Arkeoloji ve Keşifler

Karkamış’ın kayıp yazıtı: II. Astiru atfı neyi değiştirdi?

Gianni Marchesi, Karkamış'ın kayıp çiviyazılı yazıtını büyük olasılıkla II. Astiru'ya bağlıyor. Yeni inceleme, Astuwalamanza atfını ve parçaların iki dilli bir anıta ait olduğu yorumunu sorguluyor.

7 dk okuma3 kaynakYayın: 15 Kasım 2026Son kontrol: 15 Kasım 2026
Köküne Kadar TV editörlüğüKaynak ilkemiz
Karkamış'ın kayıp yazıtı hangi krala ait? Yeni inceleme eski yorumu nasıl değiştirdi?
Stele with hieroglyphic Luwian inscription of King Suhi of Karkamish, 10th century BC, basalt, from Kelekli (Turkey), purchase or donation 1918, VA 8477, Vorderasiatisches Museum Berlin.jpg

Karkamış’ın on parçalı kayıp yazıtı, Gianni Marchesi’nin atıf önerisine göre II. Astiru’ya aittir. Siz bu incelemeyle, MÖ 738’den önce hüküm süren kralın neden önerildiğini öğreneceksiniz. Marchesi’nin 2026 yorumu, eski Astuwalamanza atfını ve parçaların aynı anıta ait olduğu yorumunu reddeder. Marchesi’nin incelemesi

Ankara’da yeniden saptanan bazalt parça, yalnızca 15,5 × 12 santimetre boyutundadır. Buna rağmen tartışma, kral adından yazıcı geleneklerine uzanan farklı ayrıntıları birleştirir. Gündelik hayatta eksik bir belgenin sahibini araştırırken siz de benzer ipuçlarını karşılaştırırsınız. Karkamış örneğinde bunlar, olası bir ad, krallık unvanı ve anıt bağlantısıdır.

Karkamış’ın kayıp yazıtı neden II. Astiru’ya bağlanıyor?

Gianni Marchesi’nin yeni incelemesi, 2026 tarihli Karkemish of the Hittites on the Euphrates kitabında yayımlandı. Kitabın 44–45. sayfalarındaki çalışma, yazıtın hangi hükümdara bağlanması gerektiğini yeniden değerlendirir. Önerilen isim, Karkamış’ın sondan ikinci kralı olarak tanımlanan II. Astiru’dur. Bu nedenle atıf, doğrudan krallığın son dönemindeki bir hükümdarı gündeme getirir.

Marchesi’nin önerisinde, özellikle birinci parçadaki olası ás-t[i-ru] adı öne çıkar. Dördüncü parçadaki Karkamış kralı unvanı ise hükümdarlık bağlantısının diğer dayanağını oluşturur. Araştırmacı, olası ad okumasını bu krallık unvanıyla birlikte ele alır. II. Astiru atfı, böylece farklı parçalardan gelen işaretlerin birlikte değerlendirilmesine dayanır.

Burada ás-t[i-ru] okumasının olası olarak sunulduğunu özellikle akılda tutmak gerekir. Siz II. Astiru adını okurken, bu ihtimal payını da korumalısınız. Marchesi bir atıf önerir; parçaların eksikliği kesintisiz metnin kurulmasını engeller. Dolayısıyla kralın kimliği konusunda önerilen açıklamayla, bütünü okunabilen bir metin aynı şey değildir.

II. Astiru, incelemede MÖ 738’den önce hüküm süren kral olarak konumlandırılır. Bu tarih sınırı, hükümdarlığının başlangıcını veya yazıtın yapılış yılını tek başına vermez. Yeni yorumun sunduğu kronolojik çerçeve, bu nedenle belirli bir yıl yerine hükümdarla ilişkilidir. İnceleme ve eser kataloğu

Eski Astuwalamanza yorumu nasıl değişti?

Eski atıf, çiviyazılı parçaları bugün Astuwalamanza adıyla okunan Karkamış kralına bağlıyordu. Bu hükümdarın adı, önceki okumada Asatuwatemais biçiminde veriliyordu. Dolayısıyla Asatuwatemais ve Astuwalamanza, burada eski atfın yöneldiği aynı kralı belirtir. II. Astiru ise Marchesi’nin yazıt için önerdiği başka bir hükümdardır.

Astuwalamanza, Karkamış kral listesinde yaklaşık MÖ 950 dolaylarına yerleştirilir. II. Astiru için verilen çerçeve ise MÖ 738’den önceki hükümdarlığıdır. Yeni öneri kabul edildiğinde yazıt, kral listesindeki daha geç bir konuma taşınır. Değişiklik, yalnızca hükümdar adının farklı okunmasından daha geniş bir sonuç doğurur.

Eski açıklamanın diğer ayağı, çiviyazılı parçalarla Luvice hiyeroglifli aslan arasındaki bağlantıydı. Bu yorum, parçaları söz konusu aslanın üzerindeki kaideyle ilişkilendiriyordu. Böylece farklı yazı sistemleri, aynı anıtın parçaları olarak birlikte değerlendiriliyordu. Marchesi ise çiviyazılı parçalarla bu aslanın farklı anıtlardan geldiğini savunur.

Yeni inceleme, bu nedenle hem hükümdar atfını hem anıtın bütünlüğünü yeniden ele alır. Astuwalamanza bağlantısının reddi, parçaların aynı anıta ait olduğu yorumunun reddiyle birlikte değerlendirilmelidir. Siz eski açıklamayla yenisini karşılaştırırken, değişen bu iki bağlantıyı ayrı ayrı izleyebilirsiniz. Birinde krala, diğerinde parçaların hangi anıta ait olduğuna ilişkin yorum değişir. Marchesi’nin incelemesi

On bazalt parça nerede bulundu, neden kayıp deniyor?

British Museum ekibi, on bazalt parçayı 1911–1912 yıllarında Karkamış’ta buldu. Buluntu yeri, antik kentin Su Kapısı çevresi olarak kaydedildi. Yazıtın araştırma geçmişindeki başlangıç noktası, bu parçaların aynı bölgede saptanmasıdır. Daha sonraki incelemeler, bu buluntuların belgeleriyle ve yeniden saptanan parçayla ilişkilidir.

On parçadan biri, 2012’de Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi deposunda yeniden saptandı. Diğer dokuz parça ise hâlâ kayıp olarak değerlendiriliyor. Dolayısıyla kayıp yazıt ifadesi, bütün parçaların bugün erişilebilir olduğunu düşündürmemelidir. Yeniden saptanan Ankara parçası, eksik grubun yalnızca bir bölümünü oluşturur.

1952 tarihli yayın, kayıp parçaları yalnız kâğıt baskıların fotoğraflarıyla belgeleyebildi. Bu ayrıntı, yazıtın araştırılmasında farklı türde belgelerin neden birlikte kullanıldığını gösterir. Kâğıt baskının fotoğrafı, kayıp bazalt parçanın kendisiyle aynı inceleme nesnesi değildir. Ankara’daki parçanın yeniden saptanması ise doğrudan korunmuş bir örneği gündeme getirir.

Dokuz parçanın eksikliği, yazıtın kesintisiz metnini yeniden kurmayı engeller. Bir hükümdara atıf yapılabilmesi, metnin tamamının okunabildiği anlamına gelmez. II. Astiru önerisini değerlendirirken, bu maddi eksikliği de hesaba katmak gerekir. Araştırmanın ulaştığı yorumla, yazıtın korunma durumu arasındaki ayrım burada belirleyicidir. Araştırma kaydı ve özeti

Korunan işaretler Kubaba ve yazıcılar hakkında ne söylüyor?

Ankara’daki parçada korunan GAŠAN ve GAR işaretleri, Kubaba’yla ilişkilendirilen unvana bağlanır. Bunlar, Kubaba’nın Karkamış’ın kraliçesi unvanının başlangıcı olarak okunur. Bu okuma, küçük parçanın üzerinde yalnız hükümdarlık tartışmasının bulunmadığını gösterir. Korunan işaretler, Kubaba’nın unvanına ilişkin bir ifadeyi de değerlendirmeye açar.

Ancak GAŠAN ve GAR, yazıtın tamamının korunmuş olduğu anlamına gelmez. Burada söz konusu olan, unvanın başlangıcına ilişkin bir okumadır. Eksik kısımlar yüzünden bu başlangıcı kesintisiz bir metin halinde izlemek mümkün değildir. Kubaba bağlantısı anlatılırken, korunan işaretlerle tamamlanamayan metin arasındaki sınır korunmalıdır.

Katalogdaki değerlendirme, kent adının yazımıyla GAŠAN işaretinin biçimini ayrıca karşılaştırır. Kent adının yazımı Asur geleneğini, GAŠAN işaretinin biçimi Hitit yazıcı geleneğini yansıtır. Böylece aynı küçük parça üzerinde farklı yazıcı geleneklerine bağlanan özellikler belirlenir. Bu özellikler, yazının içeriği kadar biçiminin de incelemeye katıldığını gösterir.

Siz Ankara parçasını değerlendirirken, 15,5 × 12 santimetrelik ölçüyü de hatırlayabilirsiniz. Bu dar yüzey, Kubaba unvanının başlangıcını ve yazıcı geleneklerine ilişkin ayrıntıları korur. Fakat bu ayrıntılar, kayıp dokuz parçanın bıraktığı boşlukları ortadan kaldırmaz. Katalog

Kitaplara girmeyen ayrıntılar

1952 yayınındaki kâğıt baskı fotoğrafları, yazıtın maddi geçmişindeki dikkat çekici ayrıntıdır. Araştırılan bazalt parçaların kayıp olması, bu dolaylı belgeleri incelemenin parçası yapar. Burada fotoğraflanan nesneyle kayıp taşın kendisini birbirinden ayırmak gerekir. Bu ayrım, yazıtın bugün hangi malzeme üzerinden değerlendirildiğini anlamayı kolaylaştırır.

Ankara’da yeniden saptanan parçanın ölçüsü de aynı derecede somut bir ayrıntıdır. Yalnızca 15,5 × 12 santimetrelik bazalt, yazıtın tamamını sunmaz. Buna karşılık GAŠAN ve GAR işaretleri, Kubaba unvanının başlangıcına bağlanabilir. Parçanın boyutu ile koruduğu okunabilir ayrıntı, birlikte değerlendirilmesi gereken iki olgudur.

Kent adının Asur yazımını, GAŠAN biçiminin Hitit geleneğini yansıtması ayrıca dikkat çeker. Bu gözlem, çiviyazısı seçimiyle ilgili kültürel yorumdan ayrı bir inceleme düzeyidir. Birinde korunan yazım özellikleri, diğerinde II. Astiru’nun tercihi için önerilen açıklama bulunur. Marchesi’nin çalışmasını okurken, bu iki değerlendirmeyi birbirine karıştırmamak gerekir. İnceleme ve eser kataloğu

Kısa kronoloji

Karkamış yazıtının tartışması, antik hükümdarlarla modern buluntu tarihlerini birlikte içerir. Aşağıdaki sıralama, Astuwalamanza atfından Marchesi’nin 2026 yorumuna uzanan başlıca tarihleri gösterir.

  1. Yaklaşık MÖ 950 Eski atfın yöneldiği Astuwalamanza’nın kral listesindeki yaklaşık dönemi.
  2. MÖ 738’den önce Yeni atıfta önerilen II. Astiru’nun hükümdarlığı için verilen sınır.
  3. MÖ 717 II. Sargon’un Karkamış’ı son kral Pisiri döneminde fethetmesi.
  4. 1911–1912 British Museum ekibinin Su Kapısı çevresinde on bazalt parça bulması.
  5. 1952 Kayıp parçaların kâğıt baskı fotoğraflarıyla belgelenerek yayımlanması.
  6. 2012 Bir parçanın Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi deposunda yeniden saptanması.
  7. 2026 Gianni Marchesi’nin yeni incelemesinin ve II. Astiru atfının yayımlanması.

MÖ 717 tarihi, son kral Pisiri dönemindeki Asur fethini belirtir. Bu fetih tarihi, II. Astiru için önerilen yazıtın kesin yapılış tarihi değildir. Kronolojide hükümdarlık, fetih, keşif ve yayın tarihleri farklı olayları karşılar. Marchesi 2026, Carchemish

Çiviyazısı tercihi Asur etkisiyle mi açıklanıyor?

Marchesi, II. Astiru’nun çiviyazısı seçimini Asur kültürel etkisiyle açıklayan bir yorum önerir. Bu açıklamanın tarihsel çerçevesi, MÖ sekizinci yüzyıl olarak verilir. Dolayısıyla yazı sistemi, yalnızca metnin okunması açısından ele alınmaz. Hükümdarın kültürel tercihini anlamaya yönelik bir tartışmanın da parçası olur.

Karkamış, Fırat’ın batı kıyısında, bugünkü Türkiye–Suriye sınırında bulunan antik kenttir. Yaklaşık 90 hektarlık ören yerinin 55 hektarı Türkiye, 35 hektarı Suriye tarafındadır. Bu konum bilgisi, yazıtın geldiği yerin haritadaki karşılığını açıkça gösterir. Ankara’da yeniden saptanan parçayla, Karkamış’taki buluntu yerini birbirinden ayırmayı da kolaylaştırır.

Marchesi’ye göre eser, bilinen başka örneği bulunmayan bir Geç Hitit hükümdarı çiviyazılı anıtıdır. Bu değerlendirme, araştırmacının eseri hangi anıt grubu içinde konumlandırdığını belirtir. Buna rağmen II. Astiru atfı, olası ad okumasına dayanan bir öneridir. Eserin tanımlanan niteliği, atfın taşıdığı ihtimal payını ortadan kaldırmaz.

Asur etkisi yorumu da kayıp parçaların tamamlanması anlamına gelmez. Marchesi’nin açıklaması, çiviyazısı tercihini MÖ sekizinci yüzyıl bağlamında değerlendirmeyi amaçlar. Yazıtın kesintisiz metni ise parçaların eksikliği nedeniyle yeniden kurulamıyor. Marchesi’nin incelemesi, Carchemish

Sık sorulan sorular

Karkamış’ın kayıp yazıtı hangi krala ait?

Gianni Marchesi’nin 2026 incelemesi, yazıtı büyük olasılıkla II. Astiru’ya bağlıyor. Bu hükümdar, MÖ 738’den önce hüküm süren sondan ikinci Karkamış kralıdır.

Yeni inceleme eski yorumu nasıl değiştirdi?

Marchesi, yazıtın Astuwalamanza’ya bağlanmasına ve Luvice hiyeroglifli aslanla birleştirilmesine karşı çıkıyor. Çiviyazılı parçaların farklı bir anıttan geldiğini ve II. Astiru’ya ait olduğunu savunuyor.

Yazıtın kaç parçası kayıp?

1911–1912 kazılarında bulunan on bazalt parçadan dokuzu hâlâ kayıptır. Bir parça, 2012’de Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi deposunda yeniden saptandı.

Ankara’daki parçada ne okunuyor?

Korunan GAŠAN ve GAR işaretleri, Kubaba’nın Karkamış’ın kraliçesi unvanının başlangıcı olarak okunuyor. Yalnızca 15,5 × 12 santimetrelik parça, yazıtın kesintisiz metnini kurmaya yetmiyor.

Kaynaklar

  1. Bologna Üniversitesi — Gianni Marchesi, 2026 incelemesinin araştırma kaydı ve özeti cris.unibo.it
  2. Gianni Marchesi — Late Hittite Cuneiform Inscription from Karkemish, inceleme ve ilgili eser kataloğu cris.unibo.it
  3. Wikipedia — Carchemish: konum, ören yeri ölçüleri, kral listesi ve Asur fethi en.wikipedia.org

Görsel: Stele with hieroglyphic Luwian inscription of King Suhi of Karkamish, 10th century BC, basalt, from Kelekli (Turkey), purchase or donation 1918, VA 8477, Vorderasiatisches Museum Berlin.jpg — Neoclassicism Enthusiast, CC BY-SA 4.0

Paylaş

Bu yazıda bir hata mı gördünüz? Bildirin →

Bu makale yapay zekâ desteğiyle hazırlandı. Her bilgi kaynaklarla karşılaştırıldı ve kaynağı olmayan cümle yayımlanmadı. Bir hata görürseniz bize yazın. Kaynak ilkemiz · Bize yazın →

İlgili makaleler