wikipedia.org
- University of British Columbia — Siân Echard, Arthurian Swords faculty.arts.ubc.ca
- Glastonbury Abbey — Arthur’s Tomb glastonburyabbey.com
- Historic England — Arthur ve Guinevere’in mezarının açılması historicengland.org.uk
- Winchester City Council — Eye-openers winchester.gov.uk
- Cambridge University Press — The fifteenth-century Arthur cambridge.org
Görsel: Charles Ernest Butler – King Arthur.jpg — Charles Ernest Butler, Public domain
